Երևան, 29.Սեպտեմբեր.2022,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Մահաբեր սարքերի՝ քաղաքացիականից ռազմական ճանապարհը․ «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Անօդաչու թռչող սարքը՝ «դրոնը», շարժական սարք է, որը ծրագրավորված է ինչ-որ գործողություն կատարելու համար։ Ամենից հաճախ այդ անվան տակ ընկած է մահաբեր սարք, որը կա՛մ նախապես է ծրագրավորված, կա՛մ էլ ղեկավարվում է մարդու (օպերատորի) կողմից հեռակառավարման միջոցով: 21-րդ դարի սկզբից ի վեր դրոնները արագորեն ներխուժել են քաղաքացիական կյանք և նույնիսկ մարդու կենցաղ: Բայց անօդաչու սարքերի պատմությունը սկսվել է որպես զուտ ռազմական միջոց: Ֆորմալ առումով անօդաչու սարքերի պատմությունը սկսվել է 1782 թվականին, երբ եղբայրներ Էթյեն և Ժոզեֆ Մոնգոլֆիերները օդ բարձրացրին ծխով լցված օդապարիկ, որի տրամագիծը 3,5 մետր էր, իսկ ամբողջ սարքի քաշը՝ 154 կիլոգրամ։

Այդ օդապարիկը մոտ 10 րոպե մնաց օդում, բարձրացավ գրեթե 300 մետր և թռավ մեկ կիլոմետրից ավելի։ Սկիզբը դրվեց, և եղբայրները մտածեցին նախագծի կատարելագործման մասին։ Երկրորդ արձակումն ավելի տպավորիչ էր. օդապարիկին ամրացված էր զամբյուղ, որի մեջ այդ դրոնի առաջին ուղևորներն էին՝ խոյը, բադը ու աքլորը։ Այդ թռիչքը տևել է 8 րոպե՝ մոտ 4 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Օդապարիկները, որոնք հետագայում կոչվեցին դիրիժաբլներ, մեծ դեր խաղացին ավիացիայի պատմության մեջ, սակայն դրանք անօդաչու թռչող սարքերն էին, որոնք իսկական հայտնագործություն դարձան ռազմական գործում։ Անօդաչու թռչող սարքերի ռազմական պատմության սկիզբը կարելի է համարել 1848-1849 թվականների իտալական հեղափոխությունը, երբ ավստրիական զորքերը օդապարիկներից իրականացրեցին ապստամբ Վենետիկի Հանրապետության ռմբակոծումը, քանի որ տեղանքային պայմանները թույլ չէին տալիս հրետանու արդյունավետ աշխատանք: Բանակի հրամանատարությունը ռումբերով լցված երկու օդապարիկ արձակեց ապստամբ քաղաքի վրա։

Դրանք հագեցած են եղել զինամթերքի ավտոմատ նետման մեխանիզմներով։ Եվ չնայած ռմբակոծությունը մեծ հաջողություն չի ունեցել, վենետիկցիները խուճապի մեջ են հայտնվել: Եվ 1849 թվականի հուլիսի 12-ը մտավ մարտական անօդաչու թռչող սարքերի պատմության մեջ: 19-րդ դարի վերջում հայտնագործություններ եղան էլեկտրաէներգիայի և ռադիոհաճախականությունների ոլորտում։ Հայտնի ֆիզիկոս, ինժեներ և գյուտարար Նիկոլա Տեսլան 1898 թվականին ցուցադրել է առաջին ռադիոկառավարվող նավը լճի վրա՝ Մեդիսոն Սքուեր Գարդենում (Նյու Յորք, ԱՄՆ): Չնայած նման հաջող փորձերին, երկրորդ մարտական ռադիոկառավարվող անօդաչու թռչող սարքը նավ չէր, այլ ռազմական ինքնաթիռ։ Ամերիկացի Չարլզ Քեթերինգը «թռչող ռումբ» էր ստեղծել։ Գյուտարարի մտահղացմամբ պայթուցիկով լցված ինքնաթիռը կառավարում էր ոչ թե օդաչուն, այլ ժամացույցը։ Ծրագրված պահին նա քարի պես ընկնում է թշնամու գլխին։ Այդ գաղափարը աջակցություն գտավ ԱՄՆ կառավարությունում։ Նախագիծը ստացավ ֆինանսավորում, սակայն մի քանի անհաջող «ռմբակոծություններ» հանգեցրին նրան, որ «անօդաչու ռումբի» արտադրությունը դադարեցվեց դեռ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց առաջ։ 1933 թվականը բեկումնային տարի է եղել ռադիոկառավարվող անօդաչու սարքերի համար:

Բրիտանացի ինժեներներն են ստեղծել այն առաջին անօդաչու թռչող սարքը, որը հեռակառավարվում էր և բազմակի օգտագործման էր: Այդ DH.82B Queen Bee մոդելները հաջողությամբ են ծառայել բանակին 1934-1943 թվականներին` որպես թիրախ–ինքնաթիռներ: Դրանց օգնությամբ վարժեցվել են ապագա ասեր ու հակաօդային գնդացրորդներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբի հետ բանակի կարիքների համար անօդաչու թռչող սարքեր սկսել են արտադրվել մեծ քանակությամբ։ Երեք հիմնական պատերազմող կողմերը (ԽՍՀՄ, ԱՄՆ և Գերմանիա) բազմիցս են վերադարձել անօդաչու սարքերի օգնությանը՝ զգալով նրանց ակնհայտ առավելությունը կառավարվող մեքենաների նկատմամբ: 1939 թվականին ԱՄՆ-ը զանգվածային (ավելի քան 14 հազար օրինակ) թողարկել է Target տիպի ռադիո ինքնաթիռի QQ-2 մոդելը, Գերմանիան նախագծել և օգտագործել է Henschel Hs 293 և Fritz X ռադիոկառավարվող ռումբերը և V-1 և V-2 հրթիռները, ԽՍՀՄ-ը 1941 թվականին օգտագործել է TB-3 ծանր անօդաչու ռմբակոծիչը կամուրջները ոչնչացնելու համար:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ԱՄՆ-ը դարձել է անվիճելի առաջատարը անօդաչու թռչող սարքերի մշակման և օգտագործման ոլորտում։ Այսպիսով, անօդաչու թռչող սարքերը երկար տարիներ ծառայում են ամերիկյան բանակին կառավարվող սարքերի հետ հավասար: Քաղաքացիական անօդաչու թռչող սարքերի զարգացման պատմությունը սկսվել է, հավանաբար, 21-րդ դարի սկզբից, երբ լայնորեն կիրառվել են FPV համակարգերից և կվադրոկոպտերներից տեսանկարահանումների համար։ Այդ տեսակի անօդաչու թռչող սարքերի հանրաճանաչությունը ստիպել է շատ երկրների կառավարություններին մտածել դրանց օգտագործման օրենսդրական կարգավորման մասին։ Արդեն արդիական է անօդաչու թռչող սարքերով բեռներ առաքելու պրակտիկան, հեռու տարածքներում տարբեր տեղեկություններ հավաքելը, լուսանկարահանումը և այլն: Անօդաչու սարքերի հնարավորությունները դեռ ուսումնասիրվում են, և այդ սարքերը անընդհատ կատարելագործվում են։

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Տեղեկությունները թե ադրբեջանցիները Ջերմուկից ու Իշխանասարից հետ են քաշվել` կեղծ են․ Դավիթ Թորոսյան Էլեկտրաէներգիայի անջատման հասցեները և ժամանակացույցը Ադրբեջանը մտադիր է Արցախի օկուպացված տարածքներում առաջիկա 5 տարում բնակեցնել 66 հազար մարդու Թուրքիայի ԱԽ-ն Հայաստանին մեղադրել է սադրանքներ կատարելու մեջ Ադրբեջանի հերթական սադրանքը բացահայտ արհամարհանք է ՄԱԿ ԱԽ անդամ պետությունների կողմից հնչեցված կոչերին. ԱԳՆ Ադրբեջանական ներխուժումը պետք է դատապարտվի և կանգնեցվի. Փաշինյանի գրառումը Ադրբեջանական սադրանքի հետևանքով հայկական կողմն ունի 3 զոհ․ ՊՆ Հանրապետության մի շարք հասցեներում կդադարեցվի ջրամատակարարումը Ռոբերտ Քոչարյանը երկարացնում է Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական կյանքը Թշնամու կողմն ունի տուժածներ ՀՀ–ում Ռուսաստանի դեսպանն այցելել է Վայոց Ձորի և Սյունիքի մարզեր Այս պահին կրակոցները շարունակվում են, զոհեր չունենք. Դավիթ Թորոսյան Գյուղացիները չեն կարող ցույց տալ, թե ինչն եմ սուտ ասել, ես իմ բոլոր ասածներն արել եմ. Քերոբյան ԱԺ-ում ներկայացված 3 ուժերը կարող են սկիզբ դնել իրական համախմբման և ապահովել «մասնակի իշխանափոխություն»․ Վարդևանյան Փաշինյանի «դեղին քարտը»՝ Արամ Խաչատրյանին. մարզպետարանում փոփոխություննե՞ր են սպասվում Ադրբեջանի ԶՈւ-ն կրակ է բացել արևելյան ուղղությամբ տեղակայված մարտական դիրքերի ուղղությամբ Դավիթ Տոնոյանը կմնա կալանքի տակ. դատարանը մերժել է նրան ազատ արձակել՝ 35 միլիոն դրամ գրավի դիմաց Իրանի նախագահն այսօր հանդես կգա ժողովրդին ուղղված կոչով Հայաստանում հիմնվել է խխունջաբուծության առաջին ֆերման 43-ամյա վարորդը Volkswagen-ով մի քանի պտույտ շրջվելով՝ հայտնվել է ձորակում․ տուժածներ չկան Նիկոլ Փաշինյանն ԱԺ է գնում. թիմակիցները հարցեր ունենՄիակողմանի հանրաքվեները վնասում են դիվանագիտական գործընթացին. Էրդողանը՝ Զելենսկուն Նախատեսվում է Երևանում ձևավորել երկու նոր՝ քրեական և քաղաքացիական դատարաններ Վրաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հատուկ նշանակության ստորաբաժանումները զորավարժանքներ կանցկացնեն Ադրբեջանի առավելապաշտական քաղաքականությունն անթույլատրելի է և պետք է միանշանակորեն դատապարտվի միջազգային հանրության կողմից. Արարատ Միրզոյանը՝ ֆրանսիացի սենատորներին Փայլանը՝ Թուրքիայի իշխանություններին․ «Նախ ներողություն խնդրեք հայերից, քրդերից և ասորիներից» Մի մասնակցիր քրիստոնյա հայերին սպանող նավթպետական բռնապետության «սպիտակեցման» փորձերին». Սերժ Թանկյանը` Մարկ Մարթելին Չեմ հասկանում՝ ինչ է կատարվում ամեն անգամ, երբ Հայաստանի հավաքականը հանդես է գալիս Իռլանդիայում. Կապառոս Վաղը ժամանակավորապես կդադարեցվի Շենգավիթ վարչական շրջանի որոշ հասցեների ջրամատակարարումը Աղբերք գյուղում հողարկավորեցին Ադրբեջանի վերջին ագրեսիայի հետևանքով զոհված Ադամ Կիրակոսյանին Չի ստացվի ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրի զորքը բերել, ռուսական բազա ունենալով եւ Իրանի հետ հարաբերություն կառուցելով․ Ռ․ Քոչարյան Եթե մի 10 օր էլ չմթերեցինք, խաղողը դառնում է չամիչ, քաշ էլ չի ունենալու. Հիմնական հարցը մթերման գինն է. խաղողագործ 6454 երեխայի նշանակվել է երրորդ և հաջորդ երեխայի ծննդով պայմանավորված 50,000 դրամ աջակցություն. ԱՍՀՆ Մոսկվայում ԱՄՆ դեսպանատունը կոչ է արել իր քաղաքացիներին անհապաղ լքել Ռուսաստանը Հայ ժողովուրդը ամենաշատ թվով զոհեր` 1,5 միլիոն, ունեցել է, երբ չի պայքարել. Վարդանյանը՝ ԼՏՊ-ի հայտարարությունների մասին Պատահար Գյումրի-Արմավիր ճանապարհին. վարորդը մահացել է Տարադրամի փոխարժեքը ՀՀ բանկերում «Չենք կարող բուժվել այն միջավայրում, որը մեզ հիվանդացրել է». ՀՀ երկրորդ նախագահՀայաստանը՝ «դեմոկրատիայի» և «ավտոկրատիայի» պատերազմի արանքում. Արտակ ԶաքարյանԹագուհի Թովմասյանը հյուրընկալել է Ֆրանսիայի Արտակարգ և լիազոր դեսպան Անն ԼույոյինՀայաստանում առաջին անգամ կանցկացվի հոկեյի մրցաշար ԱԻՆ-ից զգուշացնում են Թուրքիայի և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարները քննարկել են իրավիճակը տարածաշրջանում Արա Աբրահամյանը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մասին Վթարի է ենթարկվել Թալին համայնքի նորընտիր ղեկավար ՔՊ-ական Տավրոս Սափեյանը ԱՄՆ Սենատում բանաձև է ներկայացվել Բաքվին անվտանգային աջակցությունը դադարեցնելու հարցով Սպիտակ տունը մեկնաբանել է Արմեն Գրիգորյանի և Հիքմեթ Հաջիևի հանդիպումը Ընտրություն հարձակման տակ. Դոնբասը քվեարկեց Ռուսաստանին միանալու օգտինԱրմեն Գրիգորյանը Սպիտակ Տանը հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի հետ Վերին Լարսի անցակետում զորակոչի ենթակա բոլոր ռուսաստանցիներին առձեռն կհանձնվեն զինվորական ծանուցագրեր