Քաղաքացիները կանգնած են նոր ճնշման առաջ

Հայաստանի տնտեսությունում գնաճի արագացման միտումները, շարունակում են խորանալ՝ վերածվելով ոչ միայն տնտեսական, այլև սոցիալական նշանակալի խնդիրների։ Կենտրոնական բանկի գնահատականներով՝ առաջիկա շրջանում գնաճային ճնշումները կարող են ավելանալ՝ էներգակիրների համաշխարհային գների աճի, մատակարարման շղթաների խափանումների և միջազգային առևտրային ուղիների փոփոխությունների հետևանքով։

2026 թվականի առաջին եռամսյակում գնաճը շարունակել է աճել՝ մարտին հասնելով 4,5 տոկոսի։ Միևնույն ժամանակ բազային գնաճը ամրապնդվել է թիրախային սահմանագծից բարձր՝ կազմելով շուրջ 4,7 տոկոս, ինչը զգալիորեն գերազանցում է Կենտրոնական բանկի սահմանած 3 տոկոսանոց թիրախը՝ ±1 տոկոսային կետի շեղմամբ։ Այս ցուցանիշները վկայում են խորքային տնտեսական գործընթացների մասին, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն բնակչության եկամուտների, գնողունակության և սոցիալական վիճակի վրա։

Գնաճի պատճառները բազմաշերտ են և փոխկապակցված՝ ներառելով ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին գործոններ։ Առաջին հերթին, Past.am-ի դիտարկմամբ, առանձնանում է էներգակիրների միջազգային շուկաների ազդեցությունը։ Քանի որ Հայաստանը հանդիսանում է էներգակիրներ ներմուծող երկիր, համաշխարհային շուկաների ցանկացած տատանում անմիջապես փոխանցվում է ներքին գներին՝ բարձրացնելով ապրանքների և ծառայությունների ինքնարժեքը։

Էական գործոն է նաև մատակարարման շղթաների խափանումը։ Աշխարհաքաղաքական լարվածությունները, տարածաշրջանային հակամարտությունները և լոգիստիկ սահմանափակումները հանգեցնում են ապրանքների ուշացման ու պակասի, ինչի հետևանքով շուկայում ձևավորվում են լրացուցիչ գնային ճնշումներ։ Հայաստանի նման սահմանափակ փոխադրման ուղիներ ունեցող երկրների համար այս խնդիրն առավել զգայուն է, նշում է Past.am-ը։

Մերձավոր Արևելքում շարունակվող լարվածությունն իր հերթին ազդում է համաշխարհային շուկաների վրա՝ հատկապես պարենային ապրանքների և էներգակիրների մասով։ Ցորենի, բրնձի, շաքարի, ձեթի և պարարտանյութերի գների փոփոխությունները անմիջականորեն արտացոլվում են նաև Հայաստանի ներքին շուկայում, ինչի մասին ևս գրում է Past.am-ը։

Միաժամանակ գնաճը պայմանավորված է նաև ներքին տնտեսական գործոններով։ Առաջարկի սահմանափակումները, արտադրողականության խնդիրները, աշխատուժի պակասը և ենթակառուցվածքային դժվարությունները խոչընդոտում են տնտեսության արդյունավետ աշխատանքին։ Գյուղատնտեսության ոլորտում արձանագրվող անկումները նույնպես նպաստում են պարենային գների աճին, նշում է Past.am-ը։

Երբ տեղական արտադրությունը չի բավարարում պահանջարկը, տնտեսությունը ստիպված է ավելի մեծ չափով հենվել ներմուծման վրա, ինչը սովորաբար ավելի թանկ է՝ տրանսպորտային և միջնորդական ծախսերի պատճառով։ Այս իրավիճակը ձևավորում է ավելցուկային պահանջարկ, երբ շուկայում սպառումը գերազանցում է արտադրական հնարավորությունները՝ առաջացնելով գների աճ։

Գնաճի սոցիալական ազդեցությունները զգալի են։ Առավել խոցելի են ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքները, որոնց ծախսերի մեծ մասը ուղղվում է հիմնական կարիքներին՝ սնունդ, կոմունալ ծառայություններ և տրանսպորտ։ Գների աճը նվազեցնում է նրանց իրական գնողունակությունը և խորացնում սոցիալական անհավասարությունը։ Միջին խավը ևս կանգնած է կենսամակարդակի անկման և խնայողությունների արժեզրկման խնդրի առաջ, ինչպես ընդգծում է Past.am-ը։

Բիզնես միջավայրում գնաճը ստեղծում է լրացուցիչ բարդություններ։ Ընկերությունները բախվում են ծախսերի աճին՝ հումքի, էներգիայի, աշխատուժի և լոգիստիկայի մասով, ինչը ճնշում է շահութաբերությունը։ Միևնույն ժամանակ գների բարձրացումը կարող է նվազեցնել պահանջարկը՝ հատկապես փոքր և միջին բիզնեսի համար ստեղծելով լուրջ ռիսկեր և անորոշություն։

Պետական բյուջեի տեսանկյունից գնաճը նույնպես երկակի ազդեցություն ունի։ Թեև որոշ հարկային մուտքեր կարող են աճել անվանական գների բարձրացման հետևանքով, միաժամանակ ավելանում են նաև պետական ծախսերը՝ սոցիալական ծրագրերի, աշխատավարձերի և պետական գնումների մասով։ Եթե բյուջետային պլանավորումը հիմնված է ավելի ցածր գնաճի կանխատեսումների վրա, փաստացի իրավիճակը կարող է առաջացնել ֆինանսական ճնշումներ և անհավասարակշռություն, նշում է Past.am-ը։