Ереван, 20.Ноябрь.2026,
00
:
00
ВАЖНО

Առևտրի ոլորտի ուշագրավ դինամիկան. ինչի՞ մասին են վկայում թվային անհամամասնությունները. «Փաստ»

ЭКОНОМИКА

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Հայաստանի առևտրի ոլորտը, որը վերջին տարիներին դարձել էր երկրի տնտեսական ակտիվության ամենակարևոր շարժիչներից մեկը, 2026 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին ցույց է տվել զգալիորեն դանդաղեցված զարգացման դինամիկա, ինչը լուրջ մտահոգության տեղիք է տալիս։ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն, այս ժամանակահատվածում առևտրաշրջանառության տարեկան աճը կտրուկ նվազել է 4,2 տոկոսից մինչև 0,8 տոկոս՝ հասնելով 3,7 տրիլիոն դրամի կամ մոտավորապես 10,1 միլիարդ դոլարի։

Սա այն դեպքն է, երբ արտաքնապես ոլորտի ծավալային ցուցանիշները կարող են թվալ մեծ ու տպավորիչ, սակայն աճի տեմպի այսպիսի կտրուկ դանդաղումը կառուցվածքային և շրջանակային խոր փոփոխությունների մասին է վկայում։ Առաջին հայացքից 0,8 տոկոս աճը դեռևս դրական ցուցանիշ է, սակայն երբ այն համեմատում ենք նախորդ տարվա 4,2 տոկոսանոց աճի հետ, ակնհայտ է դառնում, որ տնտեսական այս կարևոր հատվածը մտել է լճացման փուլ, ինչը կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ ամբողջ տնտեսության համար՝ հաշվի առնելով առևտրի ոլորտի կենտրոնական դերը Հայաստանի ՀՆԱ-ի ձևավորման, զբաղվածության և բյուջետային եկամուտների ապահովման գործում։

Հետաքրքիր է, որ ընդհանուր պատկերը որոշակիորեն բարելավում են հուլիս ամսվա տվյալները, երբ առևտրաշրջանառությունն աճել է 7 տոկոսով՝ հասնելով 614 միլիարդ դրամի կամ 1,7 միլիարդ դոլարի։ Այս ամսական ցուցանիշը ցույց է տալիս, որ ոլորտը դեռևս պահպանում է վերականգնման ներուժը, սակայն յոթ ամսվա կուտակային պատկերը վկայում է, որ առանձին ամիսների դրական դինամիկան բավարար չէ ընդհանուր միտումը փոխելու համար։ Այսպիսի խոր հակադրությունը՝ ամսական 7 տոկոս աճի և յոթ ամսվա՝ 0,8 տոկոս աճի միջև, հուշում է, որ տարվա առաջին ամիսներին ոլորտն ապրել է լուրջ դժվարություններ, իսկ ամռան ամիսներին սկսել է աստիճանաբար վերականգնվել։

Նման անհամաչափությունն ինքնին վկայում է ոլորտի խոցելիության մասին արտաքին և ներքին գործոնների նկատմամբ, և կարևոր է հասկանալ, թե որոնք են այն խորքային պատճառները, որոնք պայմանավորել են այս դանդաղումը։ Եթե ավելի խոր ուշադրություն դարձնենք ցուցանիշների կառուցվածքին, ապա կտեսնենք, որ տարեկան աճի դանդաղումը առաջին հերթին պայմանավորված է գերիշխող մեծածախ առևտրի շրջադարձով։ Մեծածախ առևտուրը, որը կազմում է Հայաստանի ընդհանուր առևտրաշրջանառության 63,6 տոկոսը, ապրել է կտրուկ փոփոխություն՝ 4 տոկոս աճի տեմպից անցնելով 2,6 տոկոս անկման՝ ապահովելով 2,4 տրիլիոն դրամ կամ 6,4 միլիարդ դոլար եկամուտ։ Սա ոչ միայն քանակական, այլև որակական փոփոխություն է, քանի որ մեծածախ առևտուրը Հայաստանի տնտեսության մեջ ավանդաբար կապված է եղել ներկրման, վերաարտահանման և տարանցիկ առևտրի հետ։

Հայտնի է, որ վերջին տարիներին Հայաստանի առևտրաշրջանառության զգալի աճը մեծապես պայմանավորված էր Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև հակամարտության հետևանքով ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրավիճակով, երբ Հայաստանը դարձավ արևմտյան ապրանքների՝ Ռուսաստան հասնելու և հակառակ ուղղությամբ գործարքների կատարման կարևոր կամուրջ։ Այս «զուգահեռ» ներկրումն ու վերաարտահանումը բումի վիճակում պահեցին մեծածախ ոլորտը, սակայն այժմ, երբ այս հոսքերը նվազում կամ նորմալանում են, մեծածախ առևտուրը բնականաբար զգում է դրա բացասական ազդեցությունը։ 2,6 տոկոս անկումը, հավանաբար, այս տարանցիկ հոսքերի նվազման առաջին ակնհայտ դրսևորումն է, և սա պետք է դիտարկել որպես երկարաժամկետ միտումի սկիզբ, քան թե ժամանակավոր երևույթ։

Այս համատեքստում չափազանց նշանակալի է մեծածախ առևտրի դերը ընդհանուր կառուցվածքում։ Երբ առևտրաշրջանառության գրեթե երկու երրորդը կազմող հատվածը անցնում է աճից անկման, դա անխուսափելիորեն ձգում է դեպի ներքև ամբողջ ոլորտի ցուցանիշը, անկախ նրանից, թե մյուս հատվածներն ինչպես են զարգանում։

Ավելի խոր իմաստ ունի մանրածախ առևտրի տարեկան աճի արագացումը՝ 4,5 տոկոսից մինչև 7,1 տոկոս, որն ապահովել է 1,2 տրիլիոն դրամ կամ 3,2 միլիարդ դոլար շրջանառություն։ Մանրածախ առևտուրը համարվում է ներքին պահանջարկի և սպառողական վարքագծի ամենաճշգրիտ ցուցիչներից մեկը, և դրա արագացող աճը ցույց է տալիս, որ հայաստանցի սպառողը շարունակում է ակտիվորեն ծախսել։ Սա կարող է բխել մի քանի գործոններից՝ աշխատավարձերի աճ, դրամական փոխանցումների հոսք, զբոսաշրջության զարգացում, սպառողական վարկավորման ընդլայնում։ Վերջինս, սակայն, երկակի նշանակություն ունի. եթե մանրածախ առևտրի աճը զգալիորեն ֆինանսավորվում է սպառողական վարկերի հաշվին, ապա դա երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է հանգեցնել տնային տնտեսությունների գերպարտականության և սպառողական պահանջարկի հետագա կրճատման։

Մյուս կողմից մանրածախ առևտրի աճը, զուգորդված մեծածախի անկման հետ, կարող է վկայել տնտեսության ներքին կողմնորոշվածության ուժեղացման մասին, ինչը որոշակի իմաստով առողջ երևույթ է, քանի որ նվազեցնում է կախվածությունը արտաքին ցնցումներից։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак Карапетян Европейский курс Армении между обещаниями и обязательствами При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарии IDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностей Скидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летия Предварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак Карапетян Центр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресу Демократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничестве Оформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводов Ucom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектронике IDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологий IDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валюты Цифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке Ucom Ucom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с Юнибанком