Երևան, 14.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

Աշխարհաքաղաքական առճակատման դիապազոնը և Հարավային Կովկասը. «Փաստ»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ներկա աշխարհաքաղաքական վերադասավորումները նոր շրջափուլ են մտել։ Եվ դա կապված է համաշխարհային խաղացողների միջև մրցակցության խորացմամբ։ Արևմուտքն՝ ԱՄՆ-ի գլխավորությամբ, ամեն ինչ անում է, որ համաշխարհային մակարդակում պահպանի իր գերիշխող դիրքերը։ Մյուս կողմից էլ Ռուսաստանը և Չինաստանն են միաբևեռ աշխարհակարգի փոփոխությանը միտված հայտ ներկայացրել։ Ըստ այդմ, Արևմուտքը վտանգավոր է համարում Ռուսաստանի հաջողությունը ուկրաինական ճակատում, դրա համար էլ շարունակում է մեծ օգնություն ցուցաբերել Ուկրաինային, որպեսզի այդ երկրի բանակը դիմագրավի ռուսական զինված ուժերին։ Այդ ռազմատեխնիկական օժանդակության արդյունքում է, որ Ուկրաինայում ռազմական գործողությունները շարունակվում են, և չնայած շուտով կլրանա ուկրաինական պատերազմի մեկ տարին, սակայն դեռևս պարզ չէ, թե ինչ ելք կարող է ունենալ հակամարտությունը։

Ավելին, նույնիսկ բացառված չեն իրադարձությունների զարգացման վտանգավոր սցենարները, երբ, օրինակ՝ անմիջական սպառնալիք զգալու դեպքում Ռուսաստանը կարող է տակտիկական միջուկային զենք կիրառել։ Իր հերթին Ռուսաստանի նկատմամբ Արևմուտքի պատժամիջոցների սահմանումը մեծ փոփոխություններ է առաջ բերել համաշխարհային տնտեսության մատակարարման շղթաներում, հումքի, պարենի և էներգակիրների շուկաներում։ Եվ դրանով է նաև պայմանավորված, որ համաշխարհային մակարդակով ինֆլ յացիան ու գնաճը բարձր ցուցանիշների են հասել, ու դրանից տուժում են նաև արևմտյան երկրները։ Այս առումով հատկապես ծանր է Մեծ Բրիտանիայի վիճակը, որտեղ այս տարի նույնիսկ ռեցեսիա է կանխատեսվում։ Իսկ Ռուսաստանից արտահանվող հումքի հիմնական սպառումը Եվրոպայից վերաուղղվել է դեպի ասիական շուկա՝ մասնավորապես Հնդկաստան և Չինաստան։

Արևմուտքի համար ուկրաինական հակամարտության՝ իրենց ձեռնտու կերպով հանգուցալուծումն անհրաժեշտ է նաև Չինաստանին զսպելու տեսանկյունից, քանի որ Պեկինը կարող է օգտվել ուկրաինական փորձից և ներխուժել ու գրավել Թայվանը։Միևնույն ժամանակ, Արևմուտքին անհանգստացնում է նաև Չինաստանի տնտեսական ու տեխնոլոգիական առաջընթացը, ինչը կարող է հնարավորություն տալ չինական կողմին կարճ ժամանակ անց տեխնոլոգիական զարգացման մակարդակով գերազանցել արևմտյան երկրներին։ Դրա համար ԱՄՆ-ը և նրա դաշնակիցները պատժամիջոցներ են սահմանում Չինաստանի նկատմամբ առաջատար տեխնոլոգիաների, մասնավորապես չիպերի արտահանման ոլորտում։ Միևնույն ժամանակ միջազգային արենայում Չինաստանի՝ աճող ամբիցիաներին հակազդելու նպատակով ԱՄՆ-ի ակտիվ դերակատարությամբ մի շարք համագործակցության ձևաչափեր են ձևավորվել։ Օրինակ՝ եռակողմ պաշտպանական դաշինքի՝ ԱՄՆՄեծ Բրիտանիա-Ավստրալիա (AUKUS) և քառակողմ անվտանգային երկխոսության՝ ԱՄՆՃապոնիա-Հնդկաստան-Ավստրալիա (Quad) շրջանակներում։

Իսկ Ռուսաստանն ու Չինաստանն էլ իրենց հերթին համագործակցում են Իրանի հետ, որի լարված հարաբերություններն Արևմուտքի հետ պահպանվում են։ Ու հետաքրքրական է, որ Իրանի հետ համագործակցությունն ընդգրկում է առաջին հերթին տնտեսական բաղադրիչը։Օրինակ՝ Ռուսաստանը խոստացել է հսկայական չափերի ներդրումներ կատարել Իրանի էներգետիկ ոլորտում, իսկ Չինաստանը Իրանից էներգակիրների գլխավոր ներկրողներից է։ Չինաստանը, Իրանը և Ռուսաստանը նաև աշխատում են արևմտյան պատժամիջոցները շրջանցելու և իրենց համար արևմտյան SWIFT միջբանկային վճարահաշվարկային համակարգի անալոգը ստեղծելու ուղղությամբ։

Չինաստանը նաև ջանքեր է գործադրում, որպեսզի մարտահրավեր նետի միջազգային շուկայում դոլարի գերիշխանությանը, և նավթի վաճառքը նաև յուանով իրականացվի։ Չինաստանի, Իրանի և Ռուսաստանի փոխգործակցությունն ընդգրկում է նաև ռազմատեխնիկական ոլորտը։ Ուկրաինայում ընթացող պատերազմի ընթացքում իրանական անօդաչուները մեծ արդյունավետությամբ կիրառվեցին ռուսական զինված ուժերի կողմից։ Իսկ Ռուսաստանն էլ մտադիր է դրա փոխարեն Իրանին կործանիչներ տրամադրել։ Այս ամենին զուգահեռ տեղեկություններ են տարածվում նաև ռուս-իրանական համատեղ անօդաչուների արտադրության կազմակերպման մասին։

Չինաստանն էլ իր հերթին է ցանկանում 15 հազար անօդաչու ստանալ Իրանից։ Ու այս պայմաններում բազմաթիվ փորձագետներ, այդ թվում՝ արևմտյան, կարծում են, թե միաբևեռ աշխարհակարգի փոխարեն անցում ենք կատարում դեպի բազմաբևեռ աշխարհակարգ, որի ամենակարևոր խաղացողներից են հենց Ռուսաստանն ու Չինաստանը, իսկ Արևմուտքի՝ իր գերիշխանությունը պահպանելու ճիգերը վերջնական հաշվով չեն կարող իրավիճակը փոխել։ Ինչ վերաբերում է տարածաշրջանային զարգացումներին, ապա աշխարհաքաղաքական առճակատումը չի շրջանցում նաև Հարավային Կովկասը։ Ուկրաինայում ընթացող ռազմական գործողությունների ֆոնին կարող է թվալ, թե Ռուսաստանը քիչ-քիչ դուրս է մղվելու տարածաշրջանից, քանի որ, ինչպես հարկն է, չի աջակցում իր ռազմավարական դաշնակից Հայաստանին, որն ագրեսիայի զոհ է դարձել։

Դրա համար էլ տպավորություն է առաջանում, թե ռուսական ազդեցության թուլացման արդյունքում Արևմուտքի աջակցությամբ այդ տեղը կարող է լրացնել Թուրքիան։ Բայց ռուսական կողմի պասիվացումը ժամանակավոր բնույթ է կրում, քանի որ Հարավային Կովկասն ու Հայաստանը ռազմավարական նշանակություն ունեն այդ երկրի համար։ Եվ պատահական չէ, որ ՀՀ-ում ՌԴ դեսպան Կոպիրկինը հայտարարեց, թե Հայաստանից և Հարավային Կովկասից հեռանալը ՌԴ ծրագրերի մեջ չի մտնում։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ապարանի Հարթավան բնակավայրում հրդեհ է բռնկվել ընթացող «Renault» մակնիշի ավտոմեքենայումԲռնցքամարտիկ Էրիկ (BZO) Բազինյանը նոկաուտի է ենթարկել կանադացի Սթիվեն Բաթլերին«Opel»-ը դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց, բախվել քարերին ու հողաթմբերին և հայտնվել ջրատարում․ կա վիրավորԳրոսմայստեր Հայկ Մարտիրոսյանը միանձնյա գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակըՀազար դրամի արժեքը՝ մարդկային կյանքո՞վ․ Հրայր ԿամենդատյանՌոնալդուի հեռանալուց հետո Պորտուգալիայի հավաքականը փոխել է իր մարզաշապիկի 7 համարի դիզայնըՊուտինը, Սի Ծինփինը և Թրամփը նոյեմբերի 19-ին կհանդիպեն Շենչժենում․ ՊեսկովՇրջանառվել է «Սևանավանք» արծաթե հուշադրամը. ԿԲՔաղբանտարկյալ Արսեն Գևորգյանի մահվան և պատասխանատուների մասին. Նարեկ ԿարապետյանLed Zeppelin ռոք խմբի վոկալիստ Ռոբերտ Փլանթն առաջին անգամ համերգով հանդես կգա ՀայաստանումՀՀ իշխանությունն անտեղյա՞կ է, թե ժողովրդից թաքցնում է․ Մարիաննա ՂահրամանյանԳազայում զոհերի թիվը հասել է 74 695-իԶինծառայողների համար կարևոր փոփոխություն է նախատեսվում․ նոր օրենսդրական նախաձեռնությունԱրսենալը պատրաստվում է Ռեալին ֆուտբոլիստների փոխանակման գործարք առաջարկելLed Zeppelin–ի վոկալիստ Ռոբերտ Փլանթն առաջին անգամ ելույթ կունենա Երևանում BMW-ն հրդեհի վտանգի պատճառով հետ է կանչում 720 796 մեքենա Արգենտինան Մեսսիի հեռանալուց հետո առաջին խաղում պարտվեց Ուրուգվային Կոտայքի մարզում բախվել են «Nissan Tiida»-ն և «BMW X5»-ը․ 3 վիրավորներից երկուսն անչափահասներ են ԱՄՆ-ում ռումբի հայտնաբերման պատճառով տարհանել են գործարանի շուրջ մեկ մղոն շառավղով բնակվող անձանց ԱՄՆ-ն առաջին անգամ հարց է բարձրացրել, թե Ուկրաինան պատրաստ կլինի՞ հրաժարվել Դոնբասից ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու դիմաց. Զելենսկի Յուրաքանչյուր ընդդիմադիր պատգամավոր պետք է երաշխավորի, որ չի քվեարկի ալիևյան սահմանադրության օգտին. Ավետիք ՉալաբյանՇաքարային դիաբետը տարեցտարի տարածվում է․ որո՞նք են հիվանդության հիմնական ռիսկերը և ինչպե՞ս կանխարգելել այն Փաշինյանը ցանկանում է իր համար ձևավորել «նոր ընդդիմություն». Արեգ ՍավգուլյանԵրեխայի խնամքի նպաստ ստացողները կօգտվեն նաև 20% հետվճարից Պատերազմը դադարեցնելու դիմաց Պուտինը կոշտ պահանջներ է ներկայացրել Ալիևյան սահմանադրությունը ստեղծելու է տոտալիտար համակարգ. Արմեն ՄանվելյանԱրտառոց դեպք՝ խորանի մոտից գողացել են փեսայի «iPhone 16 Pro»-ն և հարսի «iPhone 17 Pro Max»-ը Հայ բռնցքամարտիկ Էրիկ Բազինյանը նոկաուտի է ենթարկել կանադացի Սթիվեն Բաթլերին Ուկրաինան չի փոխի սահմանադրությունը հանուն չեզոք կարգավիճակի. Զելենսկի Զինծառայողների համար կարևոր փոփոխություն է նախատեսվում․ նոր օրենսդրական նախաձեռնություն Ազգային արժեքների մասին խոսելը և հիշելը շուտով հնարավոր է՝ մեծ խնդիրներ ստեղծի. Ատոմ ՄխիթարյանՍա սեպտեմբերի 11-ը չէ. ԱՄՆ-ում պարզաբանել են թռիչքների դադարեցումը Մենք պետք է պայքարենք մեր պետական և ազգային իրավունքների համար. Արսեն ԳրիգորյանԵրևանում երթևեկության սահմանափակումներ կլինեն․ ինչ փողոցներ են փակ լինելու Եթե հրատապ գումար է անհրաժեշտ, շատ ավելի անվտանգ է դիմել դասական բանկային վարկային գծի (օվերդրաֆտի) կամ սպառողական վարկի. ԿամենդատյանՊարսից ծոցի երկրներն Իրանից փոխհատուցում են պահանջել hարձակումների համար Սպասվում է առանց տեղումների եղանակ․ օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա 2-4 աստիճանով Երբ տեսական գիտելիքը հանդիպում է արտադրական փորձին. տեսանյութԾեծկռտnւք Հ1-ի տաղավարում՝ Բորիս Մուրազիի և Հարություն Մկրտչյանի միջև Երևանում տրոլեյբուսի վարորդի վրա հարձակված անձը ձերբակալվել է Պուտինը ներում է շնորհել բլոգեր Լերչեկին՝ ազատելով նրան պատժից Ռուսաստանից հեռանում ենք, Եվրոպա չենք հասնո՞ւմ․ ո՞ւր ենք գնումԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Նաև ներդրումային անշարժ գույք և հիփոթեք ոչ ռեզիտենտներին. Կոնվերս Բանկը՝ TOON EXPO-ումՇատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ»Թուրքիան և Կատարը փոխադարձ պաշտպանության մասին համաձայնագիր են ստորագրել Բնակարանի ընտրությունից մինչև ֆինանսավորում․ Ամերիաբանկի հատուկ առաջարկը TOON EXPO-ի այցելուներին՝ սահմանափակ թվով Ջաջուռ գյուղում 19-ամյա վարորդը «BMW»-ով դուրս է եկել երթևեկելի գոտուց և բախվել քարերին․ կա վիրավոր Հայ-ռուսական հարաբերություններում լարվածության նոր օջախ է ձևավորվում