Ереван, 18.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Ինչպես կրկնապատկել բերքատվությունը Հայաստանում. առաջարկվում են պարարտացման նոր համակարգային լուծումներ․ Հրայր Կամենդատյան

БЛОГ
Գյուղատնտեսության մեջ պարարտացումը (հատկապես հավասարակշռված, գիտականորեն հիմնավորված պարարտացումը) բերքատվության բարձրացման ամենաարագ և արդյունավետ գործիքն է։ Սակայն Հայաստանում այս ոլորտում առկա է համակարգային խնդիր. պարարտանյութերը հաճախ օգտագործվում են «աչքաչափով», առանց հողի նախնական հետազոտության, ինչը հանգեցնում է կա՛մ հողերի դեգրադացման (աղակալում, թթվայնացում), կա՛մ ֆինանսական անօգուտ ծախսերի։
 
Ոլորտը հիմնավորապես բարելավելու և այն բարձր բերքի իրական երաշխիք դարձնելու համար անհրաժեշտ է իրականացնել հետևյալ կոնկրետ, համակարգային քայլերը։
 
1. Հողերի թվային քարտեզագրում և «Ախտորոշում»
 
Ինչպես բժիշկը չի կարող դեղատոմս գրել առանց արյան անալիզի, այնպես էլ հնարավոր չէ ճիշտ պարարտացնել հողը՝ առանց դրա բաղադրությունը իմանալու։
 
Հողի անալիզի պարտադիր լաբորատոր համակարգ. Յուրաքանչյուր խոշոր համայնքում կամ տարածաշրջանում պետք է գործեն պետական-մասնավոր մատչելի լաբորատորիաներ, որտեղ ֆերմերը կարող է արագ պարզել իր հողում ազոտի, ֆոսֆորի (P), կալիումի (K) և միկրոտարրերի պարունակությունը, ինչպես նաև հողի թթվայնությունը (pH):
 
Թվային քարտեզներ (Soil Mapping). Պետական մակարդակով պետք է ստեղծվի ՀՀ գյուղատնտեսական հողերի թվային քարտեզ, որտեղ նշված կլինեն հողերի տիպերն ու դրանցում սննդատարրերի պակասորդը։ Սա թույլ կտա ֆերմերներին առցանց տեսնել, թե կոնկրետ իրենց տարածաշրջանում որ պարարտանյութն է առավել արդյունավետ։
 
2. Անցում «Խելացի» և Թիրախային Պարարտացման
 
Ավանդական եղանակով պարարտանյութը հողին շաղ տալը ոչ միայն հնացած է, այլև ունի ցածր օգտակար գործողության գործակից (ՕԳԳ)՝ պարարտանյութի զգալի մասը ցնդում է կամ լվացվում ջրով։
 
Ֆերտիգացիայի (Fertigation) ներդրում. Սա կաթիլային ոռոգման համակարգի միջոցով ջրի հետ լուծված պարարտանյութի ուղղակի մատուցումն է բույսի արմատին։ Այս մեթոդը բարձրացնում է պարարտանյութի յուրացումը մինչև 80-90% (սովորական 30-40%-ի փոխարեն) և խնայում է թե՛ ջուրը, թե՛ պարարտանյութը։
Տերևային սնուցում (Foliar Feeding). Միկրոտարրերով (ցինկ, բոր, երկաթ և այլն) բույսերի տերևային սնուցման խթանում, ինչը թույլ է տալիս արագ արձագանքել սննդային սովին բույսի ակտիվ վեգետացիայի շրջանում։
 
3. Օրգանական և Հանքային Պարարտացման Հավասարակշռում
 
Միայն քիմիական (հանքային) պարարտանյութերի շարունակական օգտագործումը սպանում է հողի միկրոֆլորան և հանգեցնում հողի անապատացման։
 
Կոմպոստացման և կենսահումուսի (Vermicompost) խթանում. Խրախուսել տեղական անասնապահական թափոնների արդյունավետ վերամշակումը որպես բարձրորակ օրգանական պարարտանյութ։
 
Կանաչ պարարտացում (Սիդերացիա). Գյուղատնտեսական պրակտիկայում ներդնել սիդերատների (օրինակ՝ առվույտ, կորնգան, մանանեխ) ցանքը, որոնք հետագայում վարվում են հողի մեջ՝ բնական ճանապարհով հարստացնելով այն ազոտով և օրգանական նյութերով։
 
4. Պետական սուբսիդավորման համակարգի բարեփոխում
 
Ներկայիս սուբսիդավորման համակարգը հիմնականում ուղղված է միայն ստանդարտ ազոտական պարարտանյութի (ամոնիակային սելիտրա) ձեռքբերմանը, ինչը միակողմանի է։
 
Դիվերսիֆիկացված սուբսիդավորում. Պետությունը պետք է սուբսիդավորի ոչ թե կոնկրետ մեկ տեսակի պարարտանյութ, այլ առաջարկի «պարարտացման փաթեթներ»՝ կախված կոնկրետ մշակաբույսից (օրինակ՝ պտղատու այգիների, բանջարանոցային կուլտուրաների կամ հացահատիկի համար անհրաժեշտ համալիր NPK պարարտանյութեր)։
 
Տեղական արտադրության խթանում. Աջակցել Հայաստանում տեղական օրգանական և բակտերիալ պարարտանյութերի արտադրությանը, ինչը կնվազեցնի կախվածությունը ներկրումից և կիջեցնի ինքնարժեքը։
5. Կրթություն և Խորհրդատվություն (Extension Services)
 
Նույնիսկ լավագույն տեխնոլոգիան չի աշխատի, եթե ֆերմերը չունի համապատասխան գիտելիքներ։
 
«Դաշտային դպրոցներ» (Field Schools). Պետական ագրո-խորհրդատուների միջոցով իրականացնել գործնական սեմինարներ հենց դաշտերում՝ ցուցադրելով ճիշտ չափաբաժիններով և ժամկետներով պարարտացման արդյունքները։
 
Պարարտացման թվային ուղեցույցներ. Ստեղծել հասարակ, հայալեզու բջջային հավելվածներ, որտեղ ֆերմերը, մուտքագրելով իր մշակաբույսի տեսակը և հողի տիպը, կստանա պարարտացման ճշգրիտ ժամանակացույցը և չափաքանակները։
 
Ամփոփիչ միտք.
 
Պարարտացման ճիշտ մշակույթի ներդրումը թույլ կտա Հայաստանում նույն հողատարածքից ստանալ 1.5-ից 2 անգամ ավելի բարձր և որակյալ բերք՝ միաժամանակ պահպանելով հողի բերրիությունը հաջորդ սերունդների համար։

Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с ЮнибанкомЯ знал о его проазербайджанской позиции и, будучи советником, сдерживал его. Аршак КарапетянВТБ (Армения) поддержал инициативу Newmag BOOK DONATION в городе РазданТревожный сигнал из Шикахога: когда природа кричит о помощи, а мир проводит «зеленые» форумы: «Паст»