Արդյո՞ք կարող եք հրաժարվել պատվաստանյութերից. ի՞նչ է սահմանում օրենքը

Պատվաստումների թեման հաճախ է հարցեր առաջացնում, հատկապես երբ խոսքը երեխաների պատվաստումների մասին է։ Կարո՞ղ է ծնողը հրաժարվել երեխային պատվաստելուց, և արդյո՞ք օրենքը թույլ է տալիս պարզապես չստանալ պատվաստանյութը։

Հայաստանում գործող «Հանրային առողջապահության մասին» օրենքը նախատեսում է, որ իմունականխարգելման ենթակա անձը կամ նրա օրինական ներկայացուցիչը սահմանված կարգով կարող է գրավոր հրաժարվել պատվաստումից։ Սակայն օրենքն անմիջապես սահմանում է բացառություն՝ այս իրավունքը չի տարածվում համաճարակաբանական ցուցումով իրականացվող պատվաստումների վրա։

Այսինքն՝ սովորական կանխարգելիչ պատվաստումների դեպքում հրաժարումը հնարավոր է, սակայն այն պետք է ձևակերպվի սահմանված ընթացակարգով։ Բժշկական կազմակերպություններում հրաժարումները գրանցվում են համապատասխան համակարգում, իսկ հրաժարվող անձի կամ երեխայի ծնողի հետ նախատեսվում է խորհրդատվություն և իրազեկում։ Գործող կարգավորումների համաձայն՝ անձը «հրաժարված» է համարվում այն դեպքում, երբ խորհրդատվությունից հետո շարունակում է իր դիրքորոշումը և ներկայացնում է գրավոր հրաժարական՝ հաստատելով, որ տեղեկացված է չպատվաստվելու դեպքում վարակիչ հիվանդությամբ վարակվելու վտանգի մասին։

Առանձին կարգավորում գործում է համաճարակաբանական ցուցումով պատվաստումների դեպքում։ «Հանրային առողջապահության մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածը սահմանում է, որ նման պատվաստման ենթակա անձինք պարտավոր են պատվաստվել օրենքով և հանրային առողջապահական նորմատիվներով սահմանված դեպքերում։ Բացառություն են կազմում բացարձակ բժշկական հակացուցում ունեցող անձինք։

Օրենքը նաև ամրագրում է մարդու՝ պատվաստումների վերաբերյալ լիարժեք և հավաստի տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը։ Քաղաքացին կարող է տեղեկանալ պատվաստման, հնարավոր ռիսկերի, բացարձակ հակացուցումների և հետպատվաստումային անբարեհաջող դեպքերի մասին։

Երեխաների դեպքում գործընթացին մասնակցում է ծնողը կամ օրինական ներկայացուցիչը։ Գործող կանոններով երեխաների պատվաստումն իրականացվում է ծնողի կամ այլ օրինական ներկայացուցչի պարտադիր ներկայությամբ, իսկ հրաժարումների և բժշկական հակացուցումների հարցերը վարում է համապատասխան բժշկական հանձնաժողովը։

Կարևոր է նաև հասկանալ, որ «պատվաստումից հրաժարվել» և «բժշկական հակացուցում ունենալ» նույնը չեն։ Հակացուցումը բժշկական հիմք է, որը պետք է համապատասխան ձևով հաստատվի։ Գործող կարգավորումները նաև նախատեսում են, որ բուժաշխատողի կողմից չհիմնավորված հակացուցում սահմանելը կամ պատվաստումն անհիմն հետաձգելը համարվում է պատվաստումային գործընթացի խախտում։

2026 թվականից գործում է նաև ՀՀ կառավարության 2026-2030 թվականների իմունականխարգելման ազգային ծրագիրը, որը սահմանում է պատվաստումների ոլորտի պետական քաղաքականության և կազմակերպման շրջանակը։

Այսպիսով, կարճ պատասխանը հետևյալն է․ այո, օրենքը որոշ դեպքերում թույլ է տալիս գրավոր հրաժարվել պատվաստումից, սակայն դա անսահմանափակ իրավունք չէ։ Համաճարակաբանական ցուցումով պարտադիր պատվաստումների դեպքում հրաժարվելու հնարավորությունը օրենքը սահմանափակում է, իսկ բացարձակ բժշկական հակացուցում ունեցող անձանց համար նախատեսված է բացառություն։

Past.am-ը շարունակում է հետևել այն հարցերին, որոնք անմիջականորեն վերաբերում են քաղաքացիների իրավունքներին ու պարտականություններին։ Past.am-ի ուսումնասիրած գործող օրենսդրության համաձայն՝ պատվաստումների հարցում ամենակարևորն այն է, թե տվյալ պատվաստումն ինչ կարգավիճակ ունի և արդյոք առկա է բժշկական հակացուցում կամ համաճարակաբանական ցուցում։