Արվեստի գլուխգործոցների ռուսական մեծ պահոցը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Տրետյակովյան պատկերասրահը կամ, ինչպես ընդունված է ասել, Տրետյակովկան թանգարան է, որն ունի հարուստ հավաքածու և հայտնի է բազմաթիվ գաղափարներով ու նախագծերով: Ահա թե ինչու է Տրետյակովյան պատկերասրահը ձեռք բերել այդքան լայն ժողովրդականություն և գրավել արվեստի իսկական գիտակների ուշադրությունը ամբողջ աշխարհից: Նույնիսկ մարդիկ, ովքեր, կարծես, հեռու են նման «բարձր հարցերից», ձգտում են այցելել դրա սրահներ՝ ծանոթանալու վրձնի մեծ վարպետների աշխատանքներին:

Լինել Մոսկվայում և չգնալ Տրետյակովկա՝ դժվար է պատկերացնել, քանի որ այն սովորաբար ներառված է բոլոր էքսկուրսիոն ծրագրերում: Տրետյակովյան պատկերասրահը, որպես Ռուսաստանի ամենահայտնի մշակութային հաստատություններից մեկը, հռչակում է իր գործունեության չորս հիմնական նպատակները՝ պահպանել, հետազոտել, ներկայացնել և տարածել արվեստը:

Տրետյակովյան պատկերասրահի պատմությունն սկսվել է նրա հիմնադրից։ Դա Պավել Միխայլովիչ Տրետյակովն էր, որը պատկանում էր հայտնի առևտրական ընտանիքի և ոչ մի կապ չուներ մշակույթի հետ. նրա ծնողները զբաղվում էին բացառապես առևտրով։ Բայց քանի որ Պավելը պատկանում էր հարուստ ընտանիքի, նա ստացել էր այն ժամանակների համար գերազանց կրթություն և ուներ մեծ տենչ ու հետաքրքրություն գեղեցկության նկատմամբ։ Ավելի մեծ տարիքում նա միացել էր, ինչպես հիմա կասեին, ընտանեկան բիզնեսին։ Սակայն, չնայած իր ծայրահեղ զբաղվածությանը, Պավել Միխայլովիչը չէր հրաժարվել արվեստի հանդեպ իր կրքից։ Պատկերասրահի բացումից երկու տարի առաջ նա սկսել էր ձեռք բերել հոլանդացի վարպետների նկարներ: Տրետյակովի լեգենդար հավաքածուի սկիզբը դրվել է 1856 թվականին, և մի քանի տասնամյակի ընթացքում այն ընդլայնվել է: Նա հավաքում էր ոչ միայն ականավոր նկարիչների նկարներ, այլ նաև բարեկամական հարաբերություններ էր պահպանում երիտասարդ նկարիչների հետ՝ միևնույն ժամանակ օգնելով նրանց։ Եվ այսպես, 1892 թվականի ամռանը Պավել Միխայլովիչը իր հավաքածուն նվիրաբերել է Մոսկվային։ Նման կերպ էլ Տրետյակովյան պատկերասրահը դարձել է Ռուսաստանի առաջին հանրային թանգարանը։ Մոսկվայի իշխանությունները նույնպես նպաստել են թանգարանի հավաքածուի ընդլայնմանը՝ քաղաքային գանձարանի հաշվին ձեռք բերելով համաշխարհային կերպարվեստի գլուխգործոցներ: Մինչև Ռուսաստանի համար ճակատագրական դարձած 1917 թվականը Տրետյակով յան պատկերասրահն արդեն ուներ 4 հազար պահեստային միավոր: Մեկ տարի անց՝ արդեն բոլ շևիկյան կառավարության օրոք, թանգարանը ստացել է պետական կարգավիճակ:

Լավրուշինսկի նրբանցքի 10 հասցեում գտնվող Տրետյակովյան պատկերասրահի գլխավոր շենքը նախկինում պատկանել է հիմնադրի ընտանիքին, և Տրետյակովն ինքը ապրել է այդ տանը։ Հետագայում վաճառականի կալվածքը բազմիցս վերակառուցվել է։ Պատկերասրահը զբաղեցրել է նաև գլխավոր շենքին հարակից շենքերը։ Այսօր տեսանելի ճակատային մասը կառուցվել է անցյալ դարի սկզբին, հեղինակը եղել է Վասնեցովը։ Շենքի ոճը նեոռուսական է, և դա պատահական չէ. այն նաև նախատեսված է ընդգծելու այն փաստը, որ թանգարանը ռուսական արվեստի նմուշների պահոց է։ Նույն գլխավոր ճակատային մասում այցելուները կարող են տեսնել մայրաքաղաքի զինանշանի՝ Սուրբ Գեորգիի ու վիշապի բարձրաքանդակ պատկերը։ 1930 թվականին գլխավոր շենքի աջ կողմում կառուցվել է լրացուցիչ սենյակ՝ ճարտարապետ Շչուսովի նախագծով։ Նախկին վաճառականական կալվածքի ձախ կողմում գտնվում է ինժեներական շենքը։ Բացի այդ, Տրետյակովյան պատկերասրահը Կրիմսկի վալում ունի համալիր, որտեղ, մասնավորապես, անցկացվում են ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսներ: Տրետյակովյան պատկերասրահին են պատկանում նաև Տոլմաչիի ցուցասրահը, Սուրբ Նիկողայոսի թանգարան-տաճարը, ինչպես նաև Վասնեցովի թանգարանը, ժողովրդական նկարիչ Կորինի տուն-թանգարանը և քանդակագործ Գոլուբկինայի թանգարան-արվեստանոցը։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում