Երբ և ինչպես մարդկությունը որոշեց անցնել գրավոր խոսքի. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Գրել սկսել են հին ժամանակներից, իսկ ամենապարզ տարբերակը գծանկարներով տեղեկություն փոխանցելն էր՝ պատկերագրությունը, որն օգտագործել է հնագույն մարդը աշխարհի տարբեր հատվածներում: Պատկերագրությամբ սկզբունքորեն կարելի էր հասկանալ, թե ինչ է պատկերված փայտի, քարի կամ ոսկորի վրա, քարանձավների պատերին: Սակայն այդ պատկերների «թարգմանությունները» կարող էին լինել տարբեր և երկիմաստ։ Բացի այդ, պատկերագրության օգնությամբ անհնար էր վերացական երևույթներ և հասկացություններ փոխանցել կամ պատկերել զգացմունքներ։

Հաջորդ փուլը իդեոգրաֆիկ գրի առաջացումն էր։ Բառերը պատկերվում էին որոշակի նշաններով, որոնք կոչվում էին հիերոգլիֆներ: Օրինակ՝ բերդ պատկերող «գծանկարը» «թարգմանվում էր» որպես թաղման վայր, իսկ հացի ու աղի պատկերը նշանակում էր բարեկամություն։ Հիերոգլիֆներով պատված տեքստի էջը նման էր հետաքրքիր գծագրերի հավաքածուի: Գրության այս տեսակն օգտագործել են երեք մեծ հին քաղաքակրթություններ՝ շումերները, եգիպտացիները և չինացիները:

Հիերոգլիֆները կարող էին օգտագործվել տարբեր երևույթներ, ծեսեր և իրադարձություններ նկարագրելու համար։ Բայց այդ իդեոգրաֆիկ նշանների հսկայական քանակությունը դժվար էր հիշել։ Եվ կյանքը թելադրեց նոր տիպի գիր հորինել։

Խեցեգործության արվեստը տարածված է եղել հին աշխարհում։ Կավից շատ օգտակար իրեր էին պատրաստում։ Եվ երբ առաջին բրուտները հայտնվեցին Միջագետքում, կավե տախտակներն սկսեցին օգտագործել նաև գրելու համար։ Այսպիսով, վստահորեն կարելի է ասել, որ գրելու համար նախատեսված կավե տախտակներն առաջին անգամ հայտնվել են Միջագետքում: Միջագետքի քաղաքակրթությունը բավականին զարգացած էր։ Քաղաքների բնակչությունը տիրապետում էր մեծ գիտելիքների: Այո, այստեղ է ծնվել գյուղատնտեսությունը, ընտելացվել են կենդանիները, ջրանցքներ են կառուցվել, կամուրջներ են նետվել դրանց վրայով, կառուցվել են հոյակապ պալատներ, դպրոցներ, զարգացել են գիտություններն ու արվեստները։ Եվ, հետևաբար, զարմանալի չէ, որ Միջագետքի քաղաքների բնակիչները բավականին գրագետ մարդիկ էին և ունակ էին ստեղծել իրենց ինքնատիպ գրային համակարգը՝ սեպագիրը։ Սեպագիրը տարբեր երկարություններով ու հաստությամբ սեպերի տեսք ուներ, այդ իսկ պատճառով էլ ստացել է իր այդ անունը: Դրանք գրում էին կավե տախտակների վրա՝ օգտագործելով սրած փայտի կտոր: Կային դպրոցներ, որտեղ գրել էին սովորում դպիրները, բացի այդ, նրանք նաև ուսումնասիրում էին մեր դպրոցականներին հայտնի տարբեր առարկաներ՝ աշխարհագրություն, պատմություն, գրականություն, մաթեմատիկա և նույնիսկ բժշկություն: Այսպիսով, աշխարհը սեպագրերի ստեղծմամբ պարտական է Հին Միջագետքին:

Դպիրները գրագրությամբ զբաղվում էին պալատներում կամ տաճարներում, որտեղ էլ պահվում էին մեծ քանակությամբ գրքեր կավե տախտակների տեսքով։ Աշխարհի ամենահին գրադարանը պատկանում էր Ասորեստանի թագավոր Աշուրբանիպալին։ 26 դար առաջ հիմնադրված այդ գրապահոցը պահպանում էր դարավոր գիտելիքներ տարբեր ոլորտներում։ Այն պարունակում էր 25 հազար միաչափ կավե թերթեր ու աղյուսակներ, կավի վրա գրված մի քանի հազար գիրք։

Դե, իսկ այս ամենից հետո էլ սկսել են հայտնվել մեզ ծանոթ և ներկայումս էլ օգտագործվող, կամ արդեն մոռացված ու կորած տառերն ու գրերը տարբեր ժողովուրդների մոտ:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում