Ինչո՞ւ չենք գրում, որ Քոչարին հայկական պար ճանաչվի

Վանաձորցի Արայիկ Գևորգյանը 90-ականներից է զբաղվում պրոֆեսիոնալ պարով, իսկ վերջին տասնամյակում արդեն նաև որպես պարուսույց և մանկավարժ՝ իր փորձն է փոխանցում սերունդներին: Հայաստանի մարզերից միայն Լոռին պրոֆեսիոնալ պարի դպրոց-դարբնոց ունի՝ պրոֆեսիոնալ արտիստներով, ճանաչելի դիմագծով՝ հենց նաև նրա շնորհիվ: «Հորովել» երգի-պարի անսամբլի կազմում սեփական պարային դպրոց-ստուդիա է գործում, պարուսույցները նույն անսամբլի արտիստներն են, որոնց սաներով էլ հետագայում մեծ մասամբ համալրվում է «Հորովելի» կազմը: Պարի ստուդիայից հետո սաները հնարավորություն ունեն կրթությունը շարունակելու Վանաձորի Մ. Թավրիզյանի անվան արվեստի պետական քոլեջում՝ պարարվեստի բաժնում, որը նույնպես ղեկավարում, և որի ուսումնական ծրագրերը կազմել է նույն «Հորովելի» պարային մասի ղեկավար, գլխավոր բալետմայստեր Արայիկ Գևորգյանը:

50 և ավելի տարվա պատմություն ունեցող «Հորովելի» բալետմայստեր Արայիկ Գևորգյանը զարգացնում է Լոռու պարարվեստը՝ ավանդույթների պահպանմամբ: «Հորովելի» պարացանկում ՀՀ վաստակավոր, երկարամյա բալետմայստերների՝ Վանուշ Խանամիրյան, Խաչիկ Մարգարյան և այլք, պահպանած, ազգագրական պարերի վրա հիմնված մշակումներն են: Հիմնականում մեր ժողովրդական պարն է, ոչ խիստ ազգային, փոքր-ինչ դասականացված ձևով հանդիսատեսին մատուցվող: Ոչ միայն «Հորովելի», այլև ընդհանրապես այսօրվա ժողովրդական պարի հիմքում մեր ազգագրական պարերն են:

Արվեստագետը կարևոր խնդիր է առաջ քաշում. թեև, ըստ բանահավաքությամբ զբաղվող ազգագրագետների, այսօր մինչև 1000 պար ունենք, վերծանված՝ 400-500-ը, բայց, Արայիկ Գևորգյանի դիտարկմամբ, դրանք, ցավոք, մեր ազգային ճանաչողության սահմաններում են մնացել: Մենք չենք կարողացել այնպես մատուցել մեր պարը, որ այն աշխարհին ճանաչելի լինի՝ որպես հայկական: Այս առումով հարևան վրացիներն իրենց կատարողական տեխնիկայով զարգացման այնպիսի մակարդակի են հասել, որ վրացական և ընդհանրապես կովկասյան պարերը համընդհանուր ճանաչում ունեն ամբողջ աշխարհում: «Ես նախանձով եմ նայում վրացիներին, ինչ կրակոտ պարեր են պարում: Ւրենք իրենց պարը դարձրել են ազգային ապրանքանիշ (բրենդ), աշխարհում այսօր վրացական պարը բրենդ է: Ինչն է հետաքրքիր, օրինակ՝ իրենց 80-ականների պարացանկն եմ նայում, 90-ականների և այժմյան, ընդհանուր առմամբ, իրենց պարերը չեն փոխվել, բայց կատարողական տեխնիկայում ահավոր տարբերություն կա: Նույն պարը նախկինում շատ ավելի թեթև էին պարում, հետո ավելի են զարգացրել, հիմա արդեն չգիտեմ` ինչ հնարքներ են կիրառում վրացիները՝ պտտվում են, ծնկի են իջնում, ու ես չեմ կարծում, որ իրենց պապերն այդպես են պարել: Մենք էլ պիտի կարողանանք մեր պարերն ավելի դինամիկ ձևով ներկայացնել, որովհետև մեր ազգագրական պարերից քչերի մեջ շարժում, արագություն կա: Իսկ կյանքն այսօր փոխվել է, ամեն ինչն է փոխվել. ձայնն է փոխվել, ձայնի ընկալումը, մարդու ականջի ձայնային տատանման հերցերն են փոխվել, հին տեմպերն արդեն չեն լսվում, պիտի դա ուրիշ հարթության վրա մատուցվի: Մենք այդ խնդիրն ունենք, պետք է համարձակություն գտնենք՝ կարողանանք մեր ազգագրական պարերը այդ ձևով մատուցել, այնպես անել, որ դրսում էլ իմանան: Թե մատուցեցինք, ուրեմն ճանաչելի կդարձնենք, չի մնա մեր մեջ, չենք նստի հայերով ասենք՝ ունենք 400-500 պար, բայց դա միայն մենք գիտենք: Ճիշտ է, մեր պապերն այդպես են պարել, բայց այսօր մեր պապերի պարած ձևը ակտուալ չէ, մենք պիտի փոխենք այդ պարը, ներկայացնենք այնպես, ինչպես այսօր կյանքն է: Մեզ մոտ այդ խնդիրը կա, որ մենք շատ ենք պահպանողական այդ առումով: Այսօր Հայաստանում, համենայն դեպս, այդ տիպի փորձեր չեմ տեսնում»,-ասում է բալետմայստերը:

Նրա խոսքով՝ թեև կա աննշան առաջընթաց ազգային պարն առաջին պլան բերելու, մի փոքր ավելի շատ քարոզելու առումով, բայց, ըստ նրա, պետական մակարդակով պետք է զբաղվել խնդրով՝ մեր ազգային պարը աշխարհին ճանաչելի դարձնելու համար: Քոչարի պարի օրինակն է բերում համեմատության համար. նախարարությունը, պարարվեստի միությունը զբաղվում են՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից այն համաշխարհային մշակութային արժեք ճանաչելու ուղղությամբ: «Բայց ինչո՞ւ մշակութային արժեք, եթե ոչ հենց հայկական պար»,- հարց է բարձրացնում արվեստագետը: «Շատ լավ բան է, նույնիսկ վերջերս մենք էլ պարուսույցներով ստորագրեցինք, բայց ինձ անհանգստացնում է՝ ինչո՞ւ չենք գրում, որ հայկական պար ճանաչվի, ավելի ճիշտ մենք այդ ձևով էինք ուզում, երևի թե այդ ձևով չեն դիմել, ուղղակի գրել են, որ Քոչարին հին պար է, նկարագրվել է, ու որ մշակութային արժեք է և շատ տարածված հայերի մոտ: Ոչ թե շատ տարածված է, Քոչարին հենց կոնկրետ հայկակա՛ն պար է»,- ասում է նա:

Արվեստագետը չի կիսում այն լավատեսությունը, թե սա առաջին քայլն է, և պարի ծագման, հայկականության հարցը միգուցե հետո է առաջ քաշվելու: «Ուղղակի մեր առաջին քայլը միշտ չգիտեմ ինչու շատ-շատ ուշացած է լինում էլի, ցավոք սրտի: Այսօր ամբողջ աշխարհում ասում են Սիրտակի, բոլորը գիտեն, որ հունական պար է, բայց իրականում արհեստական պար է, իսկ մեր ունեցած այդ գանձերը այսօր ոչ մեկը չգիտի: Դա 20-30 տարի առաջ պիտի անեինք, շատ ավելի շուտ պիտի անեինք, հիմա ենք սկսել, քնից նոր ենք զարթնել, ուզում ենք ինչ-որ բան անել, հետն էլ այնպես չենք ներկայացնում, ինչպես որ պետք է»,- ասում է Արայիկ Գևորգյանը:

Ադրինե Թորոսյան