Եկեղեցու ու նրա Գահակալի վրա ճնշումներ գործադրելու հարցում արտաքին գործոնը շատ կարևոր դեր է կատարում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

2026 թվականի մարտի 11-ին ելույթ ունենալով Եվրախորհրդարանում (ԵԽ)՝ Նիկոլ Փաշինյանը Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հոգևորականներին մեղադրել էր Կրեմլի հետ կապեր ունենալու մեջ, ինչն արժանացել էր ԵԽ պատգամավորների բուռն ծափահարություններին։ Ուշագրավ է, որ նման բովանդակությամբ ելույթը հնչել է 2026 թվականի ամռանը Հայաստանում սպասվող խորհրդարանական ընտրություններից առաջ, երբ ակնհայտ է, որ բարձրաստիճան հոգևորականների աջակցությունն ու վստահությունը վայելող քաղաքական ընդդիմադիր որոշ խմբավորումների կողմից ՔՊ կուսակցությունը բախվելու է լրջագույն դիմադրության։

Իր հերթին՝ Եվրախորհրդարանը բացահայտորեն աջակցում է Փաշինյանի հակաեկեղեցական քաղաքականությանը, որովհետև այնտեղ համոզմունք կա, որ ուղղափառությունն ընդհանրապես և Հայոց եկեղեցին մասնավորապես լրջորեն խոչընդոտում են եվրոպական քաղաքական համակարգի մեջ հայ հասարակության ինտեգրմանը։ Դա մի համակարգ է, որը ավանդական ու ազգային արժեքները փորձում է փոխարինել ազատամտությամբ ու հանդուրժողականությամբ։ Նախընտրական շրջանում ՀՀ իշխանությունների և Եկեղեցու միջև ընթացող հակամարտությունը ընտրազանգվածի հետ աշխատելու յուրահատուկ գործիք է դառնում, որով իրականացվում են քարոզչական կեղտոտ հնարքներ ու տեղեկատվական հարձակումներ։

Մինչև Փաշինյանի՝ Եվրախորհրդարան (Ստրասբուրգ) գնալը Հայաստանի արտաքին հետախուզության ծառայությունը շատ անորոշ մի հայտարարություն էր տարածել, որում նշված էր Հայաստանում սպասվող ընտրական գործընթացներում հնարավոր արտաքին միջամտության մասին։ Նորաստեղծ այդ ծառայության հայտարարությունից, սակայն, հասկանալի է դառնում, թե հատկապես ում են հասցեագրված այդ նախազգուշացումները։

Իսկ արդեն դրան հաջորդած՝ Եվրախորհրդարանի ելույթում Փաշինյանն ասաց, որ իր գլխավորած կառավարության նպատակն է Հայաստանում չեզոքացնել ավանդական կրոնական ինստիտուտների ազդեցությունը հայ հասարակության աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Նա մասնավորապես նշել էր հետևյալը. «Որոշ հոգևորականներ ցինիկ կերպով խախտել են հոգևոր բարեվարքության բոլոր կանոնները, այդպիսով իրենք իրենց խոցելի դարձրել օտարերկրյա հատուկ ծառայությունների համար»։ Ավելի հստակեցնելով իր ասածը՝ կառավարության ղեկավարը հոգևորականներին մեղադրել էր ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի հետ համագործակցելու մեջ՝ վկայակոչելով խորհրդային հին փաստաթղթերը, որոնց իսկությունը խիստ կասկածելի է։ Փաշինյանի խոսքերով, հոգևորականների այդ խումբը Հայաստանի նախկին ղեկավարների հետ ստանձնել է, այսպես կոչված, պատերազմի կուսակցության առաջնորդությունը, և փորձում են Հայաստանի անկախությունը զոհաբերել երրորդ երկրների աշխարհաքաղաքական շահերին։

ՀՀ իշխանությունների և Եկեղեցու քաղաքական դիմակայությունը նոր երևույթ չէ։ Գործնականում այն սկսվել է դեռևս 2018 թվականին՝ Փաշինյանի իշխանության գալուց անմիջապես հետո և աստիճանաբար ավելի ու ավելի է սրվել, ավելին, ինչպես տեսնում ենք, շարունակում է սրվել։ Հակաեկեղեցական գործողություններն սկսեցին համակարգային բնույթ կրել 2025 թվականի գարնանից սկսած, երբ կառավարությունը սկսեց հարձակումները Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու և անձամբ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի հեղինակության վրա։ Հարձակումների գլխավոր պատճառը այն կեղծ փաստաթղթերն էին, որոնցով իբր բացահայտվում էր մի շարք հոգևորականների՝ խորհրդային անվտանգային կառույցների հետ համագործակցությունը։ Սակայն այդ տեղեկությունները բազմիցս հերքվել են եկեղեցական կառույցների կողմից՝ բնութագրելով դրանք որպես կեղծ փաստաթղթեր։

Ռուսաստանի Պետդումայի պատգամավոր Անդրեյ Լուգովոյի կարծիքով, ՀՀ իշխանությունների կողմից սանձազերծված հակաեկեղեցական արշավի մոտիվացիան իրականում ոչ թե այդ փաստաթղթերն են, այլ Հայ եկեղեցու և հայկական ազգային արժեքների ազդեցության թուլացումն է հայ հասարակական կյանքում ընդհանրապես։ Լուգովոյի խոսքով, Փաշինյանի ռեյտինգն այժմ կրիտիկական ցածր մակարդակի վրա է, այն կազմում է մոտ 11 տոկոս, և հենց դա է պատճառը, որ նա փորձում է պայմաններ ստեղծել ընտրական գործընթացները իշխող ուժի կողմից առավել կառավարելի դարձնելու համար։

Վերլուծելով հայաստանյան ներքաղաքական իրավիճակը՝ գաղաքագետ Հրանտ Միքայել յանը նկատել էր, որ իշխանությունների կողմից Եկեղեցու վրա իրագործվող ճնշումներին Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին շատ զուսպ է արձագանքում։ Բացահայտ և ակտիվ պայքարի տրամաբանությունից հրաժարվելով՝ Եկեղեցին գերադասում է ստվերում մնալ՝ հույս ունենալով ժողովրդական աջակցության վրա։ Այդպիսի ռազմավարությունը, ըստ քաղաքագետի, թեև բացասաբար է ազդում պայքարի արդյունավետության վրա, սակայն բավականին նվազեցնում է Եկեղեցու և անձամբ Գարեգին Երկրորդ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի դեմ նոր բռնաճնշումների էսկալացիայի ռիսկերը։

Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ու նրա Գահակալի վրա ճնշումներ գործադրելու հարցում արտաքին գործոնը շատ կարևոր դեր է կատարում։ Ներքաղաքական խաղերին զուգահեռ՝ արտաքին խաղացողները, ինչպիսիք են Ադրբեջանն ու Եվրոպական միությունը, շատ լուրջ ազդեցություն են գործում Եկեղեցու շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա։ Դրա մասին են վկայում նաև Փաշինյանի՝ Ստրասբուրգում տեղի ունեցած ելույթից հետո, մի շարք ադրբեջանական քաղաքական գործիչների սինխրոն հայտարարությունները, որոնք հիմք են տալիս ենթադրելու, որ այդ տեղեկատվական կեղտոտ արշավում ձեռք բերված են եղել երկկողմանի պայմանավորվածություններ։

Դիտարկելով այս ամենը՝ ես լիովին համամիտ եմ բազմաթիվ այն վերլուծաբանների հետ, որոնք գտնում են, որ ՀՀ իշխանությունների կողմից ներկայումս տարվող թե՛ ներքին և թե՛ արտաքին քաղաքականությունը միտված է խզելու հայ ժողովրդի կապը իր պատմական անցյալի ու իր ազգային ինքնության հետ, ինչը միանշանակորեն կհանգեցնի Հայաստանում արտաքին ուժերին ենթարկվող քաղաքական լանդշաֆտի ձևավորմանը։

ԳԵՆԱԴԻ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում