Երևան, 23.Հունվար.2022,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


«Շատախոս», «շաղակրատ» բալալայկան. «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Բալալայկան բառիս բուն իմաստով ժողովրդական երաժշտական գործիք է և նաև իր անունն է ստացել ժողովրդի կողմից: Այդ գործիքը հազվադեպ կոչում են նաև այլ կերպ՝ բալաբայկա, որը առավել բնորոշ է Ռուսաստանի հարավին, Բելառուսին և Ուկրաինային: Ենթադրվում է, որ «բալալայկա» անվանումը գալիս է «շատախոսել», «շաղակրատել» բառերից, որի իմաստը մոտավորապես հետևյալն է՝ «պարապ խոսակցություն» կամ «անիմաստ բանի մասին զրուցել» (болтать, балакать, балабонить, балаболить): Բալալայկայի հնչյունները ասոցացվել են հենց լարերի անիմաստ տատանումների հետ: Մեկ այլ վարկածի համաձայն, «բալալայկա» անվանումը գալիս է թաթարերեն (նաև հայերենում օգտագործվող) «բալա» բառից, որը նշանակում է «երեխա»:

Բայց միանգամայն հնարավոր է, որ «շատախոսել», «շաղակրատել» բառերը ևս առաջացել են այդ բառից, քանի որ դրանք բնորոշ են երեխաներին: Բավականին տարօրինակ է, բայց պատմությունը պահպանել է շատ քիչ հիշատակումներ բալալայկայի ստեղծման մասին: Եղած տեղեկություններն էլ անհասկանալի են և հաճախ հակասական: Իսկ ահա դոմրա երաժշտական գործիքի մասին հիշատակումները շատ ավելին են: Այդ երաժշտական գործիքը համարվում է բալալայկայի նախատիպը: Այնուամենայնիվ, կա վարկած, որ բալալայկան և դոմրան գոյություն են ունեցել միաժամանակ՝ իրարից անկախ: Որոշ պատմաբաններ կարծում են, որ դոմրաներով նվագել են թափառական երաժիշտները, իսկ բալալայկան միշտ էլ եղել է բացառապես ժողովրդական գործիք: Թափառական երաժիշտների անհետացումով անհետացել է նաև դոմրան, իսկ բալալայկան մնացել է: Բացի այդ, կա ևս մեկ ենթադրություն, որ դոմրան ժամանակի ընթացքում պարզապես վերանվանվել է բալալայկայի:

Գուցե դա պայմանավորված է նրանով, որ պատմության որոշակի ժամանակահատվածներում դոմրայի նկատմամբ վերաբերմունքը տարբեր է եղել՝ մի թագավոր սիրել է այդ գործիքի հնչյունները, մյուսը՝ ընդհակառակը, և ավելին՝ անգամ հետապնդել է դրանց վրա նվագողներին: Բալալայկայի ստեղծման պատմության ավելի պարզ հիշատակումներ հանդիպում են Պետրոս Մեծի գահակալության փաստաթղթերում, օրինակ՝ 1714 թվականի «Գրանցամատյանում»: 18րդ դարից սկսած բալալայկան աստիճանաբար սկսել է նվաճել սլավոնական ժողովուրդների սերը և ժամանակի ընթացքում ճանաչվել որպես ազգային գործիք՝ դառնալով ռուս ժողովրդի խորհրդանիշ: Սկզբնապես գործիքը ունեցել է կլոր ձև, շատ երկար գրիֆ, որը գերազանցել է մարմնի երկարությունը չորս անգամ, և մետաղից պատրաստված երկու լար, ինչը այդ գործիքի հնչյունները դարձնում էր հնչեղ և, միևնույն ժամանակ, փափուկ:

Ժամանակի ընթացքում բալալայկայի կլոր մարմինը վերափոխվել է եռանկյունու, ավելացվել է ևս մեկ լար և կրճատվել է գրիֆի երկարությունը: Սխալ է ենթադրել, որ ներկայումս երաժիշտները մոռացել են բալալայկայի մասին: Իհարկե, այն հիմա այնքան տարածված չէ, ինչպես նախկինում, այդուամենայնիվ, բալալայկան դեռ պահանջարկ ունի ժամանակակից արհեստավարժ երաժիշտների շրջանում: Ներկայումս բալալայկան զգալիորեն բարելավվել է որպես երաժշտական գործիք, որը թույլ է տալիս այդ գործիքով նոր հնչյուններ արձակել: Երաժիշտները, որոնք վարպետորեն բալալայկա են նվագում, կոչվում են բալալայկիստներ: Նրանց հմտությունների շնորհիվ հնչում են ոչ միայն ականջներին ծանոթ ռուս ժողովրդական մեղեդիները, այլ նաև արտասահմանյան դասականների և ժամանակակից երաժիշտների ստեղծագործությունների թեմաներով տարատեսակ մշակումներ:

Մինչ օրս գրվել են բալալայկայով կատարման համար նախատեսված տարբեր երաժշտական գործեր՝ սոնետներ, սյուիտներ և այլն: Ներկայումս բալալայկիստների վերապատրաստման ծրագրերը Ռուսաստանում ստանում են աջակցություն պետական մակարդակով: Երկրի գրեթե բոլոր մանկական երաժշտական դպրոցներում կան բալալայկայի դասարաններ, որտեղ ուսումնասիրության ժամանակահատվածը տատանվում է 5-ից 7 տարի: Հայտնի բալալայկիստների շարքում են Վասիլի Անդրեևը, Դմիտրի Կալինինը, Սեմեն Նալիմովը, Բորիս Տրոյանովսկին և շատ ուրիշներ:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Բզկտված ԱՐՑԱԽ. վերադառնալու´ ենք. ՄՈՇԽՄՀԱՏ. Արտակ Զաքարյան Վերջին ամիսներին արևմտյան լրատվամիջոցները գրում էին հնարավոր «մեծ պատերազմի» մասին. Արտակ Զաքարյան Համավարակի ազդեցությամբ կրթական աղքատությունը կամ թերուսությունը դարձել է աշխարհում անհավասարության ցուցանիշ․ փոխնախարար«Հին Քանաքեռ» գերեզմանատանը քանդել են 20-րդ դարասկզբի շիրմաքարերը և իրականացրել նոր հուղարկավորությունՇենքերից մեկի տանիքում հրդեհ է բռնկվելՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներԳերմանիայում հայտարարել են, որ Ղրիմը երբեք չի վերադառնա Ուկրաինայի կազմԱդրբեջանի դեսպանն ու Իրանի պաշտպանության նախարարը քննարկել են ռազմական համագործակցությունըՁերբակալվել է Էրդողանին ուղիղ եթերում վիրավորած թուրք լրագրողըՉի կարելի Թուրքիային մեղադրել Ուկրաինային «Բայրաքթար» մատակարարելու մեջ. Հուլուսի ԱքարԵրևանում տղամարդն անցել է Կիևյան կամրջի վտանգավոր եզրագիծն ու սպառնում է իրեն ցած նետելԱդրբեջանում հերթական զինծառայողն է մահացել «ոչ մարտական ​​պայմաններում»Ֆրանսիացի լրագրողը ցույց է տվել, թե ինչպես է ՆԱՏՕ-ն Բալթյան երկրներում նախապատրաստվում Ռուսաստանի հետ պատերազմինՀարսնացուն հարսանիքի նախօրեին լքել է փեսային ու մի քանի ժամից գտել մեկ ուրիշինԱրփի Դավոյանը Կարմիր գրքում գրանցված «դեղին ձնծաղիկի» լուսանկար է հրապարակել․ ՇՄՆ պարզաբանումըԽոշոր ավտովթար Գեղարքունիքի մարզում. Lexus-ը բախվել է երկաթյա խողովակներին. կա վիրավորՎարչապետը խորհրդակցություն է անցկացնում Կառավարությունում, նա դեռ չի ժամանել Պապիկյանի հարսանիքին. ՀԺՌուս կինն իր բնակարանում 120 շուն է պահում«7 տարի առաջ էի պատրաստել այս տեսանյութը»․ Լևոն Արոնյանի հուզիչ գրառումն Արիանայի հիշատակինՈսկու և արծաթի գները չեն փոխվել. ԿԲՊՆ-ն որևէ դժգոհություն չունի «անպիտան զինամթերքի» գործով անցնող հրթիռների առնչությամբ, ավելին, հայտարարել է, որ դրանք պետք են ԶՈւ-ին. պաշտպանՄահացել է Ելցինի անձնական լուսանկարիչըԲազմաթիվ ծաղիկներ եւ ծաղկեպսակներ Սողոմոն Թեհլերյանի արձանի մոտ. ակցիա ՄարալիկումՊեկինը Մոսկվային խնդրել է հետաձգել «ներխուժումն» ՈւկրաինաԱՄՆ-ն և ՆԱՏՕ-ն «թունավոր» արշավ են սկսել Մոսկվայի դեմ. ՌԴ ԱԳՆՍերգեյ Ներսեսյանն ազատվել է Երևանի քաղաքապետի տեղակալի պաշտոնից«Հեղափոխական հայեցակարգ». Մարիամ Փաշինյանի նոր լուսանկարները«Մի վազիր երջանկության հետեւից. այն միշտ գտնվում է քո ներսում»․ Լիլիթ ԿարապետյանԳերմանիայի ՌԾՈւ ղեկավարը հայտարարել է 10-20 տարվա ընթացքում մայրցամաքային պատերազմի ռիսկի մասինՍտեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը բաց է ՌԴ֊ում անհայտ անձը մտել է տուն և սպանել երեք մարդու«Սիրահարված եմ այս քաղաքին»․ Զարուհի ԲաբայանՎաշինգտոնը փորձում է ձգձգել Մոսկվայի առաջարկների քննարկումը. ՌԴ ԱԳՆ Ողբերգական դեպք՝ Երևանում. հայրը ննջասենյակում հայտնաբերել է որդու դին. վերջինս խոհանոցային դանակով ինքնասպան է եղելՀՀ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը պսակադրվել է Գեղարդում. լուսանկար Գողություն է կատարվել Գյումրու պոլիկլինիկաներից մեկում ՀՀ տարածքում առաջիկա օրերին ջերմաստիճանն աստիճանաբար կբարձրանա 4-6 աստիճանով Հայաստանի հոգեկան առողջության կենտրոններում հայտնաբերվել են ժամկետանց դեղորայք. Արման Թաթոյան Ադրբեջանցի ժամկետային զինծառայողը ինքնասպան է եղել զինվորական հիվանդանոցում Էրեբունիում կառուցվող եկեղեցու բակի վագոն-տնակի մեջ հայտնաբերվել է տղամարդու դի Տեխնոլոգիաների աշխարհում ռեզյումեներին փոխարինման է գալիս հայկական CodeSignal-ը Ինչպես են խաղաղապահները Արցախում վթարի ենթակված երեխային տեղափոխում Երեւան Պատրոն Դավոյից հավասարապես դժգոհ են և՛ Ալիևը, և՛ Փաշինյանը ՊՆ-ն եռամսյա վար­ժական հավաքներ կանցկացնի․ կառավարության որոշումը Ալյասկայի ափերի մոտ 6,3 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Ես շատ չեմ մտածում ապագայի մասին. Գվարդիոլա Պուտինն ու Փաշինյանը զրուցել են հեռախոսով SOCAR-ը մտադրություն չունի գնելու բիտումի հայ-ռուսական գործարանը. ընկերությունը հերքել է լուրը Ucom-ը զանգերի սպասարկման նոր կենտրոն կունենա Վանաձորում Վրաստանում մեկ օրում գրանցվել է Covid-19-ով վարակման ավելի քան 11 000 նոր դեպք