Կուսակցությունների խոշորացումը` օրվա հրամայական

Շուտով Ազգային ժողովում կսկսվեն նոր Ընտրական օրենսգրքի նախագծի շուրջ ակտիվ քննարկումները: Ընդդիմադիր քաղաքական ուժերն արդեն հանդես են եկել նախագծի կոշտ քննադատությամբ և որոշ առաջարկություններով:

Իշխող ՀՀԿ-ի ներկայացուցիչները հայտարարում են, թե պատրաստ են քննարկել բոլոր առաջարկությունները և կոնսենսուսի հասնելու դեպքում` նախագծում կատարել համապատասխան փոփոխություններ: Այնուհանդերձ ինչ փոփոխություններ էլ կատարվեն, անգամ եթե ընդդիմության որոշ առաջարկներ ընդունվեն, միևնույն է, առաջիկա 2017թ. խորհրդարանական ընտրություններն անց են կացվելու համամասնական ընտրակարգի բավական խիստ կանոններով, որոնք արդեն ամրագրված են նախագծում:

Նոր ընտրական օրենսգրքով նախատեսվում է, որ խորհրդարան կարող են անցնել այն կուսակցությունները, որոնք հաղթահարում են քվեների 5% նվազագույն շեմը: Սակայն նորարարությունն այն է, որ կուսակցությունների դաշինքների համար բարձրացվել է նվազագույնը շեմը մինչև 7%: Բացի դրանից՝ բարձրացվել է նաև ընտրական գրավը` նախկին 5 մլն դրամից մինչև 10 մլն դրամ: Այսինքն` այսօրվա ընդդիմադիր կուսակցությունների համար առանձին վերցրած համեմատ ավելի դժվար է լինելու լրջորեն մրցակցել և հաղթել իշխող կուսակցությանը:

Բացի այդ ամենից` հայտնի է, որ Հայաստանում մատների վրա կարելի հաշվել շատ թե քիչ կայացած կուսակցություններին: Մեծամասնությունն, այսպես ասած, մարդ-կուսակցություններ են և ընտրություններում կարողանում են որոշակի ձայներ հավաքել այս կամ այն լիդերի շնորհիվ: Խորհրդարանական հանրապետության և 100% համամասնական ընտրակարգի պարագայում մարդ-կուսակցությունների գոյությունը հայտնվում է լուրջ վտանգի տակ:

Այսուհետ միայն լիդերի ճարտասանությունը, խարիզման և մայրաքաղաքի հրապարակներում մի քանի հազարանոց հանրահավաքները բավարար չեն լինի ընտրություններում զգալի ձայներ հավաքելու համար: Այսուհետ կենսական է դառնում հանրապետության ամբողջ տարածքում, անգամ հեռավոր բնակավայրերում կուսակցական կառույցների գոյությունն ու ակտիվ աշխատանքը:

Քաղաքական լուրջ հայտ ներկայացնելու համար ընդդիմադիր կուսակցությունը պետք է կարողանա ամբողջ երկրով մեկ, տեղերում մոբիլիզացնել բավարար թվով համակիրներ, մարդկային ռեսուրսներ: Թվում է, թե փոքր հնարավորություններ, վարչական, ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսներ ունեցող կուսակցությունները պետք է միավորվեն, ստեղծեն դաշինքներ, որ կարողանան մարտահրավեր նետել ՀՀԿ-ին:

Սակայն, ինչպես նշվեց, բարձրացվել է դաշինքների համար անցողիկ շեմը մինչև 7%, ինչը ամենևին էլ փոքր թիվ չէ: Հիշեցնեմ, որ 2012-ի խորհրդարանական ընտրություններում փաստացի երկրորդ քաղաքական ուժը դարձած Հայ ազգային կոնգրես շարժումը չստացավ 7%-ից ավելի ձայն: Իհարկե, ընտրությունների լեգիտիմությունը խիստ կասկածելի էր, սակայն փաստը մնում է փաստ: Միշտ էլ եղել է ընտրությունների արդյունքները վիճարկելու օրինական հնարավորություն, բայց միշտ ընդդիմադիր ուժերը չեն կարողացել ներկայացնել համապատասխան ապացույցներ, քանի որ ընտրատեղամասերում չեն ունեցել համապատասխան թվով ներկայացուցիչներ, ովքեր պետք է արձանագրեին խախտումները:

Բացի ռեսուրսների խնդիրը, առկա է նաև միջկուսակցական համերաշխության խնդիր: Նախ՝ քիչ տոկոս հավաքելու դեպքում վիճելի է, թե դաշինքի անդամ որ կուսակցությունից քանի պատգամավոր պետք է լինի խորհրդարանում: Անգամ եթե այդ հարցում էլ համաձայնություն լինի, հետագայում կուսակցությունների դաշինքները սովորաբար պառակտվում են և անգամ սկսում գործել միմյանց դեմ: Կրկին ակնառու է Հայ ազգային կոնգրես դաշինքի օրինակը: Դրանից առաջ էլ հայրենական խորհրդարանն ունեցել է դաշինքների տխրահռչակ բազում փորձեր:

Համամասնական ընտրակարգ ունեցող երկրներում օրինաչափություն է, որ քաղաքական պայքարը հիմնականում ծավալվում է երկուսից երեք հզոր կուսակցությունների միջև: Համամասնական ընտրակարգ ունեցող երկրներում սովորաբար երկկուսակցական համակարգ է: Ընդ որում` առաջատար կուսակցությունները ներկայացնում են հիմնական գաղափարախոսական հոսանքները` լիբերալ, սոցիալիստական, պահպանողական և այլն: Սակայն Հայաստանում հակառակ գործընթացն է նկատվում:

Կուսակցությունների միաձուլման և խոշորացման փոխարեն ստեղծվում են նոր կուսակցություններ: ՀԱԿ-ից առանձացած Նիկոլ Փաշինյանը նախաձեռնել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը: Անկուսակցական, անկախ պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանը հիմնադրել է «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը` փորձելով մոբիլիզացնել առավելապես երիտասարդներին:

ԲՀԿ առաջնորդի «քաղաքական աքսորից» հետո այդ կուսակցությունը, որը հավակնում էր ՀՀԿ-ից հետո լինել երկրորդը, փաստացի պառակտվել է: Կուսակցության անդամ, նախկին արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը հայտարարել է, թե մտադիր է նոր կուսակցություն ստեղծել, որի կորիզը, ըստ տարբեր լուրերի, կկազմեն նախկին ԲՀԿ-ականները, ովքեր համարվում են երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի համակիրները:

Զուգահեռ, տարբեր կուսակցություններ փորձում են դաշինքներ ստեղծել: ՕԵԿ-ն իր շուրջն է համախմբել հասարակական-քաղաքական հայտնի ու անհայտ մարդ-կազմակերպությունների, այն անվանել «Հայկական վերածնունդ» և կարծես այդ կազմով էլ մտադիր է մասնակցել ընտրություններին: Նախկին վարչապետ, «Ազատություն» կուսակցության ղեկավար Հրանտ Բագրատյանը ընդդիմադիր լիբերալ կողմնորոշման ուժերին, այդ թվում` ՀԱԿ-ին, նույնպես առաջարկում է դաշինք ձևավորել: Փաստացի սկսվել է նախընտրական գործընթացը, թեև ընտրություններին կա դեռ մեկ տարի ժամանակ:

Սակայն արդեն հստակ է, որ եթե ընդդիմադիրները մտադիր են լուրջ հայտ ներկայացնել և հաղթել ընտրություններում, իշխանափոխություն անել, ապա պետք է ոչ թե նոր կուսակցություններ ու դաշինքներ ստեղծեն, այլ գաղափարական հենքի վրա միաձուլեն սեփական կուսակցությունները, գնան կուսակցությունների խոշորացման:

Ակնհայտ է, որ մարդ-կուսակցություններով և նման կուսակցությունների փոքրիկ դաշինքներով կարելի է, իհարկե, մի քանի պատգամավորական տեղ վերցնել, բայց իշխանափոխության մասին խոսելն անիմաստ կլինի: Հետևաբար, եթե իսկապես ընդդիմադիր ուժերը մտադիր են իշխանափոխություն անել, ապա կուսակցությունների խոշորացմանն այլընտրանք չկա:

Տիգրան Խաչատրյան