Երևան, 09.Փետրվար.2023,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Գալիլեյ. «գիտության տառապյա՞լ», թե՞ հարմարվող գիտնական

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Մենք գիտենք, որ...

Գալիլեո Գալիլեյը ևս համարվում է «գիտության տառապյալ», ինչպես Ջորդանո Բրունոն, որին այրել են խարույկի վրա: Ընդ որում, ինկվիզիցիայի կողմից նրան դատելու ժամանակ, երբ պահանջում էին հրաժարվել կոպեռնիկյան հելիոցենտրիզմի տեսությունից՝ հօգուտ այն ժամանակ ընդունված Արիստոտել-Պտոլոմեյան տեսության (մի դեպքում Երկիրն է պտտվում Արեգակի շուրջ, իսկ մյուս դեպքում Արեգակն է պտտվում Երկրի շուրջ), նա արտաբերել է իր թևավոր խոսք դարձած արտահայտությունը. «Այնուամենայնիվ, այն (Երկիրը) պտտվում է»:

Իրականում այդպես չէ:

Ի՞նչ տառապյալ լինելու մասին կարող է խոսք լինել, եթե Գալիլեյը սուրբ ինկվիզիցիայի բանտում անցկացրել է ընդամենը 18 օր, այն էլ՝ ոչ թե մենախցում, այլ ծառայողական սենյակներից մեկում, ընդ որում, ըստ փաստաթղթերի, նրա նկատմամբ տանջանքներ չեն իրականացվել, այլ եղել են ընդամենը դրանք կիրառելու սպառնալիքներ: 1633 թվականին՝ Հռոմում Գալիլեյի նկատմամբ ինկվիզիցիայի հանրահայտ հետաքննության և դատավարության ժամանակ, երբ Գալիլեյը ստիպված էր հրաժարվել իր ուսմունքներից, նա ապրել է Վատիկանում գտնվող դեպի այգի բացվող տեսարանով երեք սենյականոց բնակարանում և ունեցել է անգամ սպասարկող անձնակազմ: Այո, նա արդյունքում հրաժարվել է հելիոցենտրիկ տեսությունից, սակայն իրականում առանց ինկվիզիցիայի ճնշման՝ թերևս միայն վերհիշելով Ջորդանո Բրունոյի ճակատագիրը: Գործընթացի ավարտից հետո Գալիլեո Գալիլեյին ամենևին էլ չեն աքսորել կամ բանտախուց նետել, ինչպես ներկայումս հաճախ են գրում այդ մասին: Սկզբում նա ապրում էր Ֆլորենցիայի արքեպիսկոպոսի առանձնատանը (որտեղ, որպես ապաշխարություն, դատարանի որոշմամբ, օրական երկու անգամ կարդում էր թողության յոթ սաղմոսները): Դրանից հետո նա մի քանի տարի ապրել է Տոսկանայի Մեծ թագավորի մոտ, այնուհետև արքեպիսկոպոս Սիենայի մոտ, իսկ կյանքի վերջին տարիները անցկացրել է Ֆլորենսիայի մոտ գտնվող Արցետրի փոքրիկ գյուղում: Այս ամբողջ ընթացքում նա հանգիստ զբաղվում էր իր գիտական աշխատանքներով (օրինակ՝ այդ ժամանակ գրել է աշխատություն, որը երկար ժամանակով կանխորոշեց ֆիզիկայի զարգացման ուղղությունը) և միաժամանակ պարբերաբար ուղերձներ է հղել Հռոմի պապին` հերքելով իրեն վերագրվող անհավատությունը: Այս ամբողջ պատմության մեջ ամենահետաքրքիրն այն է, որ Գալիլեո Գալիլեյի ամենավատ թշնամիները ոչ թե հոգևորականներն էին (Գալիլեոն գերազանց հարաբերություններ ուներ կաթոլիկ եկեղեցու շատ հայտնի դեմքերի, օրինակ՝ Ֆլորենցիայի արքեպիսկոպոսի հետ), ինչպես կարծում են շատերը, այլ իր համալսարանական գործընկեր դասախոսները: Պահպանողական գիտական համայնքը չէր կարող հավատալ, որ, օրինակ՝ Յուպիտերը արբանյակներ ունի, իսկ արևի վրա բծեր կան («Ինչ բծեր, Արիստոտելը այդ մասին ոչինչ չի ասել ...»): Իսկ Գալիլեյի առաջարկը նրանց՝ նայել աստղադիտակով, չէր ընդունվում, քանզի պրոֆեսորները վայրի բնության փորձերն ու դիտումները համարում էին ժամանակի ավելորդ վատնում: Հետաքրքիր է, որ ճիզվիտները, որոնց ցուցմունքով էլ հենց գործ էր հարուցվել Գալիլեյի նկատմամբ, բանավեճերից մեկի ժամանակ, ի տարբերություն համալսարանական դասախոսների, համաձայնել են աստղադիտակի օգնությամբ դիտել Յուպիտեր մոլորակը: 

Ինչ վերաբերում է Գալիլեո Գալիլեյի մասին ամենատարածված սխալ պատկերացումներից մեկին, որ նա 1633 թվականին ինկվիզիցիայի դատի ժամանակ ասել է, թե «այնուամենայնիվ, այն պտտվում է» (իտալերեն՝ E pur si muove! ), ապա այն առաջին անգամ հնչել է միայն ժողովրդական բանահյուսությունում, իսկ գրի է առնվել 1757 թվականին իտալացի լրագրող Ջուզեպպե Բարետտիի «The Italian Library» գրքում: Արդյունքում այս առասպելը առավել հանրահայտ դարձրեց 1761 թվականին Փարիզում լույս տեսած Querelles Litteraires գիրքը («Գրական նոթեր»), որտեղ կային նաև Բարետտիի գրքից թարգմանություններ: Նշենք, որ այս ամենը, այնուամենայնիվ, բոլորովին չի նշանակում, որ մեծ գիտնական Գալիլեո Գալիլեյը ամբողջովին հրաժարվել և չէր ընդունում հելիոցենտրիկ տեսությունը:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Past.am-ը

 

«Բյուջետային հանցավոր քաղաքականություն է իրականացվում». «Փաստ»Ռուսաստանում, մեղմ ասած, ոգևորված չեն «փոխարինման» մասին խոսակցություններից. «Փաստ»Սիրտը բացել է եվրոպացիների առջև. «Փաստ»«Անգամ լավ ընդդիմություն չեն եղել». «Փաստ»Տե­սա­րան­ներ՝ առանց հա­ցի. «Փաստ»Բլինքենը վստահ է, որ Ֆինլանդիան և Շվեդիան շուտով կմիանան ՆԱՏՕ-ին ԱՄՆ-ում արևային վահանակների տեղադրումը նվազել է Չինաստանի պատճառով Քարոզչական միֆի վախճանը. Սյունիքում քաղցկեղի ամենաքիչ դեպքերն են գրանցվել Գորիսում խիտ մառախուղ է․ Տիգրանաշենի ոլորանները դժվարանցանելի են Արցախի պետնախարարը քննադատել է Եվրամիությանը՝ Բաքվի նկատմամբ մեղմ վերաբերմունքի համար Հայաստանից Թուրքիա մեկնած փրկարարական խումբն սկսել է աշխատանքը Ադըյամանում Անդրադարձել եմ օդային հումանիտար միջանցքի ապահովման անհրաժեշտությանը, ինչը կիրառվել է Բեռլինի և Սարաևոյի պաշարումների ժամանակ. Ռուբեն ՎարդանյանԱրցախի Հանրապետության շրջափակման սոցիալ-տնտեսական հետևանքների մեղմացման նպատակով կառավարությունը իրականացնում է միջոցառումներ. Մեսրոպ Առաքելյան Թուրքիայում երկրաշարժի հետևանքով զոհերի թիվն աճել է Արմավիրի Երասխահուն համայնքում ապօրինի ընդերքօգտագործման դեպք է բացահայտվել Բացարձակ սուտ է. ՀՀ ՊՆ-ն հերքում է ադրբեջանական հերթական ապատեղեկատվությունը Ամերիաբանկն ամփոփեց Visa-ի հետ համատեղ արշավը. Հայտնի է Volkswagen ID.4 էլեկտրամոբիլի հաղթողըՏեղի ունեցավ Ռուս-հայկական գործարար խորհրդի հիմնադիր ժողովը (տեսանյութ) ՀԱՊԿ-ից այս հարցի հստակ պատասխանը չենք ստացել․ Նիկոլ Փաշինյան Թշնամին նույնիսկ խաբել է Նիկոլին և օկուպացրել է Հայաստանի տարածքները. Արտակ ԶաքարյանՔիչ առաջ Նիկոլ Փաշինյանն Ազգային Ժողովում արեց սենսացիոն հայտարարություն. Արմեն ԱշոտյանՇոյգուն կոշտ նամակ է գրել Ալիևին. Աղբյուր ՊԵԿ-ում 2022-ին իրականացվել է 73 ծառայողական քննություն. 89 ծառայող ենթարկվել է տարբեր կարգապահական պատասխանատվության «Ես ինձ հաջողակ համարեցի, երբ վերադարձա հայրենի գյուղ և հիմնեցի առաջին բիզնեսը». շեֆ խոհարար Յուրա Սարգսյան Դոլարի փոխարժեքը կայուն է. եվրոն թանկացել է Ադրբեջանը կրկին արգելափակել է Հայաստանից Արցախ գազատար խողովակը Ադրբեջանը կրկին արգելափակել է Հայաստան Արցախ միակ գազատար խողովակը Դպրոցներում սառը զենքի կրումը կանխելու միջոցառումների մասին․հնարավոր է արգելվող իրերի ցանկ ստեղծվի Փոփոխվել են Ucom շարժական կապի ծառայության Level up կանխավճարային սակագնային պլանների ամսավճարները Հայ փրկարարները քիչ անց կժամանեն Հալեպ, երեկոյան կհասնի նաեւ մարդասիրական օգնությունը Զինծառայողներ են կալանավորվել Երկրաշարժի հետեւանքով Թուրքիայում եւս մեկ հայ է զոհվել. Արա Գոչունյան Զելենսկին ժամանել է Լոնդոն. նրան կընդունի թագավորը Նախագահ Խաչատուրյանը և Պորտուգալիայի դեսպանն անդրադարձել են ԵՄ դիտորդական առաքելության կարևորությանը Շատ կարևոր է Վրաստանի դերը որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կամուրջ. ԵՄ ներկայացուցիչ Պղինձը թեթեւակի թանկանում է Տեղի ունեցավ «Հորիզոններ. համապարփակ մոտեցում ազգային անվտանգության կերտմանը» գրքի շնորհանդեսը Հայաստանին և Ադրբեջանին հաջողվել է մոտեցնել իրենց դիրքորոշումները որոշ հարցերում. Արարատ Միրզոյան Կարմիր խաչի միջնորդությամբ Լաչինի միջանցքով Հայաստան է տեղափոխվել 17 անձ Լույս է տեսել հայոց լեզվի «Կռունկ Հայաստանի» դասագիրքը Ալեն Սիմոնյանը հանդիպել է զոհված զինծառայողների ծնողների հետ Թուրքիայում երկրաշարժի զոհերի թիվը հասել է գրեթե 7000-ի Հայաստանը Թուրքիա է ուղարկել 27, Սիրիա՝ 29 փրկարար Թուրքիայում նոր երկրաշարժ է գրանցվել Ողբերգական դեպք` Օշական գյուղում․ տանը հայտնաբերվել են տղամարդու դի և կիսաայրված անկողին ԼՂ ՄԱԿ-ի խաղաղապահներ ուղարկելու գաղափարը իրատեսական չէ. խաղաղության և անվտանգության խնդիրներն արդյունավետորեն լուծում են ռուս խաղաղապահները. ՌԴ ԱԳՆ Աղավնոն քանդում են Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն պատասխանել է Արարատ Միրզոյանի հայտարարություններինՈւկրաինայում պատերազմը դարի փորձություն է ԱՄՆ-ի և ամբողջ աշխարհի համար. Բայդեն Թուրքիայում և Սիրիայում ավերիչ երկրաշարժերի զոհերի թիվը գերազանցել է 7100