Հայկական տարազ. առանձնահատուկ մշակութային էլեմենտից մինչև համաշխարհային նորաձևության ոգեշնչման առարկա

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Հայկական տարազը մեր ժողովրդի մշակութային կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ իր մեջ ներառում է թե՛ հայ ժողովրդի արժեհամակարգն ու ինքնությունը և թե՛ կենցաղն ու կացությունը։ Ցավոք, մեզ հաճախ թվում է, որ հայկական տարազը շատ սպեցիֆիկ է և ունի մեծ կարևորություն միայն մեզ համար, այնինչ հայկական տարազն իր ուրույն դերն ունի կովկասյան տարազախմբում և մեծ ազդեցություն համաշխարհային նորաձևության վրա իր էթնիկ պրինտով, գույներով և նյութերով, ինչի մասին այսօր կխոսենք մենք՝ հիշեցնելու մեր ընթերցողներին հայկական տարազի չլսված և չարձանագրված ազդեցության մասին։

Ի՞նչ է հայկական տարազը և ի՞նչով է այն առանձնահատուկ

Հայկական տարազը հայ ժողովրդի ազգային հագուստն է, որը ձևավորվել է դարերի ընթացքում և արտացոլում է մեր ժողովրդի պատմությունը, մշակույթը, աշխարհայացքը և գեղարվեստական ճաշակը։ Այն ոչ միայն հագուստ էր, այլև ազգային ինքնության և պատկանելիության խորհրդանիշ։

Մենք՝ ժամանակակիցներս պիտի առանձնահատուկ շնորհակալություն հայտնենք մեր նախնիներին այն մշակութային տարբերության համար, որը արտացոլված է այդ թվում մեր ազգային հագուստի համալիրում․ չէ՞ որ ցանկացած հայակական գավառ առանձնանում էր իր տարազով։ Հարկ է նշել, որ հայկական տարազը բաղկացած է երկու համալիրից՝ արևմտյան և արևելյան տարազախմբերից, որոնք իրենց հերթին զանազանվում են ըստ շրջանների։ Արևմտյան և արևելյան տարազախմբերի տարբերություններն ակնհայտ են․ արևմտյան շրջանների տարազները աչքի էին ընկնում իրենց ճոխությամբ, որը հատկապես նկատելի է ոսկեզօծ և արծաթազօծ ասեղնագործության, ինչպես նաև գոգնոցի պարտադիր առկայության մեջ։

Հայկական տարազը կովկասյան ազգային հագուստների շրջանում տարբերվում է իր գույներով, որոնք, ըստ Գրիգոր Տաթևացու  վկայության «արտահայտում են հողի սևությունը, ջրի սպիտակությունը, օդի կապույտը և հրո կարմիրը»։ Ծիրանին խորհրդանշում է խոհեմություն և ողջախոհություն, կարմիրը՝ արիություն և մարտիրոսություն, կապույտը՝ երկնավոր արդարություն, սպիտակը՝ մաքրություն։

 Բացի գույներից հայկական տարազն ինքնատիպ էր իր նախշերով և սիմվոլներով, որոնք հիմնականում ունեին կյանքի և պտղաբերության, չար աչքից ազատելու, արևի և լույսի իմաստներ։

Հայկական տարազը տարածաշրջանում

Բարդ է ապրել կողք կողքի և չփոխառել մերձակա ազգի սովորությունները, մշակութային առանձնահատկությունները, այդ թվում, ազգային հագուստից բաղադրիչներ։

19-րդ դարի տվյալներով, երբ հաստատվեց հայկական տարազի ավանդական տարբերակը, այդ փոխառություններն ավելի հստակ դարձան։ Այսպես, Այրարատի տարազախումբը որոշակի ազդեցություն է թողել Թիֆլիսյան քաղաքային տարազախմբի վրա. սրտանոց, վերնազգեստ, գոտի-գոգնոց։

Անատոլիական հագուստի մեջ չէին նկատվում այնպիսի հայկական էլեմենտները ինչպիսիք են՝ գոգնոցը, կարճ վերնազգեստը, աբբան, այնինչ դրանք այժմ ներառված են թուրքական տարազի մեջ. սա նույնպես վկայում է փոխառության մասին։ Իսկ օրինակ Վասպուրականի, Սասունի, Մոպսի տարազախմբերն ազդել են քրդական ազգային հագուստի, հատկապես տղամարդկանց հագուստի վրա։ ։ Ստացվում է, չունենալով անկախություն և ապրելով օտարի լծի ներքո, հայ ժողովուրդը շարունակում էր ունենալ մշակութային մեծ ազդեցություն տարածաշրջանում։

Սակայն պետք է նշել, որ մենք՝ հայերս նույնպես փոխառել ենք մերձակա ազգերից հագուստի էլեմենտներ, ինչի պատճառով էլ մեր տարածաշրջանի տարազաները շուտով ընդհանրացան մեկ տարազախմբի՝ կովկասյանի մեջ։

Ազդեցությունը համաշխարհային նորաձևության և միտումների վրա

Հայկական ազգային հագուստի համաշխարհային ազդեցությունը սկսվել է դեռ Մետաքսի ճանապարհից, երբ առևտրայի հարաբերությունների հաջող կառուցումից հետո տարբեր ազգերի միջև սերտ հաղորդակցության արդյունքում սկսվեցին փոխառումները նաև ազգային հագուստի։

Հարկ է նշել, որ համաշխարհային նորաձևության համար հայկական տարազը տվեց նոր գունապնակ՝ լցված ավելի մուգ և վառ գույներով այդ թվում բացահայտեց բոլորիս հայտնի որդան կարմիրը։ Այժմ այդքան շատ կիրառվող ժանյակը միջազգային հանրությանը ներկայացվել է հենց հայկական տարազի միջոցով։ 

Ավելի ուշ, երբ հայկական տարազը դարձել էր թանգարանային նմուշ, դրա նախշերը օգտագործվեցին իբրև էթնիկ պրինտ։ Այսպես, 1960-70-ականներին համաշխարհային միտում դարձած հիպպի ոճի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել կովկասյան տարազախմբի նախշերը, գույներն ու հագուստի համադրությունը, այդ թվում՝ հայկական տարազինը։

Իսկ ինչու՞ ենք փորփրում անցյալը, եթե վառ օրինակներից մեկը մեր առջև է. խոսքը գնում է 2025 թվականին նորաձևություն վերադարձած միտման՝ բոհո ոճի մասին, որը նույնպես ընդգրկում է էթնիկ պրինտեր, գունային համադրություններ, և անգամ ընտրված կտորների հետ համապատասխանություններ։ Ամենավառ օրինակը բոհո ոճի առանձնահատկությունը շեշտող մետաղյա գոտիներն են, որոնք ոգեշնչված են մեր տարազում իր ուրույն տեղն ունեցող արծաթե կամ ոսկե գոտուց։ 

ժամանակակից հայկական նորաձևությունն ու տարազը

Հայ ժողովուրդի հարուստ մշակույթը ժամանակակիցների համար անսպառ ոգեշնչման աղբյուր է։ Հայ ժամանակակից դիզայներները միշտ օգտագործել են հայկական տարազախմբից դետալներ՝ սկսած գունապնակից, վերջացրած նախշերով ու հագուստի ձևով։

NEWS.am Style-ը անդրադարձել է ժամանակակից հայ դիզայներներին, ովքեր ընտրել են հայկականը իբրև իրենց բրենդի ԴՆԹ։

 «Ուրմէ»

Մինիմալիզմն ու հայկականը մեկ բրենդում. սա «Ուրմէ»-ի մասին է։ Հայկական տարազի վառ գույները դժվար է պատկերացնել մինիմալիստիկ մատուցմամբ բայց, փաստորեն, անհնար չէ. սովորական պիջակը կամ տաբատը հայկական տարազի նախշերով արդեն խոսում է կրողի ինքնության և ճաշակի մասին։

««Ինքնությունը՝ որպես ինքնատիպություն»՝ այս կարգախոսը ուղենիշ է մեր յուրաքանչյուր ստեղծագործության համար»- գրում են բրենդի պաշտոնական կայքում։

TarazArt 

«Իրերը, որոնք կտեսնեք հաջորդ էջերում, ուղղակի գեղեցիկ գործվածք չեն, այլև մի ազգի պատմություններ, որոնք պատմվում են նկարչության լեզվով» - ասում է Լիլիթ Մելիքյանը իր բրենդի մասին։ Այս բրենդը իր մեջ խտացրել է հայկական տարազը և այժմ ցուցադրում է ամբողջ աշխարհին՝ հիացնելով նրանց իր գեղագիտությամբ։ Շուրջ 20 տարի բրենդն աշխատում է հայկական տարազը համաշխարհային հարթակներում ներկայացնելու և ճանաչելի դարձնելու վրա, իսկ հայկական շուկային ներկայացնում է խիստ մշակութային էլեմենտի ժամանակակից մոտեցումը։

DZZEC

Հայկուհի Կարապետյանի նորահայտ բրենդը ներկայացնում է մեր հայկական տարազի նախշը և գույները առօրյա հարմարավետության տեսանկյունից։

Բրենդն ունի հստակ ուղղվածություն՝ էթնիկ և casual ոճերի խառնուրդը և գաղափարախոսություն՝ «պրակտիկ, ամենօրյա և հայկական». և իսկապես, այն պրակտիկ է, քանի որ հագուստը unisex է, ամենօրյա է իր ձևվածքով և հայկական է տարազանախշերի և գորգանախշերի շնորհիվ։ Բրենդը պահպանում է նաև իր էկոլոգիական սկզբունքները, քանի որ հագուստը կարվում է տարազի կտորտանքներից մնացած լաթից։ 

Հետևեք մեզ՝ այստեղ