Նոր սկանդալ ընտրությունների շուրջ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Համապետական ընտրությունների պատմության մեջ հազվադեպ կարելի է հանդիպել իրավիճակի, երբ ընտրություններին մասնակցած 18 քաղաքական ուժերից 7-ը դիմում է Սահմանադրական դատարան՝ վիճարկելով ինչպես ընտրությունների արդյունքները, այնպես էլ դրանց վերաբերյալ ԿԸՀ որոշումը։ Եթե հաշվարկից դուրս թողնենք իշխանական ՔՊ-ն և նրա քաղաքական դաշնակիցներին, ապա կստացվի, որ ընտրություններին մասնակցած ուժերի ավելի քան կեսը կասկածի տակ է դնում գործընթացի օրինականությունն ու պաշտոնապես հրապարակված արդյունքները։

Սահմանադրական դատարան դիմած քաղաքական ուժերն են «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը, «Հայաստան» դաշինքը, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, «Միասնության թևեր» կուսակցությունը, «Դեմոկրատիա Օրենք Կարգապահություն» կուսակցությունը, «Նոր ուժ» ռեֆորմիստական կուսակցությունը և «Հանուն Հանրապետության ժողովրդավարության պաշտպանների դաշինքը»։ Հայտնի է, որ ՍԴ-ն միավորել է բոլոր յոթ դիմումները և դրանք կքննի հունիսի 26-ին՝ բանավոր ընթացակարգով։ Եթե այս ցանկից առանձնացնենք վերջին քաղաքական ուժը, ապա ակնհայտ կդառնա, որ հիմնական ընդդիմադիր դերակատարները, ինչպես նաև որոշ փոքր քաղաքական միավորներ, վիճարկում են հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքները՝ պնդելով, որ դրա համար առկա են հիմնավոր պատճառներ։

Նույնիսկ պաշտոնական տվյալների հիման վրա կարելի է արձանագրել, որ ընտրությունների արդյունքները վիճարկող ուժերը միասին ստացել են շուրջ 630 հազար ձայն։ Սա ինքնին վկայում է այն մասին, որ ընտրական գործընթացի նկատմամբ առկա են լուրջ կասկածներ, և զգալի թվով քաղաքացիների կամարտահայտության արտացոլման հարցում կան հիմնավոր հարցադրումներ։

Քաղաքական տեսանկյունից կարևոր է այն հանգամանքը, որ հրապարակված արդյունքները, ըստ ընդդիմության, ամբողջությամբ չեն արտահայտում հասարակական իրական տրամադրությունները։ Արդյունքում ձևավորվում է լեգիտիմության խնդրի շուրջ քաղաքական ճգնաժամ, որը գումարվում է երկրում արդեն իսկ գոյություն ունեցող բազմաթիվ չլուծված մարտահրավերներին։

Ինչ վերաբերում է Սահմանադրական դատարանի ներկայիս կազմին, ապա ընդդիմադիր շրջանակներում մեծ սպասումներ չեն ձևավորվում։ Պատճառը, նրանց գնահատմամբ, այն է, որ դատարանի անդամների զգալի մասը նշանակվել է գործող իշխանության օրոք։ Հատկանշական է նաև, որ ՍԴ դատավորներ Վլադիմիր Վարդանյանն ու Արտակ Զեյնալյանը հրաժարվել են մասնակցել գործի քննությանը՝ նախկին քաղաքական կապերի պատճառով։ Միաժամանակ քննարկումների առարկա է դարձել նաև Սեդա Սաֆարյանի մասնակցությունը, քանի որ նա ժամանակին պատգամավորության թեկնածու է եղել Արման Բաբաջանյանի հետ նույն դաշինքով, իսկ Բաբաջանյանը դիմող կողմերից մեկն է։ Այդ պատճառով «Հայաստան» դաշինքը հայտարարել է համապատասխան միջնորդություն ներկայացնելու մտադրության մասին։

Անկախ հնարավոր արդյունքներից՝ ՍԴ դիմած քաղաքական ուժերը փաստացի շարժվում են օրենքով նախատեսված ճանապարհով։ Եթե նրանք համաձայն չեն ընտրությունների պաշտոնական արդյունքների հետ, ապա դրանց բողոքարկման իրավական հարթակը հենց Սահմանադրական դատարանն է։ Հետևաբար, հետագա քաղաքական կամ իրավական գնահատականներից առաջ անհրաժեշտ է անցնել սահմանված ընթացակարգերը։

Ընտրությունների շուրջ քննարկումներում հաճախ շփոթվում են «ընտրություն» և «քվեարկություն» հասկացությունները։ Մինչդեռ քվեարկությունը ընտրական գործընթացի միայն մի մասն է։ Ընտրությունների որակը գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել ամբողջ գործընթացը՝ նախընտրական շրջանից մինչև արդյունքների ամփոփում։

Շատերի պատկերացումներում կեղծված ընտրությունները կապված են հիմնականում քվեատուփերի լցոնումների, «կարուսելների» կամ քվեաթերթիկների հաշվարկի խախտումների հետ։ Թեև նման երևույթները դասական ընտրախախտումներ են, սակայն այսօր առավել հաճախ քննարկվում են այլ բնույթի խնդիրներ, այդ թվում՝ տվյալների հնարավոր մանիպուլյացիաները և ընտրական գործընթացի անհավասար պայմանները։

Թեպետ դժվար է պնդել, որ տեղամասերում զանգվածային խախտումներ են արձանագրվել, դա ինքնին դեռ չի նշանակում, որ ընտրությունները լիարժեք ազատ և արդար են եղել։ Հարցեր են առաջացրել նաև ձայների հաշվարկի ընթացքը, գիշերային ժամերին արդյունքների հրապարակման դադարեցումը, ինչպես նաև որոշ տեղամասերի արդյունքների չեղարկման և վերաքվեարկություն չնշանակելու որոշումները։

Ընտրությունների ժողովրդավարական բնույթը գնահատելիս կարևոր են նաև հավասար մրցակցային պայմանները, վարչական ռեսուրսի կիրառման սահմանափակումը, ինչպես նաև իրավապահ մարմինների չեզոքությունը։ Ընդդիմության պնդմամբ՝ այս սկզբունքները չեն պահպանվել, և իշխանությունն օգտվել է իր վարչական հնարավորություններից։

Նշվում է, որ ընդդիմադիր ուժերի մի շարք ներկայացուցիչներ նախընտրական շրջանում ենթարկվել են ճնշումների, ձերբակալությունների և քրեական հետապնդումների, ինչն ազդել է նրանց կազմակերպչական աշխատանքի վրա։ Միևնույն ժամանակ, իշխանության ներկայացուցիչների նկատմամբ նմանատիպ սահմանափակումներ չեն կիրառվել։

Այս համատեքստում ուշադրության է արժանացել նաև Լևոն Զարգարյանի անդրադարձը, որը հիմնված է Հարվարդի համալսարանի քաղաքագետներ Սթիվեն Լևիցկու և Դենիել Զիբլատի «Ինչպես են մեռնում ժողովրդավարությունները» աշխատության վրա։ Հեղինակները առանձնացնում են ժողովրդավարական համակարգի քայքայման չորս հիմնական ցուցիչ՝ ընդդիմության լեգիտիմության կասկածի տակ դնելը, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ ուժային մեթոդների կիրառումը, քաղաքացիական ազատությունների սահմանափակումը և քաղաքական մրցակցության նեղացումը։

Ըստ այս մոտեցման՝ Հայաստանի վերջին ընտրական գործընթացներում հնարավոր է նկատել նշված հատկանիշների դրսևորումներ։ Այդ պատճառով որոշ վերլուծաբաններ պնդում են, որ երկրում ժողովրդավարական համակարգը գտնվում է լուրջ փորձության առաջ և բախվում է խորքային խնդիրների։

Արդյունքում ձևավորվում է այն տեսակետը, որ երբեմնի «ժողովրդավարության բաստիոն» որակվող Հայաստանի քաղաքական համակարգը կանգնած է ժողովրդավարական ինստիտուտների արդյունավետության և կայունության վերաբերյալ լուրջ հարցերի առաջ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ