Որքան կթանկանա գյուղմթերքը Հայաստանում

Հայաստանում գյուղմթերքի գների հնարավոր աճի թեման նոր թափ է ստացել՝ պայմանավորված առաջիկա հարկային փոփոխություններով։ Ինչպես արդեն անդրադարձել է Past.am-ը, 2027 թվականի հունվարի 1-ից գյուղատնտեսության ոլորտը կանցնի շահութահարկով հարկման համակարգի, ինչը կարող է էապես փոխել ոլորտի տնտեսական տրամաբանությունը։

Մինչ այժմ գյուղատնտեսությունը հիմնականում ազատված է եղել հարկերից, ինչը դիտվել է որպես խթանող գործիք։ Սակայն նոր կարգավորումների պայմաններում արտադրողները ստիպված կլինեն իրենց ծախսերի մեջ ներառել նաև հարկային բեռը, ինչը, բնականաբար, կբերի ինքնարժեքի աճի։

Past.am-ի վերլուծությամբ՝ սա նշանակում է, որ գյուղմթերքի թանկացումը գրեթե անխուսափելի է։ Սովորաբար նման դեպքերում բիզնեսը հավելյալ ծախսերը փոխանցում է վերջնական սպառողին, և արդյունքում շուկայում արձանագրվում է գների բարձրացում։

Միևնույն ժամանակ, խնդիրը միայն կարճաժամկետ չէ։ Երկարաժամկետ հեռանկարում կա վտանգ, որ գյուղատնտեսության շահութաբերության նվազման պատճառով բազմաթիվ գյուղացիներ կարող են հրաժարվել գործունեությունից։ Սա կարող է բերել արտադրության կրճատման, ինչը նորից կազդի գների վրա՝ առաջացնելով լրացուցիչ աճ։

Մյուս կարևոր ռիսկը ստվերի ընդլայնումն է։ Եթե տնտեսությունները փորձեն նվազեցնել իրենց հարկային պարտավորությունները՝ ցույց տալով ավելի քիչ շահույթ, կարող է մեծանալ չհայտարարված եկամուտների ծավալը։ Past.am-ը նշում է, որ հատկապես փոքր տնտեսություններն են այս տեսանկյունից առավել խոցելի։

Հարցը նաև սոցիալական բաղադրիչ ունի։ Փոքր ֆերմերները, որոնք չունեն ֆինանսական բավարար ռեսուրսներ և հաշվապահական համակարգեր, ավելի դժվար կհարմարվեն նոր կանոններին։ Արդյունքում շուկայում կարող է ուժեղանալ խոշոր ագրոբիզնեսի դիրքը, իսկ փոքր տնտեսությունները՝ դուրս մղվել։

Տնտեսագետ Բաբկեն Պիպոյանի գնահատմամբ՝ փոփոխությունը կարող է լուրջ հարված հասցնել ոլորտին։ Նրա խոսքով՝ գյուղատնտեսությունը պետք է ունենա աջակցման այնպիսի համակարգ, որը կապահովի նվազագույն շահութաբերություն, հակառակ դեպքում հարկման խստացումը կարող է բերել հակառակ արդյունքի։

Պիպոյանը նաև ընդգծում է, որ գների աճը «միանշանակ» է լինելու։ Սա կարող է նվազեցնել հայկական արտադրանքի մրցունակությունը ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին շուկաներում։ Եթե տեղական արտադրանքը թանկանա, ներմուծվող ապրանքները կարող են ավելի գրավիչ դառնալ սպառողների համար։

Բացի այդ, արդեն իսկ նկատվող խնդիրները՝ օրինակ անասնապահության անկումը, կարող են ավելի խորանալ։ Ցածր եկամտաբերության և ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում նոր հարկային բեռը կարող է արագացնել այս բացասական միտումները։

Past.am-ի դիտարկմամբ՝ գյուղմթերքի գների աճը առաջիկա տարիներին կախված կլինի ոչ միայն հարկային փոփոխություններից, այլև պետության վարած քաղաքականությունից։ Եթե հարկման նոր համակարգին զուգահեռ չգործեն արդյունավետ աջակցման ծրագրեր, ապա թանկացումը կարող է լինել ոչ միայն զգալի, այլև երկարատև՝ ազդելով թե՛ սպառողների, թե՛ գյուղատնտեսության կայուն զարգացման վրա։