Երևան, 03.Փետրվար.2023,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


«Օրեր են լինում, երեխաները քնած են, ինձ թվում է՝ մեկը «մամա» է կանչում». Սոսը տուն է «վերադարձել» զոհվելուց 57 օր անց. «Փաստ»

ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սոսը սիրված էր ու հարգված: «Նոր ենք բացահայտում, որ այդքան մեծ շրջապատ է ունեցել Աբովյանում: Իմացել ենք այդ մասին, բայց շարունակում ենք բացահայտել Սոսին բոլոր առումներով»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Սոս Փորքաշյանի մայրիկը՝ տիկին Աննան: Նրա խոսքերով, դպրոցական տարիներին գեթ մեկ անգամ իրեն դպրոց չեն կանչել որդու առաջադիմության կամ էլ վարքի համար:

«Գերազանց չէր սովորում, բայց դասի ժամանակ անգամ կարող էր կարդալ առաջադրանքը, սովորել և իր գնահատականը ստանալ: Կարողացել էր նաև դասարանում յուրատեսակ կարգ ու կանոն ապահովել, որ որևէ մեկը դասը չխանգարի»,-նշում է զրուցակիցս:

Արձագանքում եմ՝ պատահական չէ, որ ուսուցիչների սիրելին է եղել: Տիկին Աննան որդու մասին խոսելիս ասում է՝ Սոսը, «դրսի» երեխա լինելով, անսահման նվիրված էր ընտանիքին. «Չորս զավակ ունեմ՝ երկու որդի և երկու աղջիկ: Մեծ տղաս Թալիշում էր ծառայում, երբ Սոսը բանակ զորակոչվեց: Կատակում էր՝ հեռու տեղ եմ ծառայելու, որ հետևիցս չգաս: Զորակոչվեց Մատաղիս: Քառօրյա պատերազմից հետո Սոսի՝ Մատաղիսում ծառայելու լուրը մեզ համար դժոխային էր»: Հետաքրքիր է, գուցե ճակատագրական այն փաստը, որ 2019 թ.-ին Սոսի հասակակից բոլոր տղաները «պավեստկա» էին ստացել, ինքը՝ ոչ. «Ստիպեցի, թե՝ գնա, ներկայացի, թե չէ հետախուզում կհայտարարեն: Մեկ շաբաթվա տարբերությամբ երկու անգամ գնացել էր զինկոմիսարիատ, ամեն անգամ մի պատճառաբանությամբ հետ էին ուղարկել տուն: Երրորդ անգամ նոր թղթերը ձևակերպեցին, հուլիսի 24-ին զորակոչվեց բանակ, օգոստոսի 10-ին երդման արարողությունն էր: Ոտքերին կոշիկներից վերք էր եղել, ինքն՝ այդքան ուժեղ, բայց մի տեսակ ընկճված էր: Ընկերներից մեկը, որ ավելի երկար ժամանակ էր ծառայում, ասաց՝ մի անհանգստացեք, նոր է ծառայությունը սկսել, բոլորիս մոտ էլ սկզբից այդպես է: Լացելով եմ տուն վերադարձել, կարծես բնազդով զգում էի, որ հողը...»,-ասում է տիկին Աննան:

Երկուսս էլ միտքը չենք շարունակում՝ ամեն կերպ հետաձգելով պատերազմի մասին զրույցը: Երդմնակալությունից մի քանի օր անց որդին մայրիկին ասում է, որ իրեն Ստեփանակերտի հոսպիտալ են տեղափոխել՝ ծնկներում ջուր է հավաքվում: Հետո Սոսին տեղափոխում են Երևան՝ հոսպիտալ, հետո՝ Էրեբունի հիվանդանոց. «Վեց ամիս հոսպիտալներում է եղել: Կարող էր և չծառայել, բայց դիմում է գրել բժշկին, թե շատ լավ եմ, գնում եմ ծառայությունս շարունակելու: Շատերն էին զարմանում, ասում՝ մարդիկ ծանոթ են գտնում, որ չգնան, դու ինքնակամ, այն էլ՝ խնդիր ունենալով, ուզում ես շարունակել ծառայությունդ: Բայց ինքն այդպիսին էր՝ ուրիշ էր, պարզ, մաքուր, տարբերվող, կյանքով լեցուն»:

Բժիշկն ասել էր՝ երբ վերադառնաս ծառայության, նորից նույն խնդիրը գլուխ կբարձրացնի, այդպես էլ եղել է, բայց համառ տղան որևէ մեկին չի ասել այդ մասին: Սոսը մեկ տարի երեք ամսվա ծառայող էր, երբ սկսվեց պատերազմը: Ընկերներն են պատմել ընտանիքին՝ Սոսին անգամ հրամանատարն է հորդորել գնալ հոսպիտալ, ուռած ծնկներով չմնալ, չի համաձայնել, իրեն վստահված դիրքը հսկելը պարտականություն էր. «Սեպտեմբերի 27-ին՝ այդ չարաբաստիկ օրը, լուրերով տեղեկացանք, որ պատերազմ է սկսվել: Շատ մեծ դժվարությամբ կապ հաստատեցինք իր հետ: Հանգստացրեց մեզ՝ ամեն ինչ կարգին է, կզանգեմ: Հաջորդ օրերին խոսում էին՝ դիրք կորցրեցինք, դիրքը հետ վերցրեցինք, զոհեր ու վիրավորներ ունենք, այս բոլոր զրույցներն ինձանից գաղտնի էին պահում: Հոկտեմբերի 2-ին, երբ խոսում էինք իր հետ, այնքան հանգիստ էր, անգամ կատակում էր: Հիմա, երբ գիտենք, թե ինչ պատերազմի մեջ են եղել, հիշում եմ զրույցները՝ մեկ շշուկ անգամ չէր լսվում: Մայր եմ, ի՞նչ պետք է հարցնեի՝ ո՞նց ես, հաց կերե՞լ եք, տա՞ք եք հագնված: Ծիծաղեց՝ հա, Մատաղիսում քեֆ ենք անում: Հաջորդ օրն էլ խոսեցինք, հետո կապը կորավ»:

Սոսի հայրիկը ծանոթներից մեկի միջոցով կապ է հաստատել հրամանատարական կազմից մեկի հետ, որ կարողանան գոնե որդու ձայնը լսել, իմանան, որ նրա հետ ամեն ինչ կարգին է: Ասել էին՝ հանգիստ եղեք, իրենք անտառներում են: «Բայց առաջնագծում են եղել՝ ամենավտանգավոր տեղում: Հոկտեմբերի 7-ին զոհված տղաների անուններ հրապարակվեցին, ամուսնուս ընկերոջ տղայի անունն էլ կար, Սոսի հետ էր ծառայում: Խառնվեցինք իրար: Այդ օրը հայրիկի հետ խոսել էր Սոսը՝ պապ, հանգիստ եղեք, բայց որ չգամ էլ, հանկարծ դուխներդ չգցեք»:

Հիմա արդեն ծառայակից ընկերների հիշողություններով փորձում են վերստանալ այդ օրերի իրադարձությունների քարտեզը. «Իր ընկերներից Տիգրանը, որը, փառք Աստծո, վերադարձել է, պատմում է՝ տղաներին մեկ օրով պետք է «Կալգոտկա» կոչվող պոստեր բարձրացնեին, ասացի՝ մի գնա, էնտեղից հետ չեն գալիս: Սոսը պատասխանել է՝ դու չպետք ա ինձ ասես, գնամ, թե չէ: Տիգրանն էլ իր հետ է բարձրանում: Հրամանատարը, երբ Սոսի մեդալը բերեց, պատմեց՝ Սոսը վեց տղայի հետ առաջին գծում էին, մենք իրենց թիկունքում, մեր թիկունքում էլ պետք է ՄՈԲ-ը լիներ…»:

Հետո զենքով կռիվ, հետո մեկօրյա դադար, իսկ հոկտեմբերի 9-ին՝ արդեն օդային հարված: Մայրիկի խոսքով, մեկ շաբաթ տղաներն այդ դիրքում են եղել, գրեթե առանց ջուր և ուտելիք: Այս մասին իրեն վերադարձած տղաներն են պատմել: Օդային հարձակումից հետո հողն ուղղակի լցվել է տղաների վրա: «Տիգրանն ու մյուսները, որոնք երկրորդ գծում են եղել, հասցրել են տղաներին դուրս բերել հողի տակից: Եթե իրենք չլինեին, գուցե մինչև հիմա փնտրեինք Սոսին»: Այդ ժամանակ արդեն Սոսը զոհված է եղել, որևէ բան, այդ թվում՝ արհեստական շնչառությունը, նրան երկրորդ կյանք չեն տվել: Սոսը միակը չէ, որ այդ հարձակման ժամանակ է զոհվել, նաև վիրավորներ են ունեցել, այդ թվում՝ Էմինը, որ Սոսի կյանքի վերջին օրերն է վերստեղծում նրա ընտանիքի ու ընկերների համար: Սոսը տուն է «վերադարձել» 57 օր անց: Սպասման, հավատի ու հուսահատության 57 օրվա իրադարձությունների ու ապրումների մասին կարելի է անգամ լիամետրաժ ֆիլմ նկարահանել: Ափսոս, թերթի էջերն անգամ չեն բավականացնի ամեն ինչի մասին պատմելու, պատերազմի ամենաողբերգական կողմերից մեկի՝ մոր սպասման մասին խոսելու համար, թերևս միայն մի քանի տողով:

«Հոկտեմբերի 9-ի գիշերը լուր ստացանք, որ Սոսը չկա, հաջորդ առավոտյան մեզ խաբեցին, սպան ասաց՝ սուտ է, ինքը ողջ է, շտապօգնության մեքենայով ճանապարհել եմ հոսպիտալ: 57 օր փնտրել ենք Սոսին, Արցախում ու Հայաստանում էլ անկյուն չէր մնացել: Մեր ունեցած տեղեկություններով, Սոսը «հասել» էր Մարտակերտ: Թելն այդտեղ էր կտրվում: Հանդիպում էր Ն. Փաշինյանի մոտ, տագր ասում է՝ տեղեկություններ ունենք, որ մեր տղայի մարմինը հասել է Մարտակերտ ու անհետացել: Զարմացել է, հետո Արսեն Թորոսյանն ասել է, թե մի քանի նման դեպք ունեն, խոստացել էին մեզ զանգահարել: Նոյեմբերի 30-ին զանգահարեցին, Արցախի Վանք գյուղում՝ սառնարաններում պահել էին մարմինը»,-ասում է տիկին Աննան:

Մայրը որդուն չի տեսել, ասել են՝ կարծես քնած լիներ: Երկու տարի անց, հիմա արդեն հավերժ 19-ամյա Սոսի 42-ամյա մայրիկի սիրտը չի ընդունում որդու ֆիզիկական բացակայությունը, չեն ընդունում հայրիկը, քույրերն ու եղբայրը. «Շատ դաժան է առանց նրա: Կյանքում ամենադաժան ցավը զավակին կորցնելն է, ծնողն ապրի, իսկ զավակը՝ ոչ, դա անտանելի է: Հաճախ են ասում՝ կյանքը շարունակվում է, պետք է առաջ նայես: Էլի առաջ եմ նայում, ապրում եմ, հատկապես, որ երեխաներ ունեմ, բայց տառապում եմ, ես ու իմ նման որդեկորույս մայրերը: Կարոտն աննկարագրելի ցավ է: Օրեր են լինում, երբ երեխաներն առավոտյան դեռ քնած են, վեր եմ կենում, ինձ թվում է՝ մեկը «մամա» է կանչում: Գիշերը, երբ վերջին մարդը տուն է մտնում, մեկ-մեկ շփոթվում, ասում եմ՝ դուռը մի փակեք…»: Ափսոսում է, որ անգամ այսքան ցավից հետո մարդկանց ոչինչ դաս չի լինում՝ «մեկս մյուսին պետք է շատ սիրենք, բայց շարունակում ենք սարսափելի անտարբերությամբ ապրել»:

Հ. Գ. - Սոս Փորքաշյանը հուղարկավորված է Աբովյան քաղաքի պանթեոնում: Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

ՃՏՊ Նոր Հաճն քաղաքում Տարադրամի փոխարժեքն՝ այսօր Հոնկոնգը 500 000 անվճար ավիատոմս կնվիրի, որպեսզի կրկին զարկ տա զբոսաշրջությանը Այսօր, ինչպես երբեք, անհրաժեշտ է ամրապնդել հայ-ռուսական կապերը. ՀՀ-ում ՌԴ դեսպան Converse Business. հավելված Կոնվերս Բանկի իրավաբանական անձ հաճախորդների համար Թուրքիայի ՆԳ նախարարն ԱՄՆ դեսպանին հորդորել է «կեղտոտ ձեռքեը քաշել Թուրքիայից» Փաստ է, որ կոռուպցիան մեկընդմիշտ վերացնելու խոստումները չեն իրականացվել. Մանե Թանդիլյան Զարմանու՞մ եք, զայրանու՞մ եք, երբ Լավրովը ձեզ երկնքից «իջեցնում է». Մետաքսե Հակոբյան Ոստիկանին հարվածներ հասցրած քաղաքացուն մեղադրանք է ներկայացվել Մարտակերտում ոչ սթափ վիճակում վարորդը վրաերթի է ենթարկել 26-ամյա կնոջը ու նրա 2 տարեկան տղային «Առերեսման ժամանակ Վրույրն Արկադիին ասել է՝ դու հետս ես եղել»․ Պեմզաշենում սպանված ընտանիքի հայր Զելենսկին համոզված է, որ իր երկիրն արժանի է արագ անդամակցությանը ԵՄ-ին Արցախի շրջափակման հետևանքով աշխատանքը և եկամտի աղբյուրը կորցրած քաղաքացիների թիվը հասել է 5100-ի Մտադիր եմ նպաստել Հայաստանում ավտոսպորտի զարգացմանը. Արթուր Գորոյան Պեմզաշենում դի է հայտնաբերվել «Հայաստան-Ադրբեջան պատերազմից հետո խաղաղության և կայունության համար կարևոր շանս է ստեղծվել». Չավուշօղլու Գնահատման նոր համակարգ. ԿԳՄՍՆ-ն նախագիծ է ներկայացրել Պաշտոնական հաղորդագրություն Արցախից Իրանից ՀՀ եկած բեռնատարի վարորդի վարքագիծը կասկածելի է թվացել․ զննվել է, թմրանյութ է հայտնաբերվել (տեսանյութ) Էդուարդ Աղաջանյանի լիազորությունները դադարեցվեցին Հայաստանը նախորդ տարի արտահանել է ավելի քան 400 մլն դոլարի մշակված ադամանդ. Քերոբյան Հայտնի է, թե այս տարի՝ 2023-ին, երբ կնշվի Սուրբ Զատիկը ԱՄՆ կոնգրեսական Ֆրենկ Փալոնը միացել է Լաչինի միջանցքի արգելափակման դեմ ամերիկահայերի ցույցին Հայաստանին պետք է նոր իշխանություն. չի բացառվում, որ այդ ճանապարհին առաջին պարտադիր քայլը առկա ընդդիմադիր ձևաչափերի լուծարումն է. Վահե Հովհաննիսյան Պատճառն այն չէ, որ «դաշնակիցը դավաճանեց», այլ որ ունենք դիվանագիտություն խաղալ չիմացող իշխանություն Լիլիթ Մակունցը Միջին Արևելքի Ինստիտուտի նախագահ Փոլ Սալեմին ներկայացրել է խաղաղության օրակարգը Նավթը թեթեւակի էժանանում է ԶՊՄԿ-ն և Սյունիքի մարզպետարանը կհամագործակցեն մի շարք ուղղություններովԱՄՆ-ն պետք է խաղաղության բանակցություններ վարի Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև. Թրամփ Գիշերն արտակարգ է եղել Լարսը փակ է բոլոր ավտոմեքենաների համար Մեսին չի բացառել, որ կմասնակցի ԱԱ-2026-ին Հայոց երկրորդ ցեղասպանության կանխարգելում. Ռուբեն Վարդանյանը մասնակցել է Կոլումբիայի համալսարանի առցանց քննարկմանը Թուրքիայի ՆԳ նախարարը դաշնակիցներին մեղադրել է երկրի վիճակն ապակայունացնելու փորձի մեջ Օդի ջերմաստիճանը փետրվարի 3-4-ի գիշերն աստիճանաբար կնվազի 6-8 աստիճանով Երկար ժամանակով լույս չի լինելու Երեւանում եւ 4 մարզերում Հացավան գյուղի տներից մեկում հայտնաբերվել է 55-ամյա տղամարդու այրված դի էլեկտրաէներգիայի անջատման հասցեները Օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար կնվազի 6-8 աստիճանով Վայք-Ջերմուկ ճանապարհին մեքենան դուրս է եկել ճանապարհից և բախվել բետոնե արգելապատնեշին Աշոցքի, Մարալիկի, Գյումրիի տարածաշրջաններում, Սարավան-«Զանգեր», Սիսիան-«Զանգեր» հատվածներում բուք է ՀԱՊԿ-ն պարզաբանել է կազմակերպության խաղաղապահների կողմից խաղաղապահ գործողություններ իրականացնելու իրավական հիմքերը Առեղծվածային դեպք` Կոտայքի մարզում Լարսը փակվեց, իսկ ՀՀ տարածքում փակ եւ դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ Արցախի պետնախարարը փորձում է լուծել նաև զբաղվածության և տնտեսության վերականգնման հարցերը ՌԴ ՊՆ-ի հայտարարությունը Լավրովը քննարկել է «արդար բազմաբևեռ աշխարհակարգի» կառուցումը 30 մլն ԱՄՆ դոլար ներդրում Ծաղկաձորում... Փաշինյանը Ռուսաստանին անվանել է անվտանգության ոլորտում Հայաստանի առանցքային գործընկեր Պուտինը մատնանշել է Եվրոպային Ռուսաստանի դեմ պատերազմի մեջ ներքաշելու փորձերը