Երևան, 24.Սեպտեմբեր.2021,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Սենետ՝ հազարամյակների պատմություն ունեցող «աստվածների խաղ». «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Բոլոր ժամանակներում էլ շատերը նախընտրում են իրենց ազատ ժամանակը անցկացնել սեղանի խաղեր խաղալով: Խաղը սիրելի ժամանց է ոչ միայն երեխաների, այլև բոլոր տարիքի մարդկանց համար: Մեր ժամանակներում կան շատ այնպիսի անսովոր խաղեր, որոնք կարողացել են մեզ հասնել՝ կտրելով հազարամյակներ: Նման հնագույն խաղերից մեկն էլ Սենետն է: Ենթադրվում է, որ Սենետ սեղանի խաղը կարող է հայտնված լինել մ.թ.ա. մոտ 3500-ականներին Հին Եգիպտոսի տարածքում: Այդ հին խաղի առաջին խաղատախտակները հայտնաբերվել են 20-րդ դարի սկզբին: Հին եգիպտական բարձրաստիճան պաշտոնյա Խեսիրի դամբարանում է հայտնաբերվել այդ խաղի հնագույն լիարժեք հավաքածուն: Իսկ ամենալավ պահպանված հավաքածուն հայտնաբերվել է Թութանհամոնի դամբարանի պեղումների ժամանակ: Դա եղել է գլխավոր մուտքի ոսկեզօծ պատվանդանի վրա դրված արկղ:

Պարզվել է, որ տուփը իրենից ներկայացնում է քառակուսիների բաժանված խաղատախտակ, իսկ տուփի ներսում դրված են եղել զառեր և ֆիգուրներ, որոնք շատ նման են եղել շախմատային ֆիգուրներին: Եվ իրոք, Սենետը երկար ժամանակ շփոթել են շախմատի կամ շաշկու հետ: Բայց հետո պարզվել է, որ այդ խաղի իմաստը բոլորովին այլ է: Հին եգիպտական հիերոգլիֆների վերծանման շնորհիվ պարզ է դարձել, որ «սենետ» անվանումը թարգմանության մեջ նշանակում է «անցում»: Իրոք, խաղն ավելի շատ նման է ուղի անցնելուն և փորձություններ հաղթահարելուն, որոնք հանդիպում են ճանապարհին: Մասնակիցները զառեր են նետել, ապա իրենց ֆիգուրները տեղափոխել, այսպես ասած, ճանապարհով: Ֆիգուրները սովորաբար կոճակների, պտուտակների կամ կծիկների տեսքով են եղել:

Սենետը եղել է եգիպտացիների հիմնական զվարճանքներից մեկը: Այդ խաղը շատ բարձր է գնահատվել, այդ իսկ պատճառով խաղի հավաքածուներն են դրվել հարգված մարդկանց գերեզմաններում: Խաղն այնքան կարևոր է եղել Եգիպտոսի համար, որ այն հիշատակվում է անգամ «Մահացածների գրքի» 17-րդ գլխում և մահվանն ու վերամարմնավորմանը նվիրված հին մագաղաթներում՝ որպես հոգու երկար ճանապարհ դեպի աստվածային լույս: Հին եգիպտացիների հավատալիքների համաձայն, մահվանից հետո մարդու հոգին այնքան է թափառում մահացածների թագավորությունում, քանի դեռ երկրի վրա կատարված նրա բոլոր գործերը չեն գնահատվել և կշռադատվել: Եթե հանգուցյալն արդար կյանք է վարել, ապա նա մնում էր արևի աստծո՝ Ռայի խնամակալության ներքո և դառնում անմահ: Այսպիսով, կարելի է ասել, որ Սենետը աստվածների խաղ է:

Որպես պաշտամունքային խաղ՝ Սենետը տարածված է եղել Եգիպտոսում գրեթե երեք հազար տարի՝ սկսած մ.թ.ա. 2600 թվականից մինչև հռոմեական ժամանակաշրջանը (350 թվական) և հին քաղաքակրթության փլուզումը: Դրանից հետո Սենետը մոռացվել է գրեթե 2000 տարի, ապա կրկին բացահայտել իրեն և դարձել աշխարհի ամենահին ու խորհրդավոր սեղանի խաղերից մեկը, որը սկսել է նոր տարածում ստանալ: Ժամանակակից տեխնոլոգիաների դարաշրջանում Սենետը տեղափոխվել է սմարթֆոններ և համակարգիչներ: Այժմ յուրաքանչյուր ոք կարող է խաղալ այս հին եգիպտական խաղը: Բայց, իհարկե, խաղի էլեկտրոնային տարբերակը չի կարող փոխարինել իր փայտե նմանակին: Մարդիկ, ովքեր ապրել են մեզանից շատ առաջ, գիտեին այս խաղի արժեքը և նվիրված էին դրան:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ամերիկացի դերասանուհին ծննդյան տորթի մոմերը փչելիս քիչ է մնացել` ողջ-ողջ այրվի (տեսանյութ)ՌԴ ՊՆ-ն կրկին օգտագործել է «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն» ձևակերպումըՔարվաճառում ադրբեջանցի տղամարդը և 11-ամյա երեխան զոհվել են ականի պայթյունիցՀամայնքների խոշորացման մասին աղմկահարույց նախագիծն ընդունվեց․ կողմ է քվեարկել 63 ՔՊ-ականԹուրքիա-ԱՄՆ հարաբերությունները վատթարացել են․ ԷրդողանԱլիևը հայտարարել է, թե Պուտինը խնդրել է իրեն «չստորացնել» ՓաշինյանինԱմերիկյան հեռուստասերիալում թուրքերին մեղադրել են ցեղասպանություն գործելու մեջԲանակում շեշտակի ավելացել են սպաների կողմից կատարված հանցագործություններըeSIM-ը այժմ հասանելի է Beeline-ի բաժանորդներինԻրանը պատրաստ է բանակցությունների․ Իրանի ԱԳՆԳեղեցկության ու երիտասարդության պահապանը.պլաստիկ վիրաբույժ Արարատ ՀեքիմյանՌուսաստանաբնակ հայազգի միլիարդատերը խոստովանել է, որ հիվանդ է Աֆղանստանում զինամթերքի պայթյունի հետևանքով՝ երեք երեխա է զոհվելԱդրբեջանը Շուշիից հայկական կողմին է փոխանցել մեկ աճյուն Արագածում դիմավորեցինք առաջին ձյունը. Գագիկ ՍուրենյանԴոլարն ու եվրոն շարունակում են էժանանալ Ջո Բայդենը մեղադրվում է հարկերից խուսափելու մեջ Փորձ է արվել Հայասատան ներմուծել կեղծ տվյալներով մեծ քանակությամբ հագուստ. ՊԵԿ Ռոնալդուն արդեն ՄՅՈՒ-ի լեգենդն է․ Դե Խեա Մահացել է ՀՀ նախագահի խորհրդական Համլետ Գասպարյանը ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հաղորդագրություն է տարածել Ադրբեջանցիները կրակել են Արցախում բերքահավաք իրականացնող բնակիչների ուղղությամբ Խնդրում եմ չզարմանալ պետծառայողների լրավճարների թեմայից. նախարար Համայնքները խոշորացնում են, որ թուրքին հանձնելուց ասե՞ն մի համայնք ենք հանձնել, ոչ թե տասը. Աննա Մկրտչյան Երևանի Աբովյան փողոցում կրակել են Տավուշի մարզի 23 և 24 տարեկան բնակիչների վրա. հարուցվել է քրգործ (լուսանկարներ) Ալիեւի բանաձեւը հայտնի է. «Այս պահին»Արարատ Միրզոյանը հանդեիպել է Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորության փոխվարչապետ Այման Սաֆադիի հետ «Ծնողական փառքի մեդալով» պարգևատրված ծնողներին ամենամսյա 100.000 դրամ պատվովճարը մինչ այս պահը չեն վճարվում. Կարեն Ավագյան Ռուսաստանում վերջին օրվա ընթացքում գրանցվել է կորոնավիրուսից մահվան 828 դեպք Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման շրջանակում պետք են բարձր մակարդակի երկխոսության քայլեր. Արմեն Գրիգորյանը` Փաշինյան-Էրդողան գաղտնի երկխոսության մասին Մի դրամի ուժը հատել է 40 միլիոնի սահմանըՄահացել է Լևոն Աթոյանցը Սիսիան-Քաջարան նոր ճանապարհ կկառուցվի «Միթի» Ազգային հետազոտական միջուկային համալսարանի պատվիրակության այցը Գ.Վ.Պլեխանովի անվան ՌՏՀ Երևանի մասնաճյուղ Հաստատվեց, որ Փաշինյանը հոկտեմբերի 7-ին ևս մերժել է պատերազմը կանգնեցնելու Ռուսաստանի առաջարկը. Ղազինյան Մոտենալով հայկական դիրքին՝ ադրբեջանցին ավտոմատով կրակել է իր գլխին. մանրամասներ Սև լճի տարածքում տեղի ունեցածից Պաշտոնանկություն՝ Նիկոլ Փաշինյանի որոշմամբ Մեզ ժամանակ և ևս մեկ բան է պետք, որի մասին ես չէի ցանկանա հայտնել մամուլին․ Մոուրինյու Թևակոխում ենք Հյուսիս–Հարավ ճանապարհի Սիսիան–Քաջարան հատվածի շինարարական գործընթացի մեկնարկի փուլ․ հայտարարելու ենք միջազգային մրցույթ․ Նիկոլ Փաշինյան (տեսանյութ)Դիլիջանում «Հայրենիք» կուսակցության քվեաթերթիկը 2-րդ համարն է. Արթուր Վանեցյան Պղինձը թանկանում է Պատվաստված լինելը 97.5 տոկոսով պաշտպանում է վարակումից. Նիկոլ Փաշինյան Հայաստանում կորոնավիրուսի 906 նոր դեպք է հաստատվել․ մահացել է 18 մարդ Պատվաստանյութի առաջին դեղաչափը ստացած քաղաքացիները կարող են թեստ չհանձնել. նախարարը մանրամասնում էՋուր չի լինելու. «Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը տեղեկացնում էԻտալիայում ձերբակալվել է Կատալոնիայի նախկին ղեկավար Կառլոս Պուչդեմոնը Պուտինը խնդրեց ինձ չստորացնել Փաշինյանին․ Ալիև Ոսկու գինն աճում է Ադրբեջանի ղեկավարը ՄԱԿ - ում աշխարհի բոլոր մեղքերի մեջ մեղադրեց Հայաստանին,իսկ «մերոնք» հնազանդ խաղաղասիրություն են քարոզում. Շարմազանով «Հայոց Արծիվներ» քաջերի ջոկատը բարեկամ Ռուսաստանի Զինված Ուժերի կազմում պատրաստ է կռվել ՆԱՏՕ-ի դեմ` պաշտպանելով Հայաստանի ռազմավարական միակ դաշնակից Ռուսաստանի տարածքային ամբողջականությունը