Երևան, 11.Մայիս.2021,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Մարդկության պատմության ամենամեծ գյուտերից մեկը՝ լուցկի․ «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Հնում, երբ մարդիկ սովորել են շփման միջոցով կրակ ստանալ, դա էապես փոխել է նրանց կյանքը: Այնուամենայնիվ, դա շատ երկար և աշխատատար գործընթաց է եղել, և մարդիկ միշտ էլ փորձել են այն պարզեցնել, ինչի արդյունքում հորինվել են կրակ ստանալու բազմաթիվ եղանակներ: Այս հարցում իրական առաջընթաց է հանդիսացել լուցկու գյուտը: Առաջին լուցկիները հայտնագործվել են միջնադարյան Չինաստանում: Դրանք եղել են մաքուր ծծումբով հագեցած ծայրերով բարակ փայտի տաշեղներ, որոնք վառվել են ոչ թե շփման եղանակով, այլ թույլ վառվող աբեթին կպցնելով, և ունեցել են աբեթի և հրահանի միջոցով կրակը բորբոքելու գործընթացը հեշտացնելու նպատակ: Այդ «նախալուցկիները» հիշատակվում են 13-14-րդ դարերի չինական բնագրերում։ 15-րդ դարում այդ նորույթը հասել է Եվրոպա, բայց տարածում չի գտել։

Նմանատիպ ծծմբային ձողիկներ Եվրոպայում սկսել են օգտագործել միայն 17-18-րդ դարերում, մինչև այն պահը, քանի դեռ քիմիայի զարգացումը թույլ չի տվել դրանք կատարելագործել։ Առաջին լուցկիները 1805 թվականին պատրաստել է ֆրանսիացի քիմիկոս Ժան Շանսելը: Դրանք փայտե լուցկիներ էին, որոնք վառվում էին ծծմբի, բերթոլեյան աղի և ծծմբային սնդիկի խառնուրդից պատրաստված գլխիկը խտացրած ծծմբական թթվի հետ շփելիս։ 1813 թվականին Վիեննայում գրանցվել է Ավստրո-Հունգարիայի լուցկու առաջին՝ Մալիարդա և Վիկա մանուֆակտուրան, որն արտադրել է այդ քիմիական լուցկիները։ 1816 թվականին ֆրանսիացի գիտնական Դերսոնը առաջարկել է ֆոսֆոր օգտագործել կրակ ստանալու համար: 17 տարի անց գերմանացի գյուտարար Յոհան Կամերերը վերցրել է այդ գաղափարը և, սպիտակ ֆոսֆոր օգտագործելով, ստեղծել աշխարհում առաջին նման լուցկին:

Նշենք, որ այդ նյութը, չնայած խիստ դյուրավառ է, այնուամենայնիվ, նաև շատ թունավոր է: Կամերերին անգամ հաջողվել է սկսել լուցկու արտադրություն: Լուցկին շատ արագորեն է տարածվել, ուստի շուտով հայտնվել են շատ այլ արտադրողներ: Այնուամենայնիվ, երկու տարի անց լուցկու արտադրությունն ընկել է արգելքի տակ` նրանց բարձր հրդեհավտանգության պատճառով: 19-րդ դարի 40-ական թվականներին ավստրիացի քիմիկոս Շրետերը հայտնաբերել է կարմիր կամ ամորֆ ֆոսֆորը: Ութ տարի անց այդ գյուտը օգտագործել է գերմանացի Բերգերը: Նա պատրաստել է լուցկի, որի գլխիկը վառվում է կարմիր ամորֆ ֆոսֆոր պարունակող մակերեսի հետ շփման արդյունքում: Ընդ որում, լուցկու գլխիկը ֆոսֆոր չի պարունակում: Նոր լուցկին ստացվել է լիովին անվտանգ, ուստի շուտով դրանց արտադրությունը թույլատրվել է եվրոպական բոլոր երկրներում: Որոշ ժամանակ անց՝ 1837 թվականից, լուցկի է արտադրվել նաև Ռուսաստանում: Բարձր պահանջարկի պատճառով լուցկի արտադրող գործարանների թիվը արագորեն աճել է: Լուցկին կազմված է գլխիկից և ձողից։

Գլխիկն իրենից ներկայացնում է սոսնձով շաղախված փոշենման կախույթահեղուկային նյութ։ Փոշենման նյութերն են օքսիդիչները՝ բերթոլեյան աղը և կալիումի երկքրոմաթթվական աղը: Ռուսական, իսկ ավելի վաղ՝ խորհրդային լուցկիների ձողիկը առավել հաճախ եղել է կաղամախու փայտից։ Այն փտումից զերծ պահելու համար թաթախում են օրթոֆոսֆորական թթվի լուծույթի մեջ։ Լուցկու տուփի քսուքը, որին լուցկին քսում են վառելիս, նույնպես սոսնձով շաղախված փոշենման նյութ է, սակայն վերջինիս բաղադրությունը մի փոքր այլ է։ Նրա կազմի մեջ մտնում են ծծմբի սուլֆիդը և կարմիր ֆոսֆորը:

Կամո Խաչիկյան

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Դատական հայցեր՝ Նիկոլ Փաշինյանի դեմ․ հիմնական պահանջները՝ հերքել զրպարտությունը Փաշինյանի հայտարարություններն ու իրական պատկերըՆիկոլ Փաշինյանը երկրորդ անգամ չընտրվեց վարչապետ«Թող իրենց գործերով զբաղվեն». Ալիևը «մատ է թափ տալիս» Կանադայի և Ֆրանսիայի վրաՏեսանյութ. Հայաստանին Ազգային-Քրիստոնյա իշխանություն է պետք ցնցումներից խուսափելու համարՂարաբաղի կարգավիճակի հարցն ակտուալ չէ. ԱլիևՆոր սկանդալ` Աշոտ Փաշինյանի մասնակցությամբ (տեսանյութ)Իլհամ Ալիևը Նախիջևանում մասնակցել է ռազմական աերոդրոմի «բացմանը»Մահացել է Գագիկ Թամրազյանը«Եկել ենք՝ մեր դավաճան Նիկոլին տանենք». իջևանցին էշով ԱԺ-ի մոտ է (տեսանյութ)Կայացավ «DigiCode 2021» հանրապետական մրցույթըՄինչ մեզ փորձում են համոզել, որ խաղաղություն է, Ալիևը Հայաստանի հետ սահմանային հատվածում ռազմական օդանավակայան է բացում. փորձագետ Վերլուծաբանները կանխատեսում են համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամՆիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ Միքայել Խաչատրյանն ազատվել է պաշտոնից, նրա փոխարեն նշանակվել է Արմեն Եսոյանը Վանեցյանը բարձր տրամադրությամբ է վերադարձել. Տեսանյութ Արարատ Միրզոյանը կլքի կառավարական ամառանոցը Լեհաստանում եզակի գանձ են հայտնաբերել Դու այնքան հանգստություն բերեցիր մեր բոլորի կյանք. Քարդաշյանը որդուն նմանեցնում է հայիԹուրքական զորախմբերը կմասնակցեն ՆԱՏՕ-ի զորավարժությանը Նախընտրական մթնոլորտը լարված է լինելու․ հարկավոր է «ճգնաժամային կառավարություն» Դոլարի փոխարժեքն աճել է. եվրոն թակնացել է ավելի քան 9 դրամով Գողություն կատարած անձը բռնվել է դեպքի վայրում. ոստիկանություն Հայ-ռուսական «աննախադեպ» հարաբերությունների մասին. Արմեն Աշոտյան Քաբուլում դպրոցի մոտ պայթյունից զոհերի թիվը հասել Է 85-ի Ստեփանակերտ քաղաքի տարածքում կիրականացվի հայտնաբերված կասետային հրթիռի վնասազերծում Նիկոլ Փաշինյանը Սերգեյ Լավրովի այցի վերաբերյալ որոշման մեջ լրացում է կատարել Մեյսոն Գրինվուդը գերազանցել է Ռունիի ռեկորդը ԱՍՀՆ-ն՝ չաշխատող անձին տրվող մայրության նպաստի տրամադրման մասին Պուտինն ու Ալիևը հեռախոսազրույց են ունեցել Անցած շաբաթ զինծառայողների աճյուններ չեն հայտնաբերվել. Արցախի ԱԻՊԾ Հայտնի են 2021-ի առաջին եռամսյակում ՌԴ-ից միջազգային դրամական փոխանցումների գծով առաջատար երկրները Նիկոլ Փաշինյանի ավտոշարասյան ավտոմեքենայի վթարից տուժածի վիճակը կայուն ծանր է. Կոտրվածք ունի Գազամատակարարումը ժամանակավորապես կդադարեցվի Պարտքից պետք չէ վախենալ, եթե պետք լինի, 1-2 միլիարդ էլ կվերցնենք. Նիկոլ Փաշինյանը՝ պետական պարտքի մասին Սոս Ջանիբեկյանը քիթը խոթում է այնտեղ, որտեղ պետք չի. Կարապետյան Քաղաքապետի եղբայրը վիրավորել է Նիկոլ Փաշինյանին, կռիվ է սկսվել, կրակել են գազային ատրճանակովԱմերիկյան ռազմական նավը մտել է Օդեսսային նավահանգիստ Հայաստանին Ազգային-Քրիստոնյա իշխանություն է պետք ցնցումներից խուսափելու համար Ռուսական լրատվամիջոցները՝ Նիկոլ Փաշինյանի ավտոշարասյան ավտոմեքենայի վթարի մասին Ինչպես կանցկացվեն Վերջին զանգի միջոցառումները․ ԿԳՄՍ փոխնախարար Ժաննա Անդրեասյանը մանրամասնում է Թող շատ չհուզվեն, ամեն ինչ հաշվարկված է․ Մելքումյանը՝ մինչև 3 մլն դրամի վարկից ազատելու առաջարկի քննադատներին ՌԴ պաշտպանության նախարարությունը հաղորդագրություն է տարածել Պետք է կայացվի կարևոր որոշում Հայտնի է, թե ինչու է Լավրովը մեկնում Ադրբեջան. Մանրամասներ՝ օրակարգից Ուղիղ 29 տարի առաջ՝ այս օրը, երբ Շուշին արդեն ազատագրված էր, հակառակորդը հարձակման անցավ Ասկերանի շրջանի Սառնաղբյուր գյուղի ուղղությամբ. Հասրաթյան Նիկոլ Փաշինյանին ուղեկցող մեքենայի մասնակցությամբ խոշոր վթար է տեղի ունեցել ԿենտրոնումԱՄՆ-ում արտակարգ դրություն են հայտարարել կիբերհարձակումից հետո Հայաստանում հաստատվել է կորոնավիրուսի 83 դեպք Արցախումը Մայիսի 9-ի առիթով կայացած շքերթի հրամանատարը Ռուստամ Մուրադովն էր Ալիևը գնացել է Նախիջևան