Ереван, 17.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Իսկ պետությունն ուզո՞ւմ է ստեղծել արժեքային հենք. «Փաստ»

ЭКОНОМИКА

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանում գիտության զարգացման կարևորության հարցը երբեք այսքան հրատապ ու համապարփակ չի եղել, որքան մեր ժամանակներում, երբ երկիրը կանգնած է ազգային ինքնության, տնտեսական մրցունակության, տեխնոլոգիական արդիականացման և մշակութային անվտանգության խոր մարտահրավերների առաջ։ 

Գիտության զարգացումը, մասնավորապես հասարակագիտական ու հայագիտական ոլորտների ամրապնդումը դարձել է ոչ միայն կրթության, այլև պետականության պահպանման, արժեքային համակարգի ձևավորման, ազգային ինքնագիտակցության վերականգնման, տնտեսական ու քաղաքական կայունության երաշխիք։ Սակայն իրականությունը վկայում է, որ այս կարևորագույն ոլորտները տարիներ շարունակ մնացել են պետական քաղաքականության լուսանցքում, ֆինանսավորման ծայրահեղ ցածր մակարդակում, իսկ գիտահետազոտական ու նորարարական միջավայրը հիմնականում կախված է եղել անհատական ջանքերից ու մասնավոր նախաձեռնություններից։

Վերջին տարիներին, երբ գլոբալիզացիայի, տեխնոլոգիական հեղափոխության և միջազգային մրցակցության պայմաններում բոլոր պետություններն իրենց հաջողության հիմքում դրել են գիտահետազոտական ներուժի զարգացումը, Հայաստանում հատկապես ՏՏ և բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտներում սկսեցին ձևավորվել նորարարական և հետազոտական կենտրոններ, որոնք հիմնականում ստեղծվում են միջազգային ու տեղական մասնավոր կորպորացիաների նախաձեռնությամբ։ Այս նախաձեռնությունները կարևոր դեր են խաղում գիտական ներուժի ակտիվացման, կադրային ռեսուրսների որակավորման ու նորարարությունների արագ ներմուծման գործում։ Միջազգային խոշոր ընկերությունները (Օրինակ՝ Philip Morris International, Synopsys, NVIDIA և այլ ընկերություններ) ոչ միայն բացում են ներկայացուցչություններ ու արտադրական ստորաբաժանումներ, այլև հիմնում են գիտահետազոտական կենտրոններ, որոնք դառնում են կամուրջ համալսարանական գիտության, տեխնոլոգիական գործնական կիրառության և արդյունաբերության միջև։ Այդ կենտրոնները նպաստում են ինչպես գիտական մտքի կապիտալիզացիային, այնպես էլ երիտասարդ մասնագետների կրթմանը, միջազգային ցանցերում ինտեգրմանը, ներդրումների ներգրավմանը և տնտեսական աճին։

Սակայն, որքան էլ մասնավոր նախաձեռնությունները կարևոր ազդակ լինեն ոլորտի զարգացման համար, դրանք չեն կարող լիարժեք փոխարինել կամ լրացնել պետական ռազմավարական քաղաքականության բացակայությունը։ Հայաստանում գիտահետազոտական ֆինանսավորումը երկար տարիներ մնացել է ծայրահեղ ցածր՝ ՀՆԱ-ի ընդամենը 0,2 տոկոսի մակարդակում։ Սա հնգապատիկ քիչ է անգամ Կենտրոնական և Արևել յան Եվրոպայի երկրների միջին ցուցանիշից, իսկ Եվրամիության մակարդակից՝ տասը անգամ ցածր։ Նման պայմաններում գիտությունն ու նորարարությունը դառնում են լոկ մի քանի արտոնյալ ոլորտների կամ նախագծերի գերակա ուղղություն, իսկ համակարգային գիտական միջավայրը, հատկապես հասարակագիտության և հայագիտության ոլորտները դուրս են մղվում զարգացման առաջնահերթություններից։ Պետական ֆինանսավորման պակասը հանգեցնում է գիտական ինստիտուտների դեգրադացիայի, գիտնականների արտահոսքի, երիտասարդների անտարբերության կամ արտագաղթի, ազգային գիտական դպրոցների հեղինակության և արդյունավետության անկման։

Հատկապես հասարակագիտական և հայագիտական ոլորտների զարգացման խնդիրն ունի կենսական նշանակություն։ Տեխնոլոգիական նորարարությունները, որքան էլ կարևոր լինեն տնտեսության և արդյունաբերության համար, չեն կարող ինքնին ապահովել ազգային ինքնության, արժեքային համակարգի, պատմական հիշողության և հասարակական կայունության պահպանումը։ Հասարակագիտությունն ու հայագիտությունը, լինելով ոչ միայն գիտական, այլև մշակութային, կրթական ու գաղափարական հենասյուներ, ձևավորում են հանրային գիտակցությունը, ազգային ինքնությունը, պատմական համախմբվածությունը և պետականության ամրությունը։ Սակայն հենց այս ոլորտներն են ամենախոցելին Հայաստանում. պետության կողմից ռազմավարական մոտեցման բացակայությունը (սա մեղմ ասած, քանի որ հաճախ պարզապես ամեն ինչ արվում է հատկապես հայագիտության դեմ), ֆինանսավորման պակասը, արժեհամակարգային անորոշությունները և կրթական դաշտի մասնատվածությունը հանգեցրել են նրան, որ շատ դեպքերում ոչ պրոֆեսիոնալ, մակերեսային կամ քաղաքականապես շահագրգիռ մոտեցումները սկսել են գերիշխել իրական գիտական աշխատանքի, խորքային վերլուծության և նորարարական մոտեցումների փոխարեն։

Այս իրավիճակում հատկապես վտանգավոր է դրսի կասկածելի ֆոնդերի և կազմակերպությունների միջամտությունը, որոնք հաճախ իրենց ներդրումների միջոցով կարող են ուղղորդել գիտահետազոտական օրակարգը, թելադրել արժեքային, գաղափարական կամ նույնիսկ քաղաքական առաջնահերթություններ, որոնք չեն համընկնում ազգային շահերի հետ։

Այս ամենի լուծման բանալին մնում է պետության ձեռքում։ Գիտության ֆինանսավորումը պետք է դառնա ոչ թե ձևական պարտավորություն, այլ ռազմավարական առաջնահերթություն, որը ենթադրում է ոչ միայն ծավալների, այլև որակի, թիրախայնության և արդյունավետության կտրուկ բարձրացում։ Պետական ֆինանսավորման ավելացումը պետք է ուղղված լինի համակարգային գիտական նախագծերի, հիմնարար և կիրառական հետազոտությունների, երիտասարդ գիտնականների ծրագրերի, միջբուհական և միջգիտական համագործակցության, միջազգային գիտական ցանցերում ներգրավվածության և գիտական արդյունքների բարձր որակի ապահովմանը։

Հատկապես կարևոր է, որ ֆինանսավորման քաղաքականության հիմքում դրվի ոչ թե քանակական արդյունքների՝ հոդվածների, հրապարակումների կամ զեկույցների թվի ավելացումը, այլ որակական առաջընթացը։ Հարկավոր է խրախուսել այնպիսի նախագծեր և գիտական աշխատանքներ, որոնք ունեն իրական նորարարական արժեք, նպաստում են ազգային գիտական դպրոցի զարգացմանը, հասարակության ինքնաճանաչմանն ու արժեհամակարգային ամրապնդմանը, իսկ այդպիսի աշխատանք կատարողները պետք է վարձատրվեն համարժեքորեն՝ անկախ ձևական չափորոշիչներից։

Հայագիտական և հասարակագիտական ոլորտներում ներգրավված մասնագետների նկատմամբ պետությունը պետք է որդեգրի արժանապատիվ և խրախուսող քաղաքականություն (այնինչ հիմա հակառակն է արվում)։ Այդ մասնագետները պետք է վայելեն բարձր հեղինակություն ոչ միայն գիտական հանրույթում, այլև հասարակության մեջ, ինչը հնարավոր է միայն ոլորտի դերի բարձրացման, պետական աջակցության, կրթական համակարգի բարեփոխման և հանրային գնահատանքի ձևավորման միջոցով։

Վերջին տարիներին, ցավոք, իշխանությունների անտարբերությունը կամ նույնիսկ բացասական վերաբերմունքը հասարակագիտության ու հայագիտության նկատմամբ հանգեցրել են ոլորտի արժեզրկման, պրոֆեսիոնալների հեղինակության անկման, իսկ երբեմն էլ՝ անորակ ու պարտադրող նախագծերի առավելություն ստանալուն, ինչն իր հերթին բացում է դռները արտաքին շահերի սպասարկման և ազգային ինքնության թուլացման համար։

Ստեղծված իրավիճակում կարևոր է գիտության կառավարման նոր մոդելի ձևավորումը, որտեղ պետությունը, մասնավոր հատվածը, բարձրագույն կրթական հաստատությունները և միջազգային գործընկերները միասին կկառուցեն գիտահետազոտական և նորարարական կայուն էկոհամակարգ։ Այս համակարգի հիմքում պետք է լինի գիտական ազատությունը, պրոֆեսիոնալիզմը, ազգային շահերի առաջնահերթությունը և որակական առաջընթացը։ Միայն այսպիսի բազմաշերտ և ինտեգրված մոտեցմամբ հնարավոր կլինի դուրս բերել գիտությունը լուսանցքից, վերականգնել հասարակագիտության և հայագիտության դերը ազգային կյանքում, ապահովել գիտական արդյունքի կապիտալիզացիան ու ինովացիոն զարգացումը։

Վերջիվերջո, Հայաստանի ապագան կախված է նրանից, թե որքան կարող է երկիրը ներդնել գիտության ու հասարակագիտության մեջ, որքան կարող է ամրապնդել սեփական գիտական ինքնությունը, ապահովել նորարարական առաջընթացը և ստեղծել արժեքային հենք, որը կդառնա ազգային միասնության, զարգացող տնտեսության և միջազգային մրցունակության հիմքը։ Առանց գիտության զարգացման, առանց հասարակագիտական մտքի լիարժեք վերածննդի, ներկայիս աննախադեպ արագ զարգացումների պարագայում Հայաստանը դատապարտված է մնալ որպես ե

ԱՐՍԵՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с ЮнибанкомЯ знал о его проазербайджанской позиции и, будучи советником, сдерживал его. Аршак КарапетянВТБ (Армения) поддержал инициативу Newmag BOOK DONATION в городе РазданТревожный сигнал из Шикахога: когда природа кричит о помощи, а мир проводит «зеленые» форумы: «Паст»Idram и IDBank приняли участие в открытии павильона «Мой лес Армения» на COP17