Հայաստանի ապագան Իրանի պատերազմից հետո․ վտանգների խաչմերուկ, թե՞ նոր հնարավորությունների պատուհան

Մերձավոր Արևելքում իրավիճակը թևակոխել է բաց ռազմական դիմակայության փուլ․ Իրանը փաստացի ներգրավված է հակամարտության մեջ՝ բախվելով Իսրայելի և ԱՄՆի հետ։ Տարածաշրջանային այս էսկալացիան արդեն դուրս է եկել տեղային սահմաններից և վերածվում է լայն աշխարհաքաղաքական վերաձևավորման գործընթացի, որի անմիջական ազդեցությունը զգացվելու է նաև Հայաստանում։

Past.am-ը տեղեկացավ, որ փորձագիտական շրջանակներում իրավիճակը գնահատվում է որպես «երկարատև անկայունության սկիզբ», որտեղ Հարավային Կովկասը կարող է դառնալ երկրորդական, բայց կարևոր ճնշման գոտի։

Հայաստանի համար այս պատերազմն առաջին հերթին անվտանգային լուրջ մարտահրավեր է։ Իրանը երկրի միակ հարավային բաց սահմանն է, և այնտեղ ռազմական գործողությունների խորացումը նշանակում է՝ սահմանների անմիջական ռիսկայնության աճ։ Չի բացառվում ոչ միայն փախստականների հոսքը, այլև սահմանամերձ շրջաններում անկայունության տարածումը՝ ներառյալ հիբրիդային սպառնալիքները։

Տնտեսական հետևանքներն արդեն սկսում են զգացվել։ Իրանի ուղղությամբ լոգիստիկ շղթաների խափանումը, տարանցիկ ուղիների սահմանափակումը և էներգետիկ ծրագրերի անորոշությունը կարող են լուրջ հարված հասցնել Հայաստանի տնտեսությանը։ Գների աճը, շուկաների վերաձևավորումը և արտաքին առևտրի բարդացումը դառնում են օբյեկտիվ իրականություն։

Միաժամանակ, ստեղծվում է նաև բարդ, բայց տեսականորեն շահեկան իրավիճակ։ Իրանի ներգրավվածությունը պատերազմի մեջ նվազեցնում է նրա ակտիվությունը տարածաշրջանային այլ ուղղություններով, ինչն առաջացնում է ուժային վակուում։ Այդ պայմաններում Հայաստանը կարող է փորձել բարձրացնել իր նշանակությունը՝ որպես հաղորդակցման և բանակցային հարթակ, եթե կարողանա պահպանել հարաբերական հավասարակշռություն տարբեր բևեռների միջև։

Միջազգային դերակատարների ակտիվացումը ևս անխուսափելի է։ Եվրոպական միությունը և ՆԱՏՕ-ն արդեն մեծացնում են իրենց ուշադրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ՝ փորձելով կանխել նոր անկայունության օջախների ձևավորումը։ Սակայն սա երկակի ազդեցություն ունի․ մի կողմից՝ հնարավոր են նոր ներդրումներ և աջակցություն, մյուս կողմից՝ մեծանում է արտաքին կախվածությունների ռիսկը։

Ներքաղաքական դաշտում ևս հետևանքները կարող են արագ դրսևորվել։ Արտաքին պատերազմի ֆոնին իշխանությունները կարող են փորձել ամրապնդել ներքին դիրքերը՝ հղում անելով անվտանգության սպառնալիքներին։ Սակայն հասարակության մեջ սոցիալ-տնտեսական լարվածության աճը կարող է հակառակ ազդեցություն ունենալ՝ խորացնելով ներքին բևեռացումը։

Ակնհայտ է՝ Իրանի պատերազմի այս փուլը Հայաստանի համար պարզապես արտաքին իրադարձություն չէ։ Սա համակարգային մարտահրավեր է, որը կարող է վերաձևավորել երկրի տնտեսական, քաղաքական և անվտանգային միջավայրը։

Այս պայմաններում Հայաստանի ապագան կախված է ոչ թե այն բանից՝ կազդի՞ պատերազմը, այլ նրանից՝ որքան արդյունավետ կկարողանա երկիրը արձագանքել արդեն սկսված փոփոխություններին և պահպանել իր սուբյեկտայնությունը արագ փոխվող աշխարհակարգում։