Խաղաղության իմիտացիա՞․ Ալիևի հայտարարության քաղաքական ենթատեքստը

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հայտարարությունը, թե Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղությունն արդեն «փաստացի գոյություն ունի», պետք է դիտարկել ոչ թե որպես իրականության արձանագրում, այլ որպես հստակ հաշվարկված քաղաքական ուղերձ։ Այս ձևակերպումը նպատակ ունի ամրագրելու մի պատկեր, որի համաձայն հակամարտությունն արդեն ավարտված է, իսկ գոյություն ունեցող խնդիրները՝ երկրորդական։

Իրականում, սակայն, իրավիճակը զգալիորեն ավելի բարդ է։ Խաղաղության մասին խոսելը այն պայմաններում, երբ բացակայում է ստորագրված համաձայնագիր, չկան վերջնական սահմանազատված սահմաններ, իսկ տարածաշրջանում անվտանգային ռիսկերը շարունակում են պահպանվել, ավելի շատ հիշեցնում է քաղաքական նարատիվի կառուցում, քան փաստացի իրողություն։

Ալիևի կողմից առանձնացված տնտեսական գործոնը ևս ներկայացվում է որպես «խաղաղության ապացույց»։ Նավթամթերքի մատակարարումները և առևտրային կապերի ձևավորումը, ըստ պաշտոնական Բաքվի, վկայում են հարաբերությունների կարգավորման մասին։ Սակայն նման գործընթացները, ըստ էության, չեն անդրադառնում հիմնարար հակասություններին և չեն ստեղծում կայուն անվտանգության համակարգ։ Տնտեսական շփումները կարող են գոյություն ունենալ նաև առանց իրական քաղաքական հաշտեցման։

Նույն տրամաբանության մեջ են ներկայացվում նաև քաղաքացիական հասարակությունների և մեդիայի միջև շփումները։ Դրանք մատուցվում են որպես վստահության բարձրացման քայլեր, սակայն իրական ազդեցությունը սահմանափակ է, քանի դեռ բացակայում են համակարգային քաղաքական լուծումները և փոխադարձ պարտավորությունների հստակ մեխանիզմները։

Այս ամբողջ ֆոնին առանձնահատուկ ուշադրություն է գրավում Հայաստանի իշխանությունների վարած քաղաքական գիծը։ Հանրային ընկալումներում ավելի ու ավելի է ամրապնդվում այն տեսակետը, որ պաշտոնական Երևանը հաճախ գործում է ոչ թե սեփական օրակարգը առաջ տանելու, այլ արդեն ձևավորված իրավիճակներին ադապտացվելու տրամաբանությամբ։ Արդյունքում, տեղեկատվական և քաղաքական նախաձեռնությունը մեծամասամբ անցնում է Բաքվին, որը կարողանում է ձևավորել քննարկման օրակարգն ու թելադրել իր ձևակերպումները։

Ալիևի հայտարարությունը այս համատեքստում դառնում է ոչ միայն արտաքին հաղորդագրություն, այլ նաև ներքին քաղաքական գործիք՝ ուղղված սեփական դիրքերի ամրապնդմանը և տարածաշրջանային դերակատարության ընդգծմանը։ «Խաղաղության գոյության» թեզը, ըստ էության, փորձում է փակել քննարկումների այն հատվածը, որտեղ դեռևս առկա են լուրջ հակասություններ և չլուծված հարցեր։

Այսպիսով, ձևավորվում է մի իրավիճակ, որտեղ «խաղաղությունը» ներկայացվում է որպես արդեն կայացած իրողություն, մինչդեռ դրա բովանդակային հիմքերը շարունակում են մնալ վիճելի և անկայուն։