ԵՄ-ն կբացի իր միասնական շուկան թեկնածու երկրների առջև․ Ինչու է սա նաև Հայաստանի մասին

Եվրամիությունը քննարկում է թեկնածու երկրների համար նոր ճանապարհ՝ մինչև լիարժեք անդամակցությունը նրանց ավելի խոր ներգրավելով միասնական շուկայի մեջ։ Եթե այս մոտեցումը կյանքի կոչվի, այն կարող է փոխել ԵՄ ընդլայնման տրամաբանությունը։ Անդամակցությունը այլևս միայն ապագայի քաղաքական խոստում չի լինի։ Այն կստանա տնտեսական չափում՝ շուկաների, տեխնոլոգիաների և գիտական համագործակցության միջոցով։

Եվրոպական միասնական շուկան աշխարհի խոշորագույն տնտեսական տարածքներից է։ Դրան ավելի մոտ ինտեգրումը նշանակում է ոչ միայն առևտրի ընդլայնում, այլև նոր ներդրումներ, հետազոտական ծրագրերի հասանելիություն և եվրոպական արտադրական շղթաներին միանալու հնարավորություն։ Թեկնածու երկրի համար սա կարող է դառնալ տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների և նոր զարգացման փուլ սկսելու կարևոր գործոն։

Այս հնարավորությունը նաև նոր պահանջներ է առաջադրում։ Եվրամիությունը ձգտում է, որ թեկնածու երկրներն ավելի սերտ կապվեն եվրոպական տնտեսական և անվտանգության համակարգերին։ Առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում ռազմավարական ոլորտները՝ կիսահաղորդիչները, քվանտային տեխնոլոգիաները, կենսատեխնոլոգիաները, արհեստական բանականությունը և տիեզերական արդյունաբերությունը։ Այս ոլորտներում գիտելիքն ու տեխնոլոգիական կարողությունը արդեն դարձել են պետության անվտանգության և մրցունակության կարևոր հիմքեր։

Հայաստանի համար այս գործընթացը կարող է ունենալ ռազմավարական նշանակություն։ Տարիներ շարունակ երկրի տնտեսությունը ձևավորվել է տարբեր արտաքին ազդեցությունների պայմաններում։ Եվրոպական շուկային ավելի խոր ինտեգրումը կարող է ստեղծել նոր հնարավորություններ՝ ընդլայնելու արտահանումը, ներգրավելու ներդրումներ և զարգացնելու տեխնոլոգիական համագործակցությունը։

Հայաստանի և Եվրոպական միության տնտեսական կապերի խորացման կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է դառնալ խորը և համապարփակ ազատ առևտրի ռեժիմի (DCFTA) շուրջ աշխատանքը։ Այս ձևաչափը կարող է հայկական արտադրողների համար ստեղծել եվրոպական շուկային ավելի լայն հասանելիության, ներդրումների և տեխնոլոգիական համագործակցության նոր հնարավորություններ։ Սակայն այդ հնարավորություններից օգտվելու համար անհրաժեշտ են մրցունակ արտադրություն, եվրոպական չափանիշներին համապատասխան որակ և պատրաստ բիզնես միջավայ

Թեկնածու երկրի կարգավիճակը կարևոր քաղաքական հանգրվան է, որը բացում է նոր հնարավորություններ, սակայն միաժամանակ պահանջում է խորքային փոփոխություններ՝ ինստիտուտների ամրապնդում, օրենսդրության մոտեցում եվրոպական չափանիշներին և տնտեսության մրցունակության բարձրացում։

ԵՄ-ի նոր մոտեցումը ցույց է տալիս, որ ապագայի մրցակցությունը ավելի ու ավելի է տեղափոխվում գիտության, տեխնոլոգիաների և բարձրարժեք արտադրության ոլորտներ։ Այս պայմաններում տնտեսական կապերը վերածվում են նաև ռազմավարական կապերի։

Հայաստանի համար եվրոպական ինտեգրման ճանապարհը ենթադրում է ոչ միայն քաղաքական երկխոսություն, այլ նաև տնտեսական համակարգի վերափոխում։ 2013 թվականին կասեցված ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրի գործընթացից հետո Հայաստանը ընտրեց այլ տնտեսական ուղղություն՝ անդամակցելով Եվրասիական տնտեսական միությանը։ Սակայն տարիների փորձը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի զարգացման հնարավորությունները մեծապես կախված են եվրոպական շուկաների հետ կապերի խորությունից, ներդրումային հոսքերի ընդլայնումից և տեխնոլոգիական համագործակցության մակարդակից։

Այսօր հիմնական հարցը ոչ միայն այն է, թե որ տնտեսական միության մեջ է գտնվում Հայաստանը, այլ այն, թե որ համակարգն է ավելի մեծ հնարավորություն տալիս երկրի արտադրողականության, նորարարության և երկարաժամկետ մրցունակության համար։

Հայաստանի համար հիմնական հարցը լինելու է այդ հնարավորությունը սեփական կարողության վերածելը։ Շուկայի հասանելիությունը ինքնին զարգացման երաշխիք չէ։ Դրա արդյունքը կախված է երկրի ներսում ստեղծված կարողություններից՝ մրցունակ ընկերություններից, գիտելիք ստեղծող համալսարաններից և նոր տնտեսության ոլորտներում աշխատելու պատրաստ մասնագետներից։

Եվրոպական հնարավորությունները արժեք են ստանում այն ժամանակ, երբ երկիրը պատրաստ է դրանք օգտագործել։ Դրա համար անհրաժեշտ են համապատասխան մասնագետներ, արդյունավետ ինստիտուտներ և մրցունակ տնտեսություն։ Հակառակ դեպքում բացվող հնարավորությունը կմնա միայն արտաքին պայման, առանց լիարժեք զարգացման արդյունքի։

Աշխարհի մրցակցության կանոնները փոխվել են։ Պետությունների ուժն այսօր որոշվում է ոչ միայն քաղաքական ազդեցությամբ, այլև գիտությամբ, տեխնոլոգիաներով, շուկաներով և բարձրարժեք արտադրություն ստեղծելու կարողությամբ։

Հայաստանի համար եվրոպական ինտեգրումը միայն արտաքին քաղաքական հարց չէ։ Այն նաև հնարավորություն է վերափոխելու տնտեսությունը, զարգացնելու նոր կարողություններ և ամրապնդելու պետության երկարաժամկետ դիմակայունությունը։