Մաջիայաո. չինական գյուղը կենդանի է պահում 5700-ամյա մշակութային ժառանգությունը

КУЛЬТУРА 28 Июль, 2026 21:47

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Չինաստանի հյուսիս-արևմուտքի լեռներում թաքնված Մաջիայաո գյուղը հնագույն մշակութային ավանդույթների բնօրրան է։

Տաո գետի արևմտյան ափին՝ Գանսու նահանգի Լինթաո գավառի վարչական կենտրոնից 9 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող գյուղը Մաջիայաո մշակույթի ծննդավայրն է և հենց այդ մշակույթի անվանակիրը։ Ավելի քան 5700 տարվա պատմություն ունեցող այս մշակույթը Գանսուի միջին և ուշ նեոլիթյան ժամանակաշրջանի ամենատարածված, հարուստ դրսևորումներով և ամենանշանավոր մշակույթն է, որն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Չինաստանի բազմազան, բայց միաժամանակ միասնական հնագույն քաղաքակրթությունների պատմության մեջ։

Մաջիայաո մշակույթը ձևավորվել է Դեղին գետի ավազանում՝ ուշ նեոլիթյան շրջանում։ Այն տարածված է եղել ներկայիս Գանսուի կենտրոնական և հարավային հատվածներում, Ցինհայի հյուսիս-արևելքում, Սիչուանի հյուսիսում, իսկ դրա ազդեցությունը հասել է նաև Նինսյայի որոշ շրջաններ։ Այն համարվում է առաջին խոշոր գյուղատնտեսական մշակույթներից մեկը, որի ներկայացուցիչները լայնորեն բնակեցվել են Դեղին գետի վերին հոսանքի տարածքներում՝ ձևավորելով արևմտյան Չինաստանի ամենավաղ զարգացած հողագործական համայնքներից մեկը։

Մաջիայաո մշակույթն իր անվանումը ստացել է համանուն հնավայրից, որը 1924 թվականին Գանսու նահանգի Լինթաո գավառում՝ Տաո գետի արևմտյան ափին, հայտնաբերել է շվեդ երկրաբան Յոհան Գուննար Անդերսոնը։ 1940-ական թվականներին չինացի անվանի հնագետ Սյա Նայը պաշտոնապես շրջանառության մեջ է դրել «Մաջիայաո մշակույթ» անվանումը։

Մշակույթն առավել հայտնի է իր գունազարդ խեցեղենով, որը համարվում է Չինաստանի նախապատմական շրջանի խեցեգործական արվեստի բարձրագույն նվաճումներից մեկը։ Նարնջադեղին կավից պատրաստված թասերը, կաթսաները և սափորները զարդարված են սև, կարմիր և սպիտակ գույներով արված նուրբ նախշերով։ Ամենատարածված պատկերներն են պարույրները, ջրի ալիքները, թռչունները, ձկներն ու գորտերը։

1988 թվականին Մաջիայաո հնավայրը Չինաստանի Պետական խորհրդի որոշմամբ ներառվել է ազգային նշանակության պահպանվող պատմամշակութային հուշարձանների ցանկում, իսկ 2001 թվականին ճանաչվել է «20-րդ դարի Չինաստանի 100 խոշորագույն հնագիտական հայտնագործություններից» մեկը։

Հնագիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Մաջիայաո մշակույթի մարդիկ բնակվել են գյուղական բնակավայրերում, զբաղվել կորեկի մշակությամբ, խոզերի և ոչխարների բուծմամբ, ինչպես նաև պատրաստել բարձրարվեստ խեցեղեն և այլ արհեստագործական արտադրանք։

2025 թվականին հնագետները հայտարարեցին Լինթաո գավառի Սիվա հնավայրում մինչ այժմ հայտնի ամենախոշոր Մաջիայաո բնակավայրի հայտնաբերման մասին։ Ավելի քան մեկ միլիոն քառակուսի մետր տարածք զբաղեցնող բնակավայրում հայտնաբերվել են բնակելի տներ, ճանապարհներ, խեցեղենի վառարաններ, դամբարաններ և բազմաթիվ այլ կառույցներ, որոնք մինչ օրս ամենահստակ վկայությունն են Մաջիայաո մշակույթին պատկանող խոշոր ու կազմակերպված համայնքի գոյության մասին։

Այդ մշակույթին նվիրված տեղական թանգարանը կարծես պահպանում է հնագույն ժողովրդի ոգին։ Թանգարան այցելելը յուրօրինակ ճանապարհորդություն է ժամանակի միջով, հնարավորություն՝ հաղորդակցվելու հնագույն մի քաղաքակրթության հետ, որի հոգևոր աշխարհն արտահայտված է գունազարդ խեցեղենի մեջ։ Իսկ խեցեղենի գեղեցկությունը վկայում է ոչ միայն բնության նկատմամբ ունեցած հարգանքի, այլև բարձր կազմակերպված հասարակության և բացառիկ վարպետության մասին։ Այն ներկայացնում է Դեղին գետի վերին հոսանքի քաղաքակրթական զարգացման յուրահատուկ ուղին և ենթադրել է տալիս, որ նույնիսկ Մետաքսի ճանապարհի ձևավորումից առաջ Եվրասիայում մշակութային փոխանակումներ արդեն իրականացվում էին խեցեղենի միջոցով։

«Մենք շարունակելու ենք խորացնել հետազոտությունները, խթանել նորարարությունը և զարգացնել տեխնոլոգիական հնարավորությունները, որպեսզի նախապատմական շրջանի մարդկային ստեղծագործ միտքը նոր շունչ ստանա ժամանակակից աշխարհում՝ միաժամանակ պատմելով հին չինական քաղաքակրթության պատմությունը»,- նշում է թանգարանի ղեկավարությունը։

Տեղացի խեցեգործ վարպետը, որը երկարամյա հետազոտությունների և խեցեգործությանը նվիրված աշխատանքի շնորհիվ ճանաչվել է Մաջիայաո մշակույթի ժառանգորդներից մեկը, այցելուներին ներկայացնում է գունազարդ խեցեղենի ստեղծման արվեստը՝ ընդամենը մի քանի րոպեում կավե անշուք անոթները վերածելով յուրահատուկ արվեստի գործերի։

Ներկայում Մաջիայաոն ոչ միայն պահպանում է իր հնագույն մշակութային ժառանգությունը, այլև այն դարձնում է ապագայի զարգացման հիմք։ Գյուղն ունի 368 մշտական տնտեսություն և 1556 բնակիչ։ Նրա տնօրինության տակ գտնվող վարելահողերի ընդհանուր մակերեսը կազմում է մոտ 131,9 հեկտար, որտեղ հիմնականում մշակվում են եգիպտացորեն և չինական ավանդական բժշկության մեջ օգտագործվող բուժիչ բույսեր։

2025 թվականից, օգտվելով Մաջիայաո մշակույթի ծննդավայր և պահպանվող տարածք լինելու իր բացառիկ կարգավիճակից, գյուղը պետական ընկերությունների հետ համագործակցությամբ նախաձեռնել է Մաջիայաո գյուղատնտեսական, մշակութային և զբոսաշրջային ինտեգրված մշակութային ժառանգության ինտերակտիվ կենտրոնի նախագծումն ու կառուցումը։ Նախագծի միջոցով փորձարկվում է «Մշակույթ + գյուղական վերածնունդ» զարգացման մոդելը, որի նպատակն է մշակութային ժառանգության ներուժը ծառայեցնել գյուղական համայնքների զարգացմանն ու բնակիչների եկամուտների ավելացմանը։

Մաջիայաոն վկայում է, որ մշակութային ժառանգությունը շարունակում է ապրել այնքան ժամանակ, քանի դեռ կան մարդիկ, որոնք այն պահպանում են։ Արագ փոփոխվող աշխարհում այս գյուղն ապացուցում է, որ ավանդույթը կարող է մնալ կենսունակ՝ դառնալով կամուրջ անցյալի և ներկայի միջև և ոգեշնչելով ապագա սերունդներին։