Երևան, 08.Դեկտեմբեր.2022,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Տնտեսության «գերտաքացմանը» կարող է հետևել հրդեհը․ «Փաստ»

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Շատ է շրջանառվում այն թեման, թե վերջին ամիսներին երկնիշ տնտեսական աճ ենք գրանցում։ Իսկ իշխանության ներկայացուցիչներն էլ իսկույն ձեռքերը տաքացնում են այդ «աճի» թվերի վրա՝ դրանք ներկայացնելով որպես իրենց աննախադեպ աշխատանքի արդյունք։ Եվ տնտեսությունից գաղափար չունեցող մարդու համար կարող է տպավորություն առաջանալ, թե հազիվ տնտեսական թռիչքային զարգացման փուլ ենք թևակոխում այն պարագայում, երբ ամբողջ աշխարհում շրջում է ռեցեսիայի ուրվականը: Իսկ իրականում ամեն ինչ հակառակն է։

Խնդիրն այն է, որ հանգամանքների դասավորության բերումով տնտեսությունը լրացուցիչ խթան է ստացել, բայց ժամանակավոր, և նույն աշխարհաքաղաքական հանգամանքներով պայմանավորված՝ կարող է ոչ միայն աճը կանգ առնել, այլև մեր ամբողջ տնտեսությունը փուլ գալ։ Օրինակ՝ ՀՀ եկած ռուս մասնագետները, որոնք ներգրավված են հատկապես ՏՏ ոլորտում և մեծ թվով ընկերություններ են գրանցել Հայաստանում, կարող են ցանկացած պահի հեռանալ։ Բացի այդ, ռուսներից շատերը, օրինակ՝ նախընտրում են Վրաստանում և այն երկրներում հաստատվել, որտեղ ավելի բարվոք միջավայր է ստեղծված իրենց գործունեության համար։ Իսկ, ասենք, Թուրքիան ջանքուեռանդ չի խնայում, որպեսզի ՌԴ-ից դուրս եկած քաղաքացիների և մասնագետների համար բարենպաստ միջավայր ապահովի և նրանց իր կողմը գրավի։ Այդ երկրում նույնիսկ առաջարկվում է այլընտրանքային բանկ ստեղծել, որը կաշխատի ռուսաստանյան «Միր» վճարային համակարգի քարտերի հետ։

Իսկ Հայաստանում այդ մարդկանց գործունեության համար նույնիսկ ոչ նախընտրելի պայմաններ են ստեղծվում։ Օրինակ՝ ռուսների ներհոսքի պատճառով անհարկի բարձրացվում են վարձակալության գները՝ հասնելով մինչև աստղաբաշխական թվերի։ Պետք չէ աչքաթող անել նաև այն ռիսկը, որ ընթացիկ զարգացումներով պայմանավորված՝ կարող են խիստ նվազել Ռուսաստանից Հայաստան փոխանցվող տրանսֆերտները, երբ այդ երկրի դեմ նոր պատժամիջոցների սահմանման պարագայում առկա տնտեսական իրադրությունը շարունակի բարդանալ։ Եվ, դրան զուգահեռ, ՀՀ-ի անվտանգությանը սպառնացող արտաքին մարտահրավերները ժամանակի ընթացքում ավելի ռիսկային են դարձնում Հայաստանում տնտեսական գործունեության իրականացումը։ Օրինակ՝ ադրբեջանական ագրեսիայի արդյունքում հիմա առողջարանային Ջերմուկ քաղաքի կենսագործունեությունը կանգնած է, այնինչ այն կարող էր այս սեզոնին մեծ թվով զբոսաշրջիկների ընդունել։

Իսկ Փաշինյանի կառավարման պայմաններում ամեն ինչ հնարավոր է, և որևէ մեկը չի կարող բացառել, որ վաղն էլ մեկ այլ բնակավայր չի հայտնվի թշնամու կրակի տակ։ Հակառակորդի համար չկա որևէ կաշկանդող հանգամանք։ Փորձը ցույց է տալիս, որ Ալիևի համար տարբեր միջազգային հարթակներում Ադրբեջանի գործողությունները դատապարտող հայտարարությունները և կոչերը գրոշի արժեք չունեն։ Իսկ ամենավատ սցենարը կարող է լինել այն, որ թշնամին կարող է օկուպացնելով խորանալ ՀՀ տարածքի խորքերը ու կտրել ՀՀ-ի կապն արտաքին աշխարհի հետ՝ վերահսկողություն հաստատելով ռազմավարական նշանակություն ունեցող ճանապարհների և ենթակառուցվածքների վրա, ինչպես եղավ անցյալ տարի, երբ հակառակորդի ուժերը վերահսկողություն հաստատեցին Գորիս-Կապան ճանապարհի վրա և մաքսատուրքեր սահմանեցին։ Այդ դեպքում մեր տնտեսությունն ուղղակի կկանգնի, քանի որ լիակատար մեկուսացման մեջ կհայտնվենք։ Պատահական չէ, որ Ադրբեջանի կողմից վերջերս սանձազերծված ագրեսիայի ժամանակ ադրբեջանական ԶՈւ-ն հրթիռակոծեց նաև Հայաստանից Իրան գնացող բարձրավոլտ էլեկտրական գծերը։

Իսկ իշխանությունները մտածե՞լ են այլընտրանքային ենթակառուցվածքներ ստեղծելու ուղղությամբ, իհարկե, ոչ, քանի որ նրանք միայն ուտոպիստական «խաղաղության դարաշրջանի» մասին են մտածում։ Ստացվում է, որ եթե անվտանգության հարցը լուծված չէ, ապա դրանով մեծանում է նաև տնտեսական փլուզման կամ կոլապսի հավանականությունը։ Նման զարգացումների դեպքում կասկած չկա, որ կապիտալը կսկսի դուրս հոսել Հայաստանից, տնտեսությունը կկանգնի, իսկ տնտեսական աճը կփոխարինվի ճգնաժամով՝ մանավանդ որ տնտեսական աճի համար կայուն հիմքեր չեն ստեղծվել։ Բյուջեի գումարները անընդհատ փոշիացվել են ոչ հեռանկարային տարբեր ծրագրերի ու իշխանավորներին բաժանվող պարգևավճարների շրջանակներում, այնինչ այդ միջոցները կարելի էր երկարաժամկետ արդյունք ապահովող նպատակներին ծառայեցնել, օրինակ՝ խրախուսել երկրում տեղական արտադրության կազմակերպումը, բայց իշխանություններն, ինչպես միշտ, գնում են ամենադյուրին տարբերակով՝ առաջին հերթին շեշտը դնել ասֆալտապատման վրա՝ ելնելով այն հաշվարկներից, որ այն կարող է իրենց դիվիդենտներ բերել ընտրությունների ժամանակ։

Բացի դրանից, մեր արտաքին պարտքը ահռելի ծավալների է հասել՝ մոտենալով 10 մլրդ դոլարի շեմին։ Իսկ դոլարի փոխարժեքը միշտ ցածր մնալ չի կարող, քանի որ աշխարհում՝ նույնիսկ շատ զարգացած երկրներում, դոլարի արժևորման համընդհանուր գործընթաց է սկսվել։ Եվ անկանխատեսելի զարգացումների արդյունքում, երբ ինչ-որ մի պահի նվազի երկիր մտնող դոլարի ծավալը, հավանական է, որ դոլարի դիրքերն այնքան ամրապնդվեն, որ մեզ համար արդեն լրացուցիչ ծանրություն դառնա արտաքին պարտքի սպասարկումը։ Այնպես որ, իշխանությունների կողմից այդքան գովերգվող աճի հիմքում փուչիկ է ընկած, որը շատ արագ կարող է պայթել, ու ճգնաժամն անխուսափելի կլինի։

Եվ պատահական չէ, որ մասնագետներն ու միջազգային կառույցները հիմիկվանից արդեն խոսում են Հայաստանում տնտեսության «գերտաքացման» վտանգի մասին, որին կարող է հետևել հրդեհը։ Ուղղակի անհրաժեշտ է ելքեր մտածել, թե ինչպես կարելի է բարձրացնել տնտեսության իմունիտետը վերահաս աղետի դեպքում, որպեսզի այն միանգամից չփլուզվի և ընդունակ լինի դիմակայել դժվարություններին։ Բայց մինչև հիմա ելքերի փնտրտուք չենք տեսնում, տնտեսությունը թողնված է հանգամանքների քմահաճույքին։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

«Լավ չեմ, ազատեցեք ինձի». Բաքվի բանտից ահազանգել է Վիգեն Էուլջեքյանը Թոշակների բարձրացումը շռայլություն չէ. Նարեկ Մկրտչյան ԱՄՆ Սենատի հանձնաժողովը Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի գործողությունները ճանաչել է որպես ցեղասպանություն Ինչո՞ւ և ինչպե՞ս. Եգիպտական բուրգերի կառուցման՝ դեռևս անհասկանալի և անբացատրելի ընթացքն ու պատճառները. «Փաստ»ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (8 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ). Ստորագրվել է միջին և փոքր հեռահարության հրթիռների լիկվիդացիայի պայմանագիր. «Փաստ»Լույս աշխարհ է եկել 44-օրյա պատերազմի հերոս Վահե Կարապետյանի եղբայրըԿոչ ենք անում ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարությանը չստեղծել արհեստական խոչընդտներ. ԲՊՀ ուսանողական խորհրդի հայտարարությունըԱդրբեջանը տեղեկատվական դիվերսիա է սկսել ռուս խաղաղապահների դեմ. «Փաստ»Ռուսները պետք է ադրբեջանցիներին պատժեն, շանսատակ անեն. Գագիկ Մելքոնյան Երկրաշարժ Մախաչկալա քաղաքից 99 կմ հարավ-արևմուտք Արցախում թունավորված անչափահասների թիվն ավելանում է Վերսալի ստվերը Լեռնային Ղարաբաղի վրա. արդյո՞ք Ռիկերը կդառնա ժամանակակից Հարբորդ. «Փաստ»Հայաստանի տնտեսությունում ներդրումներն աճել են գրեթե 5 անգամ. ԵԱՏՀ ղեկավարի ելույթը ԵԱՏՄ գագաթնաժողովին 2023թ-ի բյուջեի նախագիծն ընդունվեց 66 կողմ ձայնով Ուկրաինայում հատուկ ռազմական գործողությունը կարող է տևական գործընթաց դառնալ. Պուտին Ուժգին երկրաշարժ Հայաստանում. Ցնցումները զգացվել են Տավուշում Մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստի չափերը կփոփոխվեն. նախագիծ. «Փաստ»Պղինձը թեթեւակի թանկանում է Տոյվո Կլաարը հայտնել է Երևան այցի մասին Երևանի ու Արարտի մի շարք հասցեներում 36 ժամ ջուր չի լինի «Մեր երկիրն աղքատացավ, լուսավորները գնացին, մենք մնացինք խավարի մեջ. Վանիս զոհվելուց հետո չենք ապրում, պարզապես շնչում ենք». «Փաստ»Սատանի կամրջից մինչև Տաթևի վանք ճանապարհահատվածը կցորդով տրանսպորտային միջոցների համար դժվարանցանելի է ՀԱՊԿ-ից օգնություն չենք ընդունի, քանի դեռ չկա Բաքվի ագրեսիային հստակ գնահատական. Փաշինյան Երևանում պայթեցում է լինելու. չանհանգստանալ Ոսկու մեկ ունցիայի արժեքը ցածր է 1 795 դոլարից Այն ամենն, ինչ քննադատում էր, այժմ թույլատրելի է իրեն. «Փաստ»Երկար ժամանակով լույս չի լինելու Երեւանում եւ 8 մարզերում Հայաստանի իշխանությունը կողքից «թամաշա» անելու գործելակերպ է ընտրել, դա ուղղակի թշնամություն է սեփական ժողովրդի նկատմամբ. Տիգրան Աբրահամյան Մերկասառույց, ձյուն, մառախուղ․ ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ Ամանորյա քանի՞ ոչ աշխատանքային օր կլինի այս տարի Արցախի պետնախարար Վարդանյանը երեխաների թունավորման դեպքի հետ կապված խորհրդակցություն է անցկացրել «Արևիկ» բուժմիավորումումՍուրեն Պապիկյանն աշխատանքային այցով մեկնել է Ռուսաստանի Դաշնություն «Պատրաստ են Արցախից ազատվել, Հայաստանը ծվեն-ծվեն անել, միայն թե իշխանավարությունն ավելի երկարի». «Փաստ»«Մեկ խնդիր է դրված. մեր տեսակը կարողանո՞ւմ ենք պահել, թե՞ լղոզվելու և վերանալու ենք». «Փաստ»Իշխանության «բարեփոխումների» ու նախաձեռնությունների մութ անկյունները. «Փաստ»Ի՞նչ ճակատագիր կունենան աշխատանքի և սոցիալական հարցերի ու առողջապահության նախարարությունները. «Փաստ» Ինչո՞ւ է «Վերածնվող Հայաստան» կուսակցության անդամներից մեկը շարունակում մնալ պատգամավոր. «Փաստ»«Հիմքը պետք է ինքնորոշման իրավունքի իրացման վրա լինի». «Փաստ»Էլեկտրաէներգիայի վաղվա անջատման հասցեները և ժամանակացույցը Կանխվել է 37-ամյա քաղաքացու ինքնասպանության փորձը Դավթաշենի կամրջից Թունավորման ախտանշաններով տեղափոխված երեխաներից ևս 3-ը դուրս է գրվել. Արցախի ԱՆ Երևանում պարեկները անչափահասի մոտ հայտնաբերել են «Մակարով» տիպի ատրճանակ Տղամարդը սպառնում է ցած նետվել Դավիթաշենի կամրջիցՓրկարարներն արգելափակումից դուրս են բերել 26 բեռնատար ավտոմեքենա Ինչու՞ է ալիևն ուզում պատերազմ սկսել Պարսկաստանի դեմՏղամարդը սպառնում է ցած նետվել Դավիթաշենի կամրջից.նա հանդիպում է պահանջում Խաչատուր Սուքիասյանի հետ Ողբերգական դեպք՝ Գեղարքունիքի մարզում. բնակելի շենքի նկուղում հայտնաբերվել է 41-ամյա կախված կնոջ դի Գյումրիի ռուսական ռազմաբազայի զինծառայողները հարգել են Սպիտակի երկրաշարժի զոհերի հիշատակը Համաշխարհային միտումները տանում են դեպի ամբողջովին արևային էներգիայի արտադրության Շվեյցարիայի ՆԳՆ ղեկավար Ալեն Բերսեն ընտրվել է երկրի՝ 2023 թ.-ի նախագահ