Երևան, 05.Փետրվար.2023,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Կպչուն ճարմանդ. ինչպես կռատուկի կոծոծը գյուտի առիթ դարձավ. «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Կպչուն ճարմանդը, կամ խոսակցական հայերենում` լիպուչկան (գալիս է ռուսերեն застежка-липучка բառից) այն է, ինչը սովորաբար անվանում են տեքստիլ «Velcro» ամրացումները, որն աշխատում է կռատուկի կոծոծի սկզբունքով: 1948 թվականին այն հորինել է Շվեյցարիայից ինժեներ Ժորժ դե Մեստրալը: Այն նաև կոչվում է փխրուն կայծակաճարմանդ, «Velcro» ժապավեն, մազմզուկներ, կոնտակտային ժապավեն: Անգլախոս երկրներում դրանք կոչվում են «hook and loops», թարգմանաբար`«կեռիկներ և օղակներ», այն կոչվում է նաև «touch fastener»՝ «հպումային ամրացում»:

Կպչուն ճարմանդն իրենից ներկայացնում է տեքստիլ զույգ ժապավեններ, որոնցից մեկի մակերեսին միկրոմազմզուկներ են, իսկ մյուսի մակերեսին՝ պինդ միկրոօղակներ և միկրոկեռիկներ: Միկրոմազիկները միկրոօղակների և միկրոկեռիկների հետ շփման մեջ մտնելիս խրվում են դրանց մեջ, այսինքն, երկու տեքստիլ ժապավենները «կպչում են» միմյանց: Ճանապարհորդությունների սիրահար և կրքոտ գյուտարար Ժորժ դե Մեստրալը, որը բազմաթիվ գյուտերի հեղինակ է, իր առաջին գյուտի արտոնագիրը ստացել է Շվեյցարիայում դեռևս 12 տարեկան հասակում: Այդ գյուտը խաղալիք ինքնաթիռի մոդել է եղել: Իսկ ինչպե՞ս է նա ստեղծել կպչուն ճարմանդը: Մի անգամ շան հետ վերադառնալով զբոսանքից Ալպերի նախալեռներից՝ Ժորժը գտել է բազում կռատուկի կոծոծներ իր տաբատի և շան մազերի վրա: Այդ անկոչ փշոտ հյուրերին իր հագուստի ու շան մորթուց հանելուց հետո նա մտածել է կռատուկի մասին: Նա կռատուկի կոծոծը սկսել է դիտել մանրադիտակով:

Մանրադիտակի տակ ուսումնասիրելով այն՝ Ժորժը տեսել է բազմաթիվ կեռիկներ, որոնց շնորհիվ էլ դրանք կպչում են հագուստի թելիկներին և շան մորթու մազմզուկներին: Բանն այն է, որ այդ բույսը իր սերմերը տարածում է «կենդանի տրանսպորտի» միջոցով: Տեսածը հետաքրքրել է Մեստրալին, և նա որոշել է կպցնելու նպատակով օգտագործել այն նույն սկզբունքը, ինչպիսին ունի կռատուկը: Նա այցելել է մանածագործության համաշխարհային կենտրոն Լիոն, որտեղ մանածագործության մասնագետները բավարար պատասխաններ են տվել նրան հետաքրքրող բոլոր հարցերին: Նրանցից շատերը թերահավատորեն են վերաբերվել նրա առաջարկին: Բայց եղել է մի ջուլհակ, որին դուր է եկել Ժորժի ներկայացրած գաղափարը: Փոքր ջուլհակային հաստոցի վրա նա ձեռքով հյուսել է բամբակյա գործվածքի երկու շերտ (մեկը՝ կեռիկներով, իսկ մյուսը՝ օղակներով), որոնք էլ դարձել են ժամանակակից «Velcro» ամրացման նախատիպը: Ժորժը նկատել է, որ նեյլոնե գործվածքների վրա տաքացնելով հյուսելու դեպքում կեռիկներ են առաջանում, որոնք չնայած փոքր, բայց ամուր են:

Այդ ժամանակից ի վեր, նեյլոնը դարձել է կպչուն ճարմանդի հիմնական բաղադրիչը: Մեստրալը աշխատել է յոթ տարի և միայն դրանից հետո է արտոնագրել իր գյուտը: «Թավշյա գործվածք և դրա արտադրության եղանակը» թիվ 2 717 437 շվեյցարական արտոնագիրը նա ստացել է 1955 թվականին: Ժորժ դե Մեստրալը իր գյուտին տվել է Velcro (թավշե կեռիկ) անվանումը: Նրա կողմից 1952 թվականին հիմնադրված շվեյցարական ընկերությունը գրանցվել է նույն անունով: Ապրանքանիշը, որը հայտնվել է 1958 թվականին, ևս ունեցել է հենց նույն անվանումը: Բայց շվեյցարացու գյուտը սպառողների շրջանում ժողովրդականություն ստացել է դրանից գրեթե 20 տարի անց: Միայն 1970-ականների սկզբին, երբ Velcro- ն հայտնվել է NASA- ի տիեզերագնացների կոստյումների մեջ, կպչուն ճարմանդի վաճառքը սկսել է աճել երկրաչափորեն: Հանգուցյալ գյուտարարի կնոջ խոսքերով, վերջին 30 տարվա ընթացքում նրանք ապրել են միայն արտոնագրային հոնորարներով, որոնք իրենց բերել են Ժորժ դե Միստրալի գյուտերը:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Լեռներում գոնե 2 մետր ձյուն կուտակենք, էլ բան չեմ ուզում. Սուրենյան Մեր բախտը չբերեց, արժանի էինք ոչ-ոքիի․ Անչելոտին՝ Մալյորկայի հետ խաղի մասին Խոշոր հրդեհ՝ Երևանում. սեփական տան ննջասենյակն ու հյուրասրահը վերածվել են մոխրակույտի, կա վիրավոր Հունաստանի առափնյա պահպանության ծառայությունը նավաբեկությունից հետո ավելի քան 40 միգրանտի է փրկել Արցախի իրավապահները միջոցներ են ձեռնարկում սոցցանցերում երկրի ԱԱԾ-ն հիշատակող հրապարակումների վերաբերյալ Կոտայքի մարզում մերկասառույցի պատճառով վրաերթի են ենթարկվել ծառայություն կատարող պարեկները Երևանի Սեբաստիայի փողոցի տներից մեկում հրդեհ է բռնկվել Ծեծկռտուք և խուլիգանություն՝ Երևանի կենտրոնում. բերման ենթարկվածներից մեկը «Շմայս»-ի 22-ամյա որդին է Տաշիր քաղաքում բախվել են ավտոմեքենաներ․ կա տուժած ՀՀ մի շարք շրջաններում ձյուն է տեղում․ Լարսը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար Այրվել է Մարտակերտի Վերին Հոռաթաղի բնակչին պատկանող խանութը Վերջին տարիներին հանրային ու քաղաքական կյանքը Հայաստանում գլխիվայր շուռ է եկել և շուռ է տվել ամեն բան. Արտակ ԶաքարյանՊիրինեյան թերակղզու առաջին հիբրիդային էլեկտրակայանը սկսել է աշխատելՓաստորեն լավ էլ «հասկանում են» իրենց գործողությունների հետևանքները. «Փաստ»Ռուբեն Վարդանյանի գործունեության լավագույն գնահատականներից մեկը տվել են Հայաստանի ԱԺ ամբիոնիցԽոշոր ավտովթար Արարատի մարզում․ 28-ամյա վարորդը Mercedes-ով բախվել է բետոնե էլեկտրասյանը․ կա վիրավոր Սպասվում է ձյուն և մառախուղ Ուկրաինայում հակամարտության ելքից շատ բան է կախված նաեւ Հարավային Կովկասում. Դմիտրի Տրենին Մեսսիի դեմ խաղալով տանջվել եմ, իսկ հիմա նրա կողքին հաճույք եմ ստանում. Ռամոս Փարիզը մտահոգված է Լաչինի միջանցքի փակմամբ և կոչ է անում բացել այն. Ֆրանսիայի ԱԳՆ խոսնակ Պիրինեյան թերակղզու առաջին հիբրիդային էլեկտրակայանը սկսել է աշխատել Հերթական երկրաշարժը՝ Իրանում երջին տարիներին հանրային ու քաղաքական կյանքը Հայաստանում գլխիվայր շուռ է եկել և շուռ է տվել ամեն բան, այդ թվում՝ Արցախում. Արտակ ԶաքարյանԱյլ բան չկա ներկայացնելու, ստիպված զինվորական հանդերձանքի թեման են բարեփոխման անվան տակ հրում. Տիգրան Աբրահամյան Արցախի բուժհաստատություններում շարունակում են դադարեցված մնալ պլանային վիրահատությունները Պեմզաշենում դաժանաբար սպանված ընտանիքի հայրը փակագծեր է բացում Լարսը բաց է Ռուսաստանը և Ուկրաինան գերիներ են փոխանակել Հայտնի է, թե ով է երեկ կալանավորված քրեական հեղինակությունը «ՀՀ-ն նոկաուտի ենթարկված բռնցքամարտիկի վիճակում է․ ասում են՝ կռվի, բայց նույնիսկ գոյատևել չենք կարող» (տեսանյութ) Վթարային ջրանջատում Վայոց Ձորի մարզի Վայք քաղաքում փետրվարի 4-ինՀամոզված եմ, որ համատեղ ջանքերի շնորհիվ կհաջողվի նոր որակ հաղորդել մեր փոխգործակցությանը. Փաշինյանը՝ Շրի Լանկայի վարչապետին Նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը ստորագրել է մի շարք օրենքներ Մարգարայի բնակիչները մտահոգություններ ունեն հայ-թուրքական սահմանի հնարավոր բացման առնչությամբ Սուրեն Պապիկյանն այցելել է N ուսումնական զորամաս․ նպատակն է տեղում ծանոթանալ ծառայության կազմակերպման ընթացքին Վարդենիսում ավտոտնակ է այրվել, ներսում` ավտոմեքենա ԵՄ երկրները պայմանավորվել են ռուսական նավթամթերքի գների առավելագույն շեմը սահմանելու շուրջ ԶՊՄԿ-ն և Սյունիքի մարզպետարանը կհամագործակցեն մի շարք ուղղություններով Եթե Կիևը հարվածի Ղրիմին, ամբողջ Ուկրաինան կայրվի. Մեդվեդև Կառավարության նոր որոշումը՝ վարժական հավաքների մասին Թուրքիան և Ադրբեջանը 2023-ին համատեղ 10-ից ավել զորավարժություն են նախատեսել Բլինքենը ԱՄՆ երկնքում հայտնված օդապարիկի պատճառով հետաձգել է այցը Չինաստան Ինչո՞ւ է գունատ «հատուկ հնեցված» կոնյակը. «Փաստ»Կոշում բախվել են թուրքական և հայկական համարանիշներով մեքենաներ․ կան զոհ և վիրավորներ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (4 ՓԵՏՐՎԱՐԻ). Էսկալատորի ամենախոշոր վթարը, «Ֆեյսբուքի» ստեղծումը, ռետինե կրկնակոշիկների գյուտը. «Փաստ»«Սերգեյ Լավրովը խճճվել է». «Փաստ»Հիմա մեր անելիքներից մեկը նաև Արցախի թեման համաշխարհային հանրության ուշադրության կենտրոնում պահելն է. Ռուբեն Վարդանյան Կարմիր Խաչի միջոցով այսօր Արցախից Հայաստան է տեղափոխվել 6 հիվանդ Եվրոպայում խաղալու ցանկություն ունեմ․ Էդուարդ Սպերցյան Արտաքին քաղաքականությունը պետք է ծառայի ոչ թե չարակամների թիվն ավելացնելուն, այլ, ընդհակառակը, ընկերների թիվը առավելագույնի հասցնելուն. «Փաստ»