Երևան, 27.Հոկտեմբեր.2021,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


«Գյուղոլորտի «հիվանդությունները» անընդհատ «ցավազրկելով» չեն բուժվում». «Փաստ»

ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Գյուղոլորտի խնդիրները ոչ միայն հիմնարար լուծում չեն ստանում, այլ հակառակը՝ ավելի են խորանում: Տնտեսագիտության թեկնածու, գյուղատնտեսության ոլորտի փորձագետ Վարդան Ալեքսանյանը, արձագանքելով հարցին, թե արդյո՞ք ոլորտային խնդիրները ժամանակին են վեր հանվում, իսկ լուծումներն իրենց ուշանալ չեն տալիս, բացասական պատասխան է տալիս: «Գյուղատնտեսական աշխատանքներին վերաբերող բազմաթիվ խնդիրներ կարիք ունեն նախնական հետազոտության, ուսումնասիրության, դրանց համար նախապես մի շարք միջոցառումներ պետք է իրականացվեն: Մինչդեռ մեզ մոտ ամեն տարի այս կամ այն խնդիրը խորանում է, բայց ամեն անգամ տպավորություն է, թե մենք նոր ենք բացահայտել այն և դրան տեղային, ժամանակավոր լուծումներ ենք տալիս: Խնդիրը լուծում ենք՝ այն «ցավազրկելով»:

Օրինակ՝ կլինի երաշտի վտանգ, նոր, կարծես թե, կհիշենք, որ մոտ 300 հազար հեկտարից ավելի վարելահող Հայաստանում անջրդի է ոռոգման խնդրի պատճառով: Մինչդեռ տարիներ շարունակ մեր երկրում ունեցել ենք այն պատկերը, ըստ որի՝ լավագույն դեպքում 110-120 հազար հեկտար վարելահող և 35-36 հազար հետկարի չափով էլ բազմամյա տնկարկներ են ոռոգվում, այսինքն՝ գյուղատնտեսական նշանակության ոռոգելի հողերի տարածությունը չի գերազանցում 155000 հեկտարը:

Գիտենք, որ եթե երաշտային տարի է, ապա այն պարզապես աղետալի է դառնում հատկապես այն համայնքների և բնակավայրերի տասնյակ հազարավոր գյուղացիական տնտեսությունների համար, որտեղ հողերը մշակվում են անջրդի պայմաններում, հետևաբար, հրատապ է այս տարածքներում ոռոգման ջրի հասանելիության ապահովումը, հակառակ դեպքում նմանատիպ համայնքներում բնակչության սոցիալ-տնտեսական վիճակը անընդհատ վատթարանալով, անխուսափելիորեն կհանգեցնի գյուղական բնակչության մասշտաբային արտագաղթի: Իսկ եթե խոսքը Արարատյան հարթավայրի ոռոգվող շրջանի մասին է, ապա ոռոգման պիկ սեզոնին ջրի պակաս հաճախակի է լինում: Այս խնդիրները նոր չեն, դրանք միշտ եղել են, այլ հարց է, թե դրանց ինչպես է դիմակայում կառավարությունը և համապատասխան գերատեսչությունը, ինչ նախնական քայլեր է ձեռնարկում, որպեսզի պատրաստ լինի այդ խնդիրներին դիմագրավելու համար:

Նշված իրավիճակներում կրկին ի հայտ են գալիս ջրային ռեսուրսների կառավարման անարդյունավետության հետ կապված խնդիրները: Իմ գնահատմամբ, կառավարությունն այդքան էլ թիրախավորված, նպատակային ու հասցեական գործողություններ չի կատարում, որպեսզի առավել պատրաստ լինենք երաշտային պրոցեսներին, իսկ կաթիլային ոռոգման տեխնոլոգիաներով առաջիկա տարիներին ոռոգման հիմնահարցի լուծումը ֆանտաստիկայի ժանրից է»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ալեքսանյանը:

Խոսելով անհրաժեշտ քայլերի մասին՝ նա կարծիք է հայտնում նաև ոլորտային ամենակարևոր ու առանցքային կառույցի՝ գյուղնախարարության լուծարման մասին: Ասում է՝ գոնե ինքը չի հանդիպել ոլորտի փորձագետների՝ գյուղատնտեսներ, գիտնականներ, ոլորտային աշխատակիցներ և այլք, ինչպես նաև ոլորտին որևէ առնչություն ունեցող գեթ մեկ մարդու, որոնք համակարծիք են նախարարությունը լուծարելու և այն էկոնոմիկայի նախարարությանը միավորելու որոշման հետ: «Նախարարության լուծարումից ի վեր մինչ օրս բոլորս բարձրաձայնում ենք, հիմնավորում, որ կառավարությունը հետ կանգնի իր իսկ կայացրած որոշումից, համարի, որ սխալվել է և այս փուլում վերաբացի նախարարությունը:

Ցուցանիշները վկայում են այն մասին, որ վերջին տարիներին գյուղոլորտում ունենք կայուն անկում: Երկրորդ՝ միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ բոլոր զարգացած գյուղատնտեսություն ունեցող երկրները գնացել են գյուղնախարարություն ունենալու և այն խոշորացնելու ու հզորացնելու ճանապարհով: Մեր երկրի դեպքում գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքը երկրի ՀՆԱ-ի շուրջ 10-15 տոկոսն է կազմում, այս ցուցանիշը ևս վերջին տարիներին նվազում է: Սա վկայում է այն մասին, որ գյուղոլորտը դիրքերը զիջում է, այն թուլանում է: Սա գյուղնախարարության լուծարման հետևանքներից մեկն է: Որպես արդյունք՝ էականորեն սրվում են պարենային անվտանգության ապահովման հիմնահարցերը՝ առնվազն կապված պարենամթերքի հիմնական տեսակների գծով ինքնաբավության մակարդակի անընդհատ անկման հետ:

Հետևապես՝ պետք է օր առաջ հետ կանգնել այդ տխրահռչակ որոշումից ու վերաբացել նախարարությունը: Էլ չեմ խոսում կադրային արմատական վերափոխումների անհրաժեշտության մասին: Մեկ խնդրի մասին ևս: Նախարարությունը փակվեց, ոլորտի զարգացման ու կառավարման ինստիտուցիոնալ հիմքերը թուլացան: Դրանից հետո փոխանակ զարգացնեին խորհրդատվության ինստիտուտը, լուրջ հարված հասցվեց ոլորտին, երբ սկսեցին կրճատվել գյուղոլորտի խորհրդատուների հաստիքները: Տասնյակ խորհրդատուներ, որոնք Հայաստանի տարբեր մարզերում արդյունավետ գործունեություն էին իրականացնում, այն է՝ լավագույն մասնագետները, դարձան գործազուրկ մի հիմնազուրկ որոշման հետևանքով: Փաստորեն, Հայաստանում գյուղոլորտի խորհրդատվական հենքը խարխլվեց:

Իսկ որ մարզ ոտք ես դնում, տեսնում ես, որ մարդիկ իրազեկ չեն, ծանոթ չեն պետական աջակցության ծրագրերին և դրանց առանձնահատկություններին ու մանրամասներին, մնացել են մեն-մենակ իրենց հոգսերի հետ, չեն կարողանում նույն բուսաբուծության ոլորտում ամենատարբեր հիվանդությունների դեմ արդյունավետ պայքարել, ինչպես նաև անասնաբուծության ոլորտում՝ համաճարակների դեմ: Իսկ այս խնդիրները գոնե որոշակիորեն լուծում էին խորհրդատուները, որոնց հաստիքներն արդեն իսկ քիչ էին, եղածն էլ կրճատեցին, ինչն ուղիղ հարված էր գյուղոլորտին: Գյուղնախարարությունը փակելուց հետո ամենատխրահռչակ որոշումներից մեկը խորհրդատվական ինստիտուտին այս տեսակ հարված հասցնելն էր»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Գնալով հողի մշակումը և անասնապահությունը դադարում են գրավիչ լինել մարդկանց համար: Ի՞նչ անել իրավիճակը շտկելու համար: Փորձագետն ընդգծում է՝ մարդկանց համար գյուղոլորտի ոչ «գրավիչ» լինելը պայմանավորված է մի քանի գործոններով՝ դժվար, բաց երկնքի տակ կատարվող աշխատանք է, պակաս շահավետ գործունեության ոլորտ: «Մյուս կողմից շատ են արտադրական, ենթակառուցվածքների գործոններով, շուկայով պայմանավորված խնդիրները: Ստացվեց այնպես, որ տարեցտարի գյուղոլորտը դարձավ ոչ գրավիչ: Այս մասին են փաստում նաև ոլորտի ցուցանիշները: Տարիներ առաջ նպատակային էր օգտագործվում շուրջ 350 հազար հեկտար վարելահող, իսկ այսօր՝ շուրջ 220 հազար հեկտար: Սա ոչ այլ ինչ է, քան ուղիղ ցուցիչ, որ տարեցտարի գյուղոլորտում գործունեությունը պակաս գրավիչ է դառնում: Սա ամենագլխավոր ազդակներից մեկն է, որ վերլուծեն այս տվյալները, որպեսզի դրա հիման վրա համակողմանիորեն բացահայտվեն ոլորտի խնդիրներն ու նախանշվեն դրանց լուծման հիմնարար կառուցակարգեր»,-եզրափակում է Վարդան Ալեքսանյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Իրանը հանդես է գալիս Աֆղանստանի մասին տվյալների փոխանակման շուրջ համագործակցության ընդլայնման օգտին Ռուբլու և դոլարի փոխարժեքը կտրուկ փոխվել է. ԿԲ Ոստիկանները երիտասարդների մոտ թմրանյութ են հայտնաբերել. նրանց մոտ եղել է նաեւ մարիխուանա մանրացնող 3 աղաց Մակրոնը հանդես է եկել ԵՄ-ի և Աֆրիկայի միջև նոր համաձայնագրի ստորագրման օգտին Թուրքական անօդաչուների մատակարարումն Ուկրաինային չի նպաստում Դոնբասում իրավիճակի կարգավորմանը. Պեսկով Սարո Թովմասյանի որդու անունն ու երգչի ոգևորությունը տղա ունենալու առթիվ Խոշոր հրդեհ՝ Երևանում«Հուսով ենք, որ Իրանը խելամտորեն կգործի, այդ դեպքում խնդիրներ չի ունենա Ադրբեջանի հետ». Էրդողան Արագածոտնի մարզպետը հրաժարական է տվել «Դուք բոլորով, ես՝ մենակ. Ո՞նց, հլը դուրս արի». ԱԺ-ում իրավիճակը լարվեց Հայտնաբերվել է «օրենքով գող» Արմեն Կանևսկոյի քրոջ որդիների նկատմամբ ինքնաձիգով սպանության փորձ կատարողը. նա եղել է զինվածՇարունակվում են «Հայաստան» դաշինքի մարզային այցերը. Հռիփսիմե ՍտամբուլյանՈղբերգական դեպք Վայոց Ձորի մարզում. կա 4 վիրավորԱդրբեջանցիները հափշտակել են Ճարտար գյուղի բնակչի 32 կովն ու 13 հորթը. Արցախի ՔԿԿորոնավիրուսով վարակվածների թիվն՝ այսօր«Միանում եմ ձեզ, Արցախն ուրացողը դավաճան է». Ռուբինյանի խոսքերից հետո ընդդիմադիրները ծափահարեցին Արմեն Սարգսյանը զրուցել է Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգի հետ Ադրբեջանի և Թուրքիայի պաշտպանության նախարարները հանդիպում են անցկացրել Կովսականում Խորհրդարանն իր աշխատանքը սկսեց հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակը հարգելով Բռնցքամարտ. Հովհաննիսյանը ԱԱ-ում մեկնարկել է հաղթանակով, Մանասյանը պարտվել է ԱՄՆ դեսպանատունը՝ «Գրին քարտի» խաղարկության մասին 8 ժամ գազ չի լինիՀոկտեմբերի 27-ի ոճրագործության 22-րդ տարելիցն է Ոչ թե խոստումներ, այլ ծրագրերի հստակ փաթեթ. ԲՀԿ թեկնածուն շարունակում է քարոզարշավը Ստեփանավանում Ամանորին ոչ աշխատանքային կլինեն դեկտեմբերի 31-ը, հունվարի 1-ը և 6-ը. նախագիծն ընդունվեց 1-ին ընթերցմամբ NYMEX. Թանկարժեք մետաղների գները նվազել են Նոր Երզնկա համայնքում շչակ է գործարկվելու Օդի ջերմաստիճանը հոկտեմբերի 27-ի գիշերը կնվազի ևս 3-5 աստիճանով Նավթի համաշխարհային գները՝ հոկտեմբերի 26-ի դրությամբ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Երեկ այս տանն է տեղի ունեցել ողբերգությունը՝ հատակին գտել են իրար գրկած 2 քույրերին. մի քանի օրից մեծ քրոջ հարսանիքն էր Լույս չի լինելուՏնտեսական ակտիվություն – աճ՝ -4.4%. Հռիփսիմե Ստամբուլյան«Իրավունք». Իշխանությունները մտահոգված են Իջեւանի վիճակից. Միակ հույսը այն է, որ ՀՅԴ-ի թեկնածուն էլ հայտնի մեկը չէ Խոշոր ավտովթար Սյունիքում․ կան տուժածներ ԱԱԾ-ն հաղորագրություն է տարածել «Ժողովուրդ»․ Դավիթ Տոնոյանի քրեական գործով բոլորը կմնան կալանքի տակ Ուկրաինայի ԶՈւ ԳՇ-ն հաստատել է թուրքական «Բայրաքթար» ԱԹՍ-ի կիրառումը Դոնբասում (տեսանյութ)Մեր սպաները բանակի ողնաշարն են, նրանց խնդիրները՝ մասնագիտական պատրաստությունից մինչև սոցիալական հարցեր, առարկայական պետք է լինեն պետության ուշադրության կենտրոնում. Տիգրան ԱբրահամյանՍյունիքում «Opel»-ը բախվել է «КамАЗ»-ի հետնամասին. կան վիրավորներԻլոն Մասկը դարձել է պատմության մեջ ամենահարուստ մարդը. ForbesՄեկ ամսվա զինծառայող Գևորգն ընկավ պատերազմում՝ կյանքը զոհաբերելով հայրենիքին. ի հիշատակ հերոսի մահվան տարելիցի` Երևանում հուշաքար և հուշաղբյուր բացվեց«Կգա մի օր, երբ մենք կկարողանանք Զանգեզուրից մեկնել Ստամբուլ». ԷրդողանՉավուշօղլուն Էրդողանին սպառնացել է հրաժարական տալԱՄՆ-ն մտադիր է վերացնել մուտքի արտոնագրերի տրամադրման ուշացումները ամբողջ աշխարհումԱրմեն Սարգսյանը պատմական այց է կատարել Սաուդյան Արաբիա (տեսանյութ)Արցախն ուրացողը դավաճան է. Հռիփսիմե ՍտամբուլյանԳերմանիայի նախագահը պաշտոնապես ընդունեց Մերկելի հրաժարականըՈւկրաինական բանակն առաջին անգամ օգտագործել է թուրքական «Bayraktar TV2» ԱԹՍ-նԵրևանը կենսունակ ծիրանի ծառն է. հիմնանորոգված դպրոցի յուրատեսակ բացումԷրդողանը խոսել է Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու մասին և պայման առաջ քաշել