Գիտնականները նեանդերթալցիների անհետացման նոր բացատրություն են գտել

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին 

Նեանդերթալցիների անհետացումը մնում է պալեոանթրոպոլոգիայի ամենաքննարկվող առեղծվածներից մեկը: Կլիմայական փոփոխություններ, մրցակցություն Homo sapiens-ի հետ, ցածր ծնելիություն, հիվանդություններ, կաննիբալիզմ. առաջ են քաշվել բազմաթիվ հիպոթեզներ: Այժմ հետազոտողները առաջարկում են ևս մեկ՝ բավականին անսպասելի պատճառ՝ հղիության մահացու վտանգավոր բարդություններ, առաջին հերթին՝ պրեէկլամպսիա և էկլամպսիա: Նոր հիպոթեզով հոդվածը հրապարակվել է Journal of Reproductive Immunology ամսագրում:

Ինչու է պրեէկլամպսիան «մարդկային» հիվանդություն

Պրեէկլամպսիան հղիության ծանր բարդություն է՝ կապված ընկերքի (պլացենտայի) ձևավորման խանգարման հետ: Մոր մոտ կտրուկ բարձրանում է ճնշումը, մեզի մեջ հայտնվում է սպիտակուց, և առաջանում է վտանգ պտղի համար՝ անբավարար արյան մատակարարման պատճառով: Ամենածանր դեպքերում զարգանում է էկլամպսիա՝ ցնցումներ, կոմա, մոր և երեխայի մահվան բարձր ռիսկ:

Զարմանալի է, բայց կաթնասունների ավելի քան 4300 տեսակների մեջ պրեէկլամպսիան կլինիկորեն արտահայտված ձևով հանդիպում է միայն մարդու մոտ: Մյուս բոլոր պրիմատների և կաթնասունների մոտ ընկերքը ներդրվում է ավելի խորը և հուսալի, ինչը գրեթե բացառում է նման բարդությունները:

Նոր աշխատանքի հեղինակները ենթադրում են, որ նեանդերթալցիների մոտ ընկերքի ներդրման մեխանիզմները շատ մոտ են եղել ժամանակակից մարդկայինին, ինչը նշանակում է, որ նրանք նույնպես կարող էին բախվել պրեէկլամպսիայի հետ: Ընդ որում, Homo sapiens-ի մոտ հարյուր հազարավոր տարիների էվոլյուցիայի ընթացքում ձևավորվել են պաշտպանական մեխանիզմներ, որոնք դեպքերի մեծամասնությունում կանխում են թեթև խանգարումների անցումը ծանր ձևի: Նեանդերթալցիները, դատելով ամեն ինչից, չեն ունեցել նման մեխանիզմներ:

Հաշվարկներ. որքան կին կարող էր մահանալ

Հետազոտողները իրականացրել են մոդելավորում և եկել այն եզրակացության, որ առանց ժամանակակից պաշտպանական մեխանիզմների՝ ծանր պրեէկլամպսիայի և էկլամպսիայի հաճախականությունը կարող էր հասնել բոլոր հղիությունների 10–20%-ին: Մահացությունը առաջնածինների շրջանում (իսկ հենց նրանք են ամենախոցելին) կարող էր կազմել մոտ 4%:

Նեանդերթալցիների փոքր, մեկուսացված խմբերի համար (ըստ գնահատականների՝ մի քանի հարյուրից մինչև մի քանի հազար առանձնյակ հսկայական տարածքի վրա) նման կորուստը կլիներ աղետալի: Նույնիսկ ծնելիության և մայրերի գոյատևման չնչին նվազումը կարող էր մի քանի սերունդ հետո հանգեցնել պոպուլյացիայի անդառնալի կրճատման:

Գենետիկան նույնպես «դեմ» էր նեանդերթալցիներին

Գենետիկական տվյալները անուղղակիորեն հաստատում են հիպոթեզը: Ժամանակակից մարդկանց մոտ, ովքեր ժառանգել են նեանդերթալյան գեների տարբերակներ (մասնավորապես՝ H19 գենի շրջանում), ավելի հաճախ է նկատվում հղիության ընթացքում հիպերտոնիայի բարձր ռիսկ: Մյուս նեանդերթալյան ալելները, որոնք կապված են մոր և պտղի իմունային փոխազդեցության հետ, կարող էին նպաստել ընկերքի ոչ խորը ներդրմանը, ինչը պրեէկլամպսիայի ռիսկի հիմնական գործոններից է:

Իրավիճակն էլ ավելի կարող էր վատթարանալ Homo sapiens-ի հետ խաչասերման սկզբից հետո: Հիբրիդային հղիությունները (նեանդերթալյան մայր + սապիենսի գեներով երեխա) պոտենցիալ կերպով մեծացնում էին իմունային անհամատեղելիությունը, ինչը լրացուցիչ բարձրացնում էր բարդությունների հավանականությունը:

Կարճ ասած

Journal of Reproductive Immunology-ում հրապարակված նոր հիպոթեզի համաձայն՝ նեանդերթալցիների անհետացման կարևոր պատճառներից մեկը կարող էր լինել հղիության բարդությունները՝ պրեէկլամպսիան և էկլամպսիան: Նրանց մոտ, հավանաբար, բացակայում էին այն պաշտպանական մեխանիզմները, որոնք ունի Homo sapiens-ը, ինչի պատճառով հղիների և առաջնածինների մահացությունը կարող էր հասնել 4%-ի: Սա միակ պատճառը չէր, սակայն զգալի գործոն էր, որը կարող էր կրիտիկականորեն նվազեցնել նեանդերթալցիների փոքր պոպուլյացիաների ծնելիությունը:

Հետևեք մեզ՝ այստեղ