Թբիլիսի-Կարս երկաթուղագծի շինարարությունը հետաձգվում է

Պարզ է դարձել Բաքվի համար խիստ քաղաքական նշանակություն ունեցող Թբիլիսի-Կարս երկաթուղագծի շինարարությունը հետաձգվելու իրական պատճառը:

Վկայակոչելով anspres.az կայքը, Թբիլիսիում Վրաստանի, Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի տրանսպորտի նախարարների հանդիպման ժամանակ Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղագծի նախագծի գծով եռակողմ համակարգման խորհրդի նիստում Ադրբեջանի տրանսպորտի նախարար Զիյա Մամեդովը երկաթուղու շինարարության ուշացման պատճառը նշել է «տեղանքի բարդ ռելիեֆն ու աշխարհում ընթացող ֆինանսական խնդիրները»:

«Վրաստանում նախագծի իրականացման աշխատանքների համար նախկինում որոշվել էր ծախսել 200 մլն դոլար, սակայն, հետո այն բարձրացվեց 575 մլն դոլարի», -հիշեցրել է նա եւ հույս հայտնել, որ նախագիծը գուցե հնարավոր լինի ավարտին հասցնել 2017 թվականին:

Թուրքիայի տրանսպորտի նախարար Բինալի Յըլդըրըմը եւս Թբիլիսի-Կարս երկաթուղագծի շինարարության ուշացումը կապել է «աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացների հետ», որոնք, իր խոսքով` «լրջորեն խոչընդոտում այդ եւ այլ նախագծերի իրանակացմանը»:

Վրաստանի տնտեսական զարգացման նախարար Դմիտրի Կումսիշվիլին եւս հույս է հայտնել, որ Թբիլիսի-Կարս երկաթողագիծը հնարավոր կլինի շահագործման հանձնել 2017 թվականին:

Ադրբեջանի փոխվարչապետ Աբիդ Շարիֆովը դեռեւս 2015 թվականի սեպտեմբերին պաշտոնապես հաստատել էր Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու թուրքական հատվածի շինարարության մեջ ծագած խնդիրների պատճառով ուշացման մասին մամուլում տարածված լուրերը:

Ադրբեջանի փոխվարչապետը պաշտոնապես հայտարարել է, որ Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու շինարարությունը գրաֆիկի մեջ չի տեղավորվելու, որն, ըստ նախագծի, պետք է շահագործման հանձնվեր դեռեւս 2010 թվականի վերջին:

BBC Azeri-ին դեռեւս օգոստոսին հայտնել էր, որ ԲԹԿ երկաթուղային նախագիծը կորցնում է նշանակությունը:

Վերլուծաբանների կարծիքով` արդեն միլիարդ դոլարից ավելի ծախսված ԲԹԿ-ի նախագիծը կարող է չդիմանալ Իրանի նկատմամբ միջազգային պատժամիջոցները վերացվելուց հետո տարածաշրջանում առաջիկայում հիմնադրվելիք այլ նախագծերի հետ մրցակցությանը:

Ադրբեջանցի տնտեսական վերլուծաբան Նաթիգ Ջաֆարլիի կարծիքով` եթե Իրանից եւ Ռուսաստանից, ինչպես նաեւ Ասիայից դեպի Արեւմուտք անցկացվելիք  նախատեսվող նախագծերը կյանքի կոչվեն, ապա ԲԹԿ-ի, ենթադրվող` առանց այն էլ ոչ մեծ շահութաբերությունը «զգալիորեն կնվազի»:

«Ռուսաստանը պատրաստվում է դեռեւս խորհրդային ժամանակաշրջանում Չեխիա եւ Սլովակիա անցկացված երկաթուղագծերն արդիականացնել եւ այն միացնել դեպի Չինաստան ու Հնդկաստան գնացող իր երկաթուղագծերին: Դեպի Եվրոպա Թուրքիայի վրայով ելքի երթուղի է պատրաստվում նաեւ Իրանից: Ապագայում այդ երթուղուն կարող են միանալ նաեւ Պակիստանն ու Աֆղանստանը: Այդ պատճառով էլ այլընտրանքային երկաթուղագծերը խիստ գրավիչ են», -նշել է Ջաֆարլին:

Վերլուծաբանը գտնում է, որ ԲԹԿ-ի գլխավոր խնդիրը Միջին Ասիայից եւ Հեռավոր Արեւելքից եկող բեռնատար վագոնները Կասպից ծովի վրայով լաստանավերով անցկացնելն է: «Դա եւ’ թանկ, եւ’ ժամանակատար գործընթաց է, ինչը խիստ նվազեցնելու է Ադրբեջանի կողմից ապագայում նախատեսված եկամուտները», -ընդգծել է նա:

Նաթիգ Ջաֆարլիիի կարծիքով` եթե անգամ ԲԹԿ-ը շահագործման հանձնվի, ապա նախագիծն ամենաշատը տարեկան 45-50 մլն մանաթ եկամուտ կարող է բերել Ադրբեջանի բյուջեին, ինչը բոլորովին էլ մեծ թիվ չէ:

ԲԹԿ-ի նախագիծը 2007 թվականի փետրվարի 7-ին Թբիլիսիում ստորագրել են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը, Վրաստանի այն ժամանակվա նախագահ Միխայիլ Սաակաշվիլին եւ Թուրքիայի այն ժամանակվա վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը:

Ադրբեջանական ԶԼՄ-ներում բազմիցս նյութեր են հայտնվել, որտեղ երկաթուղագծի շինարարության ձգձգման պատասխանատվությունը բարդում են թուրքական եւ վրացական կողմերի վրա: Ավելի վաղ` 2013 թվականին, մասնագետները վստահեցնում էին, որ երկաթուղու շահագործման հանձնելու ժամկետների պարբերաբար ձգձգումն ավելի շատ քաղաքական, քան թե տեխնիկական դրդապատճառներ ունի:

Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղային ճանապարհի շինարարության մեկնարկը տրվել էր 2008 թ-ին: Նախագծի նախնական արժեքը կազմել էր 422 մլն դոլար, որի 202 մլն մասը ծրագրվում է ծախսել վրացական, իսկ 220 մլն մասը` թուրքական հատվածի շինարարության վրա: 30 կմ երկարությամբ վրացական հատվածի նախագծման, շինարարության եւ այլ աշխատանքների համար Ադրբեջանի կողմից հատկացված գումարը հետագայում մեծացվել է մինչեւ 575 մլն դոլար: 2007 թ-ին Ադրբեջանը Վրաստանին եւս 200 մլն դոլարի արտոնյալ վարկ (տարեկան 1 տոկոս) է հատկացրել երկաթուղու շինարարության համար:  Սակայն, այդ միջոցները բ ավարար չեն հանդիսացել, եւ արդեն 2011 թ-ին երկաթուղու շինարարության համար Ադրբեջանը Վրաստանին եւս 575 մլն դոլար (տարեկան 5 տոկոս տոկոսադրույքով) վարկ է հատկացրել: Այսպիսով, Կարս-Ախալքալաք երկաթուղային ճանապարհի վրա Ադրբեջանը մինչ այժմ արդեն 1,3 մլրդ դոլարից ավելի գումար է ծախսել: Թուրքական կողմի հավաստմամբ` 2014 թվականի տվյալներով, երկաթգծի թուրքական 70 կմ երկարությամբ հատվածի ավարտին հասցնելու համար նախատեսված է ծախսել մոտ 500 մլն դոլար: