Ի՞նչ է թաքնված Փաշինյանի հայտարարությունների հետևում

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

Քաղաքական իշխանության ղեկավարի յուրաքանչյուր հրապարակային հայտարարություն առավել կարևոր է դառնում այն ժամանակ, երբ այն հնչում է կառավարության առաջիկա տարիների ծրագրի ներկայացման համատեքստում։ Այս տեսանկյունից ուշագրավ է Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունը, ըստ որի՝ «ունեմ լեգիտիմություն, ասել եմ՝ կզցնելու եմ, ուրեմն կզցնելու եմ», իսկ հետո՝ «ժողովրդից տարած ամեն ինչն, այո, մտնելու ենք, քանդելու ենք, վերցնելու ենք, վերադարձնելու ենք՝ կոպեկ-կոպեկ, հատիկ-հատիկ»։

Եթե այդ հայտարարությունները դիտարկենք հենց այն քաղաքական համատեքստում, որտեղ դրանք հնչել են, տպավորությունը բավական պարզ է․ առաջիկա հինգ տարիների իշխանական օրակարգում Փաշինյանի ձևակերպմամբ տեղ է գտնելու «կզցնելու», «քանդելու», «վերցնելու» և «վերադարձնելու» տրամաբանությունը։ Եվ այստեղ արդեն հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք սա պարզապես քաղաքական հռետորաբանություն է, թե՞ այն արտացոլում է իշխանության իրական գործելաոճը։

Սկսենք լեգիտիմությունից։ Նիկոլ Փաշինյանի՝ սեփական կառավարության լեգիտիմության վերաբերյալ պատկերացումները, ընդդիմության և իշխանության քննադատների գնահատմամբ, չափազանցված են։ 49 տոկոս ձայնը ինքնին չի կարող դիտարկվել որպես հասարակության բացարձակ վստահության ցուցանիշ, առավել ևս՝ հաշվի առնելով ընտրությունների շուրջ առկա քաղաքական վեճերը և հասարակության զգալի հատվածի դիրքորոշումները։

Այսպիսով, հունիսի 7-ի ընտրություններից հետո Փաշինյանի իշխանության լեգիտիմության հարցը ոչ թե փակված, այլ նոր քննարկումների առիթ դարձած թեմա է։ Իսկ եթե այդ հարցում կա որևէ ակնհայտ ցուցանիշ, ապա ընդդիմադիր դաշտի համար դա, ավելի շուտ, լեգիտիմության շուրջ ձևավորված խնդիրների առկայությունն է։

Սակայն Փաշինյանի հայտարարությունների մեջ առավել ուշագրավ բառը, թերևս, «քանդելն» է։ Եվ հենց այստեղ է, որ քաղաքական խոսքը կապվում է վերջին տարիների իրադարձությունների հետ։ Past.am-ի դիտարկմամբ՝ իշխանության ութամյա գործունեության ընթացքում բազմաթիվ գործընթացներ ընդդիմադիր շրջանակների կողմից հենց «քանդելու» տրամաբանության շրջանակում են ներկայացվել։

Այսօր իշխանության գործողությունների թիրախում հայտնված անձանց թվում են Սամվել Կարապետյանը, Գագիկ Ծառուկյանը, նրանց հետ փոխկապակցված անձինք ու ընտանիքի անդամներ, ինչպես նաև նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն ու նրա ընտանիքը։ Այս գործընթացները իշխանության քննադատները գնահատում են որպես քաղաքական հետապնդումների և սեփականության նկատմամբ ճնշումների դրսևորումներ։

Վերջին տարիներին արդեն ձևավորվել է մի պատկեր, երբ նման գործընթացներին հաճախ ուղեկցում են խուզարկություններ, իրավապահների գործողություններ, ընկերությունների գործունեության սահմանափակումներ և տարբեր կազմակերպությունների տարածքների կնքում։ Քննադատների գնահատմամբ՝ այդ ամենը երբեմն վերածվում է լայնածավալ գործողությունների, որոնց հետևանքով կարող են տուժել ոչ միայն տվյալ ընկերությունների սեփականատերերը, այլև աշխատակիցները և ամբողջ ոլորտները։

Օրինակ՝ ցեմենտի արտադրության շուրջ ստեղծված իրավիճակը ցույց տվեց, թե ինչ արագությամբ կարող է մեկ խոշոր ընկերության գործունեության խաթարումն անդրադառնալ ավելի լայն տնտեսական շղթայի վրա։ Եթե արտադրությունը երկար ժամանակ կանգնում է, հետևանքները կարող են տարածվել շինարարության ոլորտի, մատակարարների, աշխատողների և սպառողների վրա։

Ավելին, իշխանության գործողությունների շուրջ քննարկումներում երբեմն ի հայտ են գալիս նաև բավական ուշագրավ դրվագներ։ Իրավապահ գործողությունների ընթացքում նույնիսկ սովորական աշխատակիցների նկատմամբ կիրառվող մեթոդները կարող են դառնալ հանրային քննադատության առարկա։ Սա էլ ավելի է խորացնում այն հարցը, թե արդյոք իրավական գործընթացները համաչափ և անհրաժեշտ ձևով են իրականացվում։

Իշխանության ընդդիմախոսների մի մասը Փաշինյանի՝ խոշոր գործարարների և նախկին իշխանությունների ներկայացուցիչների նկատմամբ վերաբերմունքը փորձում է բացատրել անձնական հակակրանքով կամ տարիների ընթացքում կուտակված քաղաքական հակասություններով։ Այդ տեսակետը, բնականաբար, գոյության իրավունք ունի։ Սակայն տեղի ունեցող գործընթացները կարելի է դիտարկել նաև ավելի լայն քաղաքական շրջանակում։

Այդ շրջանակներից մեկը իշխանության կողմից հասարակության որոշակի հատվածի պահանջների և տրամադրությունների օգտագործումն է։ Տարիներ շարունակ ձևավորվել է այնպիսի հանրային պատկերացում, թե խոշոր ունեցվածք ունեցող մարդիկ ինչ-որ կերպ «ժողովրդից վերցրել են» իրենց հարստությունը, և այն պետք է վերադարձվի հասարակությանը։

Սակայն այստեղ առաջանում է ամենակարևոր հարցը՝ ի՞նչն է վերադարձվում և ո՞ւմ։

Եթե մարդը տարիների ընթացքում սեփական բիզնեսի, աշխատանքի և ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունքում ստեղծել է ընկերություններ ու կապիտալ, ապա միայն այդ փաստը չի նշանակում, որ նրա ունեցվածքը պետք է ներկայացվի որպես հասարակությունից «վերցված» գույք։ Նույնը վերաբերում է տարբեր խոշոր գործարարների և նրանց ստեղծած բիզնեսներին։

Հետևաբար, սեփականության նկատմամբ միջամտության ցանկացած գործընթաց պետք է ունենա հստակ իրավական հիմք, անկախ դատական վերահսկողություն և ապացուցված իրավախախտման հանգամանքներ։ Հակառակ դեպքում առաջանում է քաղաքական հաշվեհարդարի տպավորություն, ինչը կարող է լուրջ հարված հասցնել իրավական պետության սկզբունքին։

Այս համատեքստում առանձնահատուկ հարց է առաջանում նաև Փաշինյանի քաղաքական ժառանգության վերաբերյալ։ Նրա ընդդիմախոսները պնդում են, որ իշխանության ղեկավարը, անկախ իր այսօրվա քաղաքական քայլերից, պատմության մեջ առաջին հերթին գնահատվելու է Արցախի շուրջ տեղի ունեցած իրադարձությունների և դրանց հետևանքների համատեքստում։

Միաժամանակ իշխանության քննադատները հակադրում են Փաշինյանի քաղաքական գործունեությունը Սամվել Կարապետյանի, Գագիկ Ծառուկյանի և Ռոբերտ Քոչարյանի հանրային գործունեության տարբեր դրսևորումներին՝ շեշտելով նրանց բիզնես, բարեգործական, եկեղեցաշինական կամ պետական կառավարման հետ կապված դերակատարումները։

Այդ գնահատականները, բնականաբար, քաղաքական բնույթ ունեն և ժամանակի ընթացքում դրանց վերջնական գնահատականը կտա պատմությունը։ Բայց ներկա պահին առավել կարևոր է վերադառնալ այն հարցին, թե ինչ է տեղի ունենում պետության ներսում։

Երբ մեկ քաղաքական կենտրոնից հնչում է որևէ սեփականություն «վերցնելու», «վերադարձնելու» կամ որևէ կառույց «քանդելու» մասին հայտարարություն, իսկ դրան հաջորդում են համապատասխան գործողություններ, իրավական համակարգի նկատմամբ հանրային վստահությունը կարող է լրջորեն տուժել։

Այստեղ խնդիրը միայն խոշոր սեփականատերերը չեն։ Եթե սեփականության իրավունքի պաշտպանության մեխանիզմները թուլանում են, վտանգի տակ են հայտնվում նաև սովորական քաղաքացիների և հազարավոր աշխատողների իրավունքները։ Ընկերության գործունեության դադարեցումը կամ սահմանափակումը կարող է նշանակել աշխատատեղերի կորուստ, աշխատավարձերի ուշացում, մատակարարման շղթաների խաթարում և ընտանիքների եկամուտների նվազում։

Հետևաբար, «վերադարձնելու» մասին քաղաքական հայտարարությունների կողքին անհրաժեշտ է պատասխանել շատ պարզ հարցերի՝ ո՞ւմ է վերադարձվելու գույքը, ի՞նչ իրավական հիմքով, ո՞վ է որոշելու դրա պատկանելիությունը և ի՞նչ մեխանիզմով է ապահովվելու սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը։

Նույնը վերաբերում է «քանդելու» գաղափարին։ Եթե պետության քաղաքականությունը վերածվում է գործող տնտեսական կառույցների գործունեությունը խաթարելու, բիզնեսների նկատմամբ ճնշումներ գործադրելու կամ սեփականության վերաբաշխման գործընթացի, ապա դրա հետևանքները կարող են զգալ ոչ միայն քաղաքական հակառակորդները, այլև ամբողջ տնտեսությունը։

Այս առումով Արցախի հարցն էլ շարունակում է մնալ իշխանության գործունեության ամենավիճահարույց թեմաներից մեկը։ Ընդդիմադիր շրջանակները Փաշինյանի իշխանությանը մեղադրում են ոչ միայն Արցախի կորստի, այլև հայկական բնակավայրերի ու մշակութային ժառանգության նկատմամբ Ադրբեջանի գործողությունների պայմաններում անբավարար դիմադրություն ցուցաբերելու մեջ։

Այս ամենի ֆոնին առաջիկա հինգ տարիների համար «քանդելու ենք, վերցնելու ենք, վերադարձնելու ենք» ձևակերպումների կիրառումը բնականաբար առաջացնում է նոր հարցեր։ Եթե դրանք միայն քաղաքական բառապաշար են, ապա իշխանությունը պետք է հստակեցնի դրանց իրավական և քաղաքական սահմանները։ Իսկ եթե դրանք գործնական քաղաքականության ծրագիր են, ապա հասարակությունն իրավունք ունի իմանալու, թե այդ քաղաքականությունն ինչ մեխանիզմներով է իրականացվելու և ինչ երաշխիքներ են լինելու քաղաքացիների սեփականության ու աշխատանքի իրավունքների պաշտպանության համար։

Ի վերջո, պետությունը չի կարող կառուցվել այն տրամաբանությամբ, որ քաղաքական իշխանությունը որոշում է՝ ումից ինչ վերցնել, ինչ քանդել և ինչ «վերադարձնել»։ Իրավական պետության հիմքում հակառակ սկզբունքն է՝ սեփականության, անձի և բիզնեսի իրավունքները պաշտպանվում են օրենքով, իսկ ցանկացած միջամտություն հիմնավորվում է անկախ իրավական գործընթացով։

Past.am-ի գնահատմամբ՝ այս հարցն առաջիկայում կարող է դառնալ ոչ միայն ներքաղաքական, այլև տնտեսական կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Որքան ավելի անկանխատեսելի են դառնում սեփականության և բիզնեսի պաշտպանության պայմանները, այնքան ավելի մեծ են ներդրումների նվազման, կապիտալի արտահոսքի և հասարակության մեջ նոր բևեռացման ռիսկերը։

Իսկ եթե իշխանությունը իսկապես պատրաստվում է առաջիկա հինգ տարիները կառուցել «քանդելու և վերցնելու» տրամաբանությամբ, ապա հասարակության համար ամենակարևոր հարցը մնում է մեկը՝ ի՞նչ է կառուցվելու դրա փոխարեն։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Հետևեք մեզ՝ այստեղ