Երևան, 04.Հոկտեմբեր.2022,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Նյուտոնի գլխին խնձոր ընկե՞լ է, թե՞ ոչ

ՄՇԱԿՈՒՅԹ

Մենք գիտենք, որ...

Երկրի ձգողականության օրենքը Նյուտոնը հայտնագործել է ծառից իր գլխին ընկած խնձորի շնորհիվ:

Իրականում այդպես չէ:

Բանն այն է, որ այն ժամանակ հայտնի անգլիացի բնախույզ և գյուտարար Ռոբերտ Հուկը հայտարարում էր, որ Նյուտոնը իրենից գողացել է այս օրենքի հայտնագործությունը, և որպեսզի ապացուցի, որ ինքն ավելի շուտ է հայտնագործել օրենքը, Նյուտոնը հորինել է այս լեգենդը: Այս առթիվ Նյուտոնը 1686 թվականին գրել է Էդմոն Հալլեյին. «Թղթերում՝ գրված ավելի քան 15 տարի առաջ (հստակ թիվը ես չեմ կարող ասել, սակայն, ցանկացած դեպքում, դա եղել է մինչ իմ նամակագրությունը Օլդենբուրգի հետ), ես արտահայտել եմ մոլորակների ձգողականության քառակուսային հակադարձ համեմատականությունը դեպի Արեգակ՝ կախված հեռավորությունից, հաշվարկել եմ երկրի ծանրության և Լուսնի՝ դեպի Երկրի կենտրոնը հարաբերությունը, թեկուզ և ոչ այնքան ճշգրիտ»: Նյուտոնի կողմից նշված անճշտությունը ծագում էր նրանից, որ Երկրի չափսերը և ազատ անկման արագության մեծությունը Նյուտոնը վերցրել էր Գալիլեյի «Մեխանիկա» աշխատությունից, որտեղ դրանք նշվում էին զգալի սխալով: Ավելի ուշ ստանալով Պիկարի ավելի ճշգրիտ տվյալները՝ Նյուտոնը վերջնականապես համոզվեց իր տեսության ճշմարտացիության մեջ։ Հանրահայտ լեգենդն այն մասին, թե ձգողականության օրենքը Նյուտոնը բացահայտել է ծառի ճյուղից խնձորի անկման շնորհիվ, ինչպես նաև «Նյուտոնի խնձոր» արտահայտությունը առաջին անգամ նշում է Նյուտոնի կենսագիր Վիլ յամ Ստրույկլին իր՝ «Հիշողություններ Նյուտոնի կյանքի մասին» գրքում՝ 1752 թվականին: Ըստ նրա, մի օր ընթրիքից հետո եղանակը տաք էր, և ինքը Նյուտոնի հետ դուրս է եկել այգի և խնձորենու ստվերի տակ խմել թեյ։ Նյուտոնը ասել է իրեն, որ ձգողականության մասին միտքը իր գլխում ծագել է, երբ նա հենց նույն ձևով նստել է ծառի տակ։ Այն ժամանակ ինքը գտնվել է բարձր տրամադրության մեջ, երբ անսպասելի ճյուղից խնձոր է ընկել. ինքը մտածել է՝ իսկ ինչո՞ւ են խնձորները միշտ գետնին ընկնում ուղղահայաց։ Այս լեգենդը հետագայում հանրահայտ դարձավ Վոլտերի շնորհիվ։ Իրականում, ինչպես երևում է Նյուտոնի աշխատանքային տետրերից, նրա համընդհանուր ձգողականության տեսությունը զարգացրել է աստիճանաբար։ Նրա մյուս կենսագիրը՝ Հենրի Փեմբերտոնը, բերում է Նյուտոնի հիմնավորումները (առանց հիշատակելու խնձորը) ավելի մանրամասն. «Համեմատելով մի քանի մոլորակների ընթացքները և նրանց հեռավորությունը մինչև Արեգակ, նա հայտնաբերեց, որ… այդ ուժը պետք է փոքրանա քառակուսային համամասնությամբ հեռավորության մեծացմանը զուգընթաց։ Այլ խոսքով, Նյուտոնը հայտնաբերել է, որ Արեգակի շուրջ մոլորակների պտույտների տևողությունը նրանց միջև եղած հեռավորությունից արտահայտվում է «հակադարձ քառակուսային բանաձևով» ձգողականության օրենքի համաձայն։ Ձգողականության օրենքի վերջնական ձևակերպումը, որը մտավ դասագրքեր, Նյուտոնը ձևակերպել է ավելի ուշ՝ այն բանից հետո, երբ նրան պարզ դարձան մեխանիկայի օրենքները։ Ընդ որում, նա չի էլ առարկել, որ ձգողականության օրենքի ճշգրիտ ձևակերպումը տվել է Ռոբերտ Հուկը, սակայն պնդել է, որ այդ մասին ինքն ավելի շուտ է մտածել, երբ գլխին խնձոր է ընկել: 

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

 

«Իշխանությունը ժամանակ է ձգում. նպատակն իր համար անվտանգության երաշխիքներ ստանալն է»․ «Փաստ»Պայմանագիրը կստորագրվի Բրյուսելո՞ւմ. ի՞նչ վերաբերմունք ունի պաշտոնական Մոսկվան․ «Փաստ»Մարզպետներն էլ պատասխան կտան․ «Փաստ»Ռազմարդյունաբերական համալիրում լուրջ դժգոհություններ կան․ «Փաստ»Բայդենի վարչակազմը ձգտում է լրացնել բացը Հարավային ԿովկասումՆԱՏՕ-ն աջակցում է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ հարաբերությունների կարգավորմանը Նիկոլ Փաշինյանն ու ՔՊ-ն որոշել են զավթել ԿԸՀ-ն. Դանիել Իոաննիսյան Հանրապետության մի շարք հասցեներում կդադարեցվի գազամատակարարումը Էլեկտրաէներգիայի անջատման հասցեները և ժամանակացույցը Չի կարելի երկրորդ անգամ մտնել միևնույն գետը. պետք է հայտարարվի միայն մեկ համազգային օրակարգ. Վարդան Ոսկանյան Ադրբեջանի ԶՈւ ստորաբաժանումները ականանետերից կրակ են բացել հայկական մարտական դիրքերի ուղղությամբ․ ՊՆ Եվրամիության երկրների առաջնորդները մտադիր են Եվրահանձնաժողովին խնդրել սահմանափակել գազի գները Հանրապետության մի շարք հասցեներում կդադարեցվի ջրամատակարարումը Հայաստանը կարող է էկզիստենցիալ սպառնալիքի բախվել․ Հունաստանի ԱԳ նախարար Ցյուրիխյան արձանագրությունների վերաբերյալ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի դատողություններն անընդունելի են․ՀՀ 3-րդ նախագահի գրասենյակ Սիսիան-Երևան ավտոճանապարհին բեռնատարին բախված ավտոմեքենաներից մեկի վարորդը հոսպիտալացվել է Ադրբեջանը 44-օրյա պատերազմի ժամանակ հայերին խոշտանգած հանցագործներին պետական մակարդակով հերոսացրել է․ Թաթոյան Երևանում ծեծի են ենթարկել մերսման սրահի տնօրենին, մենեջերին և աշխատակցուհուն Հայ զինծառայողների սպանության տեսանյութը ներկայացվել է ՄԻԵԴ և Արդարադատության միջազգային դատարան Բադալյան եղբայրների նախաձեռնությամբ կվերականգնվի Թալինի սուրբ Կաթողիկե եկեղեցին (տեսանյութ) ՀՀ ՊՆ-ն հայտարարություն է տարածել Արցախը պատրաստ է Ադրբեջանի հետ բանակցել բանակցային լիարժեք ձևաչափի վերականգնման դեպքում․ տեղի է ունեցել Արցախի ԱԽ նիստ ԵՄ-ն եւ Իսրայելը 10 տարվա մեջ առաջին անգամ բարձր մակարդակի բանակցություններ են վարել Իրանում բողոքի ցույցերի ժամանակ 133 մարդ է զոհվել. պնդում են իրավապաշտպանները Սյունիքում բախվել են MAN բեռնատարը, Opel Astra-ն ու VAZ 2106-ը. կա վիրավորԺամանակավորապես կփակվի Մ. Բաղրամյան պողոտան Կասյան փողոցի հետ կապող էստակադանԱմենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունել է Իտալիայի վճռաբեկ դատարանի պատվիրակությանը «Արամի մարմինը 10 ամիս եղել է Սևանի դիահերձարանում, այդ ողջ ընթացքում ընտանիքը Արամին փնտրել է ամենուր» Ադրբեջանը Հայաստանին է ներկայացրել «խաղաղության պայմանագրի» տարրերը Երեխան ձեռքը մտցրել է էլեկտրական մսաղացի մեջ․ դաստակի եւ մատների անդամահատում է կատարվել. ԲԿ Կադիրովը մտադիր է դիմել Գինեսի ռեկորդների գրքում հայտնվելու համար՝ իր դեմ բազմաթիվ պատժամիջոցների պատճառով Էներգաարդյունավետություն. Ինչպե՞ս ընտրել բնակարան ՊՆ-ն հերքում է Սոթքի ուղղությամբ կրակոցների և քաղաքացիական անձի վիրավորման մասին տեղեկությունըԱԺ հերթական նիստերի օրակարգի նախագծում կընդգրկվի 21 հարց Չեխիան իր քաղաքացիներին հորդորել է լքել Ռուսաստանը Ադրբեջանի հետ մահացու բախումներից հետո Հայաստանն ավելի շատ աջակցություն «գտավ» ԱՄՆ-ի մոտ, քան իր դաշնակից ՌուսաստանիՄոսկվան կոչ է անում Երևանին և Բաքվին` ուսումնասիրել զինծառայողների գնդակահարության տեսանյութը. Զախարովա Վաղը Քաջարան և Մեղրի համայնքներում շչակ է փորձարկվելու Իշխանասարում Ադրբեջանի հարձակման հետեւանքով զոհված Զորիկ Մարգարյանը միակողմանի ծնողազուրկ էր Սևան-Երևան ճանապարհին Nissan Xterra-ն բախվել է արգելապատնեշին. կա տուժածԱդրբեջանի ագրեսիայի հարցով Հայաստանի հ/կ-ները դիմել են ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնակատարին «Միլանի» ավագը բաց կթողնի 3 ամիս Հրամանն արդեն գործում է Վեհափառի նախաձեռնած հարթակը կարելի է սպառված համարել․ Լևոն Տեր–Պետրոսյան Հայաստանը ավելի շատ աջակցություն ստացավ ԱՄՆ-ից, քան Ռուսաստանից. Արմեն Գրիգորյան 3 օրում բացահայտվել է 125 հանցագործության դեպք ՌԴ-ին միացած նոր շրջաններում ուկրաիներենը պաշտոնական կարգավիճակ չի ունենա «Սուրմալուի» պայթյունից երկու ամիս անց եռահարկ կիսավեր շենքը քանդելու որոշում է կայացվել Բոլորն ունեն կարծիք, որ տնտեսական աճը, որ ունենք, մեզնից անկախ աճ է, բայց դա այդպես չէ. Վահան Քերոբյան Դոլարն ու եվրոն թանկացել են