Երևան, 27.Հոկտեմբեր.2021,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Գործ ունենք տագնապի գործընթացի հետ․ Ղարաբաղյան հարցը Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման միակ խոչընդո՞տն էր․ «Փաստ»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

eadaily.com-ը «Ղարաբաղը միակ խոչընդոտը չէ. ո՞ւր է գնում և ո՞ւր է տանում հայթուրքական երկխոսությունը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ, ըստ թուրքագետ, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի միջազգային հարաբերությունների և քաղաքագիտության ծրագրի ղեկավար Վահրամ ՏերՄաթևոսյանի, Թուրքիայի հետ երկխոսության պատրաստ լինելու մասին հայկական էլիտայի հայտարարությունների համատեքստում կարևոր է այն փաստը, որ Ղարաբաղյան 44-օրյա պատերազմում կորստի և ավերման արդյունքում Հայաստանը «վերաիմաստավորել է իր երկար տարիների ռազմավարությունն այնպես, որ տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու թեզը դարձել է պաշտոնական Երևանի պարտականությունը»:

Հայ-թուրքական հեռավար երկխոսության առումով թուրքագետը մատնանշել է Թուրքիայից Հայաստանին ուղղված ուղերձների անհամապատասխանությունը: «Եթե «Թուրքիայի կողմից դրական ազդակներ» ասելով՝ Փաշինյանը նկատի ունի Էրդողանի վերջին հայտարարությունները, ապա դա առնվազն մտահոգություն է առաջացնում, քանի որ Էրդողանի նախապայմանների լեզուն ընկալվում է որպես երկխոսություն վերսկսելու ցանկություն,- նշել է նա,- գաղտնի բանակցություններ, շփումներ և կուլիսային հանդիպումներ գուցե թե կան, դա դժվար է ասել:

Սակայն, եթե այս պահին ունենք այն, ինչ հայտնի է հանրային հարթությունում, ապա գործ ունենք տագնապալի գործընթացի հետ»: Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի՝ Երևանի հետ հարաբերությունները աստիճանաբար կարգավորելու պատրաստակամության մասին հայտարարության մեջ Հայաստանի իշխանությունները տեսնում են «Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման և հայ-թուրքական երկաթուղու վերականգնման շուրջ քննարկումների հնարավորություն»: Այնուամենայնիվ, շատ փորձագետներ և ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներ Էրդողանի ուղերձները դիտարկում են որպես ծուղակ: Նրանց կարծիքով, Էրդողանի հայտարարությունը թեև քողարկված, բայց գործնականում պարունակում է բոլոր նախապայմանները, որոնք Թուրքիան առաջ էր քաշում ոչ վաղ անցյալում:

Նրանք գալիս են այդ եզրակացությանը՝ նշելով Էրդողանի հետևյալ ձևակերպումները. «հարաբերությունների կարգավորումը պետք է հիմնված լինի պետությունների տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման վրա», «ոչ վաղ անցյալի պատմությունը չպետք է խոչընդոտ հանդիսանա», «միակողմանի մեղադրանքների փոխարեն պետք է հնչեն հաշտեցման մոտեցումներ» և «Հայաստանը պետք է խաղաղության պայմանագիր կնքի Ադրբեջանի հետ»: Նրանք մեկնաբանում են թուրք առաջնորդի խոսքերը որպես պահանջ Հայաստանին՝ չմեղադրել Թուրքիային 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության իրականացման մեջ և ճանաչել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը՝ դրանով իսկ վերջնականապես փակելով Ղարաբաղի հարցը հօգուտ Բաքվի: Երևանն ու Անկարան 2009 թվականին, ԱՄՆ -ի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի աջակցությամբ, նախաձեռնել էին երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման գործընթաց:

Կողմերը նույնիսկ սահմանը բացելու և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու վերաբերյալ արձանագրություն էին ստորագրել Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքում, սակայն այն բանից հետո, երբ Անկարան հայ-թուրքական «ֆուտբոլային դիվանագիտություն» կոչվող գործընթացը կապեց Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հետ, գործընթացը տապալվեց: Այդ ժամանակվանից ի վեր, ըստ Վահրամ ՏերՄաթևոսյանի, Հայաստանի հետ հարաբերությունների վերաբերյալ Թուրքիայի տեսակետները չեն փոխվել: «Թուրքիան շարունակում է դիտարկել Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը, առաջին հերթին երկկողմ պատմաքաղաքական համատեքստի տեսանկյունից, - կարծիք է հայտնել զրուցակիցը,- մինչդեռ Հայաստանը շարունակում է Թուրքիայի հետ միջպետական հարաբերությունների կարգավորումը դիտարկել 90 -ականների սկզբին հաստատված տրամաբանության տեսանկյունից ՝ համարելով, որ Ղարաբաղյան հարցը Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման միակ խոչընդոտն էր»:

Իրականում, նրա կարծիքով, հայ-թուրքական հարաբերություններում Ղարաբաղի խնդիրը ամենաքննարկվողներից է եղել, սակայն Թուրքիայի համար այն եղել է միայն մեկը մի շարք այլ նախապայմանների շարքում: «Եվ իր նշանակության առումով, թերևս, այն զիջում է հայ-թուրքական հարաբերությունների խորքում առկա հիմնարար բնույթի մի շարք այլ հարցերի», - նշել է թուրքագետը: Տեր-Մաթևոսյանը պատահական չի համարում, որ Էրդողանը խոսում է հարաբերությունների աստիճանական կարգավորման մասին, մինչդեռ Հայաստանի վարչապետը շտապում է հնարավորինս արագ սկսել «խոսակցություններ կարգավորման մասին»:

«Էրդողանն ակնարկում է վստահության և պատմության չքաղաքականացման մասին, մինչդեռ Հայաստանի վարչապետը խոսում է Հայաստանը Արևելքի և Արևմուտքի միջև տրանսպորտային հաղորդակցության խաչմերուկ դարձնելու մասին»,-նշել է փորձագետը և եզրակացրել, որ Հայաստանն ու Թուրքիան «շարունակում են խոսել տարբեր լեզուներով»: Այս առումով նա կոչ է արել պաշտոնական Երևանին՝ դանդաղեցնել տեմպը և ճիշտ վերլուծել Թուրքիայի ուղերձները: «Անհրաժեշտ է դասեր քաղել վերջին 30 տարվա ձեռքբերումներից և ձախողումներից, - բացատրել է փորձագետը, - հաշվի առնելով Թուրքիայի ամբիցիաները՝ անիմաստ է Թուրքիայի հետ խոսել խաղաղության մասին»: «Թուրքիան խոսել և շարունակելու է խոսել Հայաստանի հետ նախապայմանների լեզվով, քանի դեռ Հայաստանը նման հապճեպություն է ցուցաբերում, - վստահ է փորձագետը,-եթե Ցյուրիխի արձանագրություններում Թուրքիան դժվարությամբ, բայց հասավ իր համար ցանկալի ձևակերպումներին, ապա այս անգամ ավելի վաղ մերժված և Հայաստանում ու Սփյուռքում դիմադրության արժանացած թեզերը կլինեն նրա նոր նախապայմանները»:

Եզրափակելով՝ փորձագետը բարձրացրել է երկու կարևոր հարց. բացի քաղաքական ամբիցիաներից և կամքից, արդյո՞ք Հայաստանի կառավարությունն ունի բավարար մասնագիտական և դիվանագիտական ունակություն՝ գործընթացն առաջ մղելու և ներսի ու դրսի ճնշումներին դիմակայելու համար, և արդյո՞ք պատրաստ է Հայաստանը Թուրքիայի հետ հարաբերություններ հաստատելու գործընթացին զուգահեռ առաջ մղել Ադրբեջանի հետ խաղաղություն հաստատելու օրակարգը, որի մասին Փաշինյանն անընդհատ խոսում է:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Փաշինյանը հարգանքի տուրք է մատուցել հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակին Սահակաշվիլին ցանկանում են ստիպողաբար կերակրելՊարտադիր թեստավորման ժամկետը, հնարավոր է, 14-ից 10 կամ 7 օր դառնա․ Լուսինե ԲադալյանՓելասարում դիրքային փոփոխություն չի եղել. Նիկոլ Փաշինյան Իրանը հանդես է գալիս Աֆղանստանի մասին տվյալների փոխանակման շուրջ համագործակցության ընդլայնման օգտին Ռուբլու և դոլարի փոխարժեքը կտրուկ փոխվել է. ԿԲ Ոստիկանները երիտասարդների մոտ թմրանյութ են հայտնաբերել. նրանց մոտ եղել է նաեւ մարիխուանա մանրացնող 3 աղաց Մակրոնը հանդես է եկել ԵՄ-ի և Աֆրիկայի միջև նոր համաձայնագրի ստորագրման օգտին Թուրքական անօդաչուների մատակարարումն Ուկրաինային չի նպաստում Դոնբասում իրավիճակի կարգավորմանը. Պեսկով Սարո Թովմասյանի որդու անունն ու երգչի ոգևորությունը տղա ունենալու առթիվ Խոշոր հրդեհ՝ Երևանում«Հուսով ենք, որ Իրանը խելամտորեն կգործի, այդ դեպքում խնդիրներ չի ունենա Ադրբեջանի հետ». Էրդողան Արագածոտնի մարզպետը հրաժարական է տվել «Դուք բոլորով, ես՝ մենակ. Ո՞նց, հլը դուրս արի». ԱԺ-ում իրավիճակը լարվեց Հայտնաբերվել է «օրենքով գող» Արմեն Կանևսկոյի քրոջ որդիների նկատմամբ ինքնաձիգով սպանության փորձ կատարողը. նա եղել է զինվածՇարունակվում են «Հայաստան» դաշինքի մարզային այցերը. Հռիփսիմե ՍտամբուլյանՈղբերգական դեպք Վայոց Ձորի մարզում. կա 4 վիրավորԱդրբեջանցիները հափշտակել են Ճարտար գյուղի բնակչի 32 կովն ու 13 հորթը. Արցախի ՔԿԿորոնավիրուսով վարակվածների թիվն՝ այսօր«Միանում եմ ձեզ, Արցախն ուրացողը դավաճան է». Ռուբինյանի խոսքերից հետո ընդդիմադիրները ծափահարեցին Արմեն Սարգսյանը զրուցել է Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգի հետ Ադրբեջանի և Թուրքիայի պաշտպանության նախարարները հանդիպում են անցկացրել Կովսականում Խորհրդարանն իր աշխատանքը սկսեց հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակը հարգելով Բռնցքամարտ. Հովհաննիսյանը ԱԱ-ում մեկնարկել է հաղթանակով, Մանասյանը պարտվել է ԱՄՆ դեսպանատունը՝ «Գրին քարտի» խաղարկության մասին 8 ժամ գազ չի լինիՀոկտեմբերի 27-ի ոճրագործության 22-րդ տարելիցն է Ոչ թե խոստումներ, այլ ծրագրերի հստակ փաթեթ. ԲՀԿ թեկնածուն շարունակում է քարոզարշավը Ստեփանավանում Ամանորին ոչ աշխատանքային կլինեն դեկտեմբերի 31-ը, հունվարի 1-ը և 6-ը. նախագիծն ընդունվեց 1-ին ընթերցմամբ NYMEX. Թանկարժեք մետաղների գները նվազել են Նոր Երզնկա համայնքում շչակ է գործարկվելու Օդի ջերմաստիճանը հոկտեմբերի 27-ի գիշերը կնվազի ևս 3-5 աստիճանով Նավթի համաշխարհային գները՝ հոկտեմբերի 26-ի դրությամբ ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ. Երեկ այս տանն է տեղի ունեցել ողբերգությունը՝ հատակին գտել են իրար գրկած 2 քույրերին. մի քանի օրից մեծ քրոջ հարսանիքն էր Լույս չի լինելուՏնտեսական ակտիվություն – աճ՝ -4.4%. Հռիփսիմե Ստամբուլյան«Իրավունք». Իշխանությունները մտահոգված են Իջեւանի վիճակից. Միակ հույսը այն է, որ ՀՅԴ-ի թեկնածուն էլ հայտնի մեկը չէ Խոշոր ավտովթար Սյունիքում․ կան տուժածներ ԱԱԾ-ն հաղորագրություն է տարածել «Ժողովուրդ»․ Դավիթ Տոնոյանի քրեական գործով բոլորը կմնան կալանքի տակ Ուկրաինայի ԶՈւ ԳՇ-ն հաստատել է թուրքական «Բայրաքթար» ԱԹՍ-ի կիրառումը Դոնբասում (տեսանյութ)Մեր սպաները բանակի ողնաշարն են, նրանց խնդիրները՝ մասնագիտական պատրաստությունից մինչև սոցիալական հարցեր, առարկայական պետք է լինեն պետության ուշադրության կենտրոնում. Տիգրան ԱբրահամյանՍյունիքում «Opel»-ը բախվել է «КамАЗ»-ի հետնամասին. կան վիրավորներԻլոն Մասկը դարձել է պատմության մեջ ամենահարուստ մարդը. ForbesՄեկ ամսվա զինծառայող Գևորգն ընկավ պատերազմում՝ կյանքը զոհաբերելով հայրենիքին. ի հիշատակ հերոսի մահվան տարելիցի` Երևանում հուշաքար և հուշաղբյուր բացվեց«Կգա մի օր, երբ մենք կկարողանանք Զանգեզուրից մեկնել Ստամբուլ». ԷրդողանՉավուշօղլուն Էրդողանին սպառնացել է հրաժարական տալԱՄՆ-ն մտադիր է վերացնել մուտքի արտոնագրերի տրամադրման ուշացումները ամբողջ աշխարհումԱրմեն Սարգսյանը պատմական այց է կատարել Սաուդյան Արաբիա (տեսանյութ)Արցախն ուրացողը դավաճան է. Հռիփսիմե Ստամբուլյան