Թրամփի քաղաքականությունը սպառնում է աշխարհը մղել նոր միջուկային դարաշրջան. Bloomberg

ПОЛИТИКА 29 Март, 2026 23:10

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ հակառակորդների վրա հարձակվելու և միաժամանակ դաշնակիցներին վախեցնելու պատրաստակամությունը սպառնում է աշխարհը տանել նոր միջուկային դարաշրջան, գրում է Bloomberg գործակալությունը։

Ինչպես ընդգծում է լրատվամիջոցը, Հյուսիսային Ատլանտիկայից մինչև Խաղաղ օվկիանոսի արևմտյան մաս, կառավարություններն ավելի հրապարակայնորեն, քան նախկինում, քննարկում են՝ արդյոք իրենք էլ պետք է ռումբ ունենան։

«Գերմանիան և Լեհաստանը, որոնք երկար ժամանակ գոհ էին ԱՄՆ-ի միջուկային հովանու ներքո գտնվելուց, Գրենլանդիան զավթելու վերաբերյալ Թրամփի մտորումներից հետո ողջունել են Ֆրանսիայի առաջարկները՝ սեփական ռազմավարական զսպման ուժերը ողջ մայրցամաքում տարածելու վերաբերյալ։ Չինաստանը և Ռուսաստանը՝ միջուկային տերությունների էքսկլյուզիվ ակումբի երկարամյա անդամները, ահազանգել են Ճապոնիայում և Հարավային Կորեայում զենքի տարածման ռիսկի մասին, չնայած այն բանին, որ իրենք էլ արդիականացնում են սեփական զինանոցները»,- գրում է Bloomberg-ը։

Լրատվամիջոցն ընդգծում է. ԱՄՆ-ն՝ միակ երկիրը, որը միջուկային զենք է կիրառել քաղաքացիական բնակչության դեմ, նախագահ Թրամփի հրամանագրի համաձայն՝ ավելի քան երեք տասնամյակ տևած դադարից հետո դիտարկում է ատոմային ռումբի փորձարկումների վերսկսման հնարավորությունը։

Այն նույն շաբաթվա ընթացքում, երբ ԱՄՆ նախագահը վերջնագիր ներկայացրեց Իրանի ղեկավարությանը՝ հրաժարվել միջուկային ծրագրից, նրա վարչակազմը զեկույց տարածեց, որը տարածաշրջանային մրցակցին՝ Սաուդյան Արաբիային, պոտենցիալ հասանելիություն է տալիս ուրանի հարստացման և վերամշակման տեխնոլոգիաներին։ Ըստ եվրոպական մի պետության դիվանագետի, մայրցամաքի համար սեփական միջուկային ներուժը զարգացնելու անհրաժեշտությունն ակտիվորեն քննարկվում է մայրաքաղաքներում։ Հունվարին Bulletin of the Atomic Scientists ամսագիրն իր «Ահեղ դատաստանի ժամացույցի» սլաքները տեղափոխել է՝ կեսգիշերին թողնելով 85 վայրկյան. սա պատմության մեջ աղետին ամենամոտ ցուցանիշն է։ Ի թիվս այլնի, նրանք հիշատակել են Թրամփի հարձակումները իրանական միջուկային օբյեկտների վրա և «Ոսկե գմբեթ» հակահրթիռային վահան ստեղծելու նրա ջանքերը, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև սպառազինությունների վերահսկման վերջին պայմանագրի ժամկետի ավարտը։

Թեև ներկայումս միայն ինը երկիր է համարվում միջուկային զենք ունեցող պետություն, ավելի քան 20 ուրիշներ ունեն էներգետիկ ծրագրեր, արդյունաբերական բազաներ և ինժեներական փորձ, որոնք կարող են թույլ տալ նրանց սկսել վերելքը ռումբի ստեղծման աստիճաններով։

Փոքր քաղաք ոչնչացնելու ընդունակ զենք ստեղծելու համար պահանջվում է ընդամենը 25 կիլոգրամ բարձր հարստացված ուրան կամ 8 կիլոգրամ պլուտոնիում։

Պայքարը թեժանում է այն համոզմունքով, որ միջուկային զենքից հրաժարվելը երկրները դարձնում է խոցելի. Լիբիան, Ուկրաինան, իսկ հիմա էլ Իրանն ընդգծում են դրա հետևանքները։ Թեև միջուկային զինանոց ունենալը հարձակումից պաշտպանվելու երաշխիք չէ, այն բարձրացնում է խաղադրույքները։

Որքան շատ երկրներ են ռումբ ստանում, այնքան ավելի դժվար է դառնում մեծ տերությունների համար վերահսկել դրա կիրառումը, և այնքան ավելի վտանգավոր է դառնում աշխարհը, ընդգծում է լրատվամիջոցը։

Անցյալ տարի Հնդկաստանն ու Պակիստանն ավիահարվածներ փոխանակեցին երկու հարևանների միջև հարաբերությունների հերթական սրման ժամանակ, որոնք 1990-ականներին միջուկային զենք ձեռք բերեցին։ Չտարածման հարցերով փորձագետները նախազգուշացնում են, որ սպառազինությունների վերահսկման համակարգը, որն այդքան դժվարությամբ ստեղծվել էր Սառը պատերազմի տարիներին, կարող է շուտով փլուզվել։

Այդ համակարգը ստեղծվել էր այն բանից հետո, որպեսզի ԱՄՆ-ն և Խորհրդային Միությունը, ստիպված լինելով մտածել միջուկային ոչնչացման մասին, որոշեին նահանջել։ 1987 թվականին ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը և խորհրդային առաջնորդ Միխայիլ Գորբաչովը ստորագրեցին միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռների ոչնչացման մասին պայմանագիրը, որոնք երկու կողմերն էլ ուղղել էին եվրոպական սահմանի վրայով։ Մի քանի տարի անց նրանք պայմանավորվեցին իրենց զինանոցների կտրուկ կրճատման մասին, ինչը հետագայում դարձավ Ռազմավարական հարձակողական սպառազինությունների կրճատման մասին նոր պայմանագիրը (New START)։

Այս երկու համաձայնագրերի գործողության ժամկետն էլ ավարտվել է՝ առանց փոխարինման, քանի որ Վաշինգտոնի և Մոսկվայի հարաբերությունները վատթարացել են, իսկ ԱՄՆ-ն սկսել է մտահոգվել երկկողմ համաձայնագրերից դուրս իր զինանոցն ընդլայնելու Չինաստանի կարողությամբ։

Հիմա, երբ սովորական հրթիռները կանոնավոր կերպով ընկնում են Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքների վրա, համաշխարհային վերահսկողության հիմքում ընկած մնացած պայմանագրերի ապագան մնում է անորոշ։ Սպասվում է, որ հաջորդ ամիս կայանալիք Միջուկային զենքի չտարածման մասին 56-ամյա պայմանագրի վերանայման Միավորված ազգերի կազմակերպության նիստերին կցուցադրվի միջուկային տերությունների աճող դիմադրությունը դրա սահմանափակումներին։

Այնուամենայնիվ, նշում է գործակալությունը, Միջուկային փորձարկումների համապարփակ արգելման պայմանագիրը նույնպես վտանգված է՝ միջուկային փորձարկումները վերսկսելու Թրամփի սպառնալիքների և ԱՄՆ-ի այն հայտարարությունների ֆոնին, թե Չինաստանը գաղտնի իրականացրել է իր սեփական փորձարկումները։