Երևան, 03.Մարտ.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Հայաստանի ժողովրդագրական խնդիրների հարացույցը․ «Փաստ»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Բնակչության թվաքանակը պետության հզորության առաջնային բաղադրիչներից մեկն է։ Պատահական չէ, որ մեծ բնակչություն ունեցող երկրների համար առաջընթացի մեծ հեռանկարներ են բացվում։ Եվ պատահական չէ նաև, որ ասիական երկու հսկաները՝ Հնդկաստանը և Չինաստանը, դարձել են զարգացման խոշոր կենտրոններ։ Ընդ որում, կարևոր է ոչ միայն բնակչության թվաքանակը, այլև դեմոգրաֆիկ աճի տեմպը։ Այն պետությունները, որոնց բնակչության թվաքանակը նվազում է, ու դրա հետ մեկտեղ անընդհատ ավելանում է տարեցների թիվը, բախվում են լուրջ խնդիրների։

Օրինակ՝ Ճապոնիայի տնտեսությունն այդպես էլ դուրս չի գալիս լճացման փուլից և ի վիճակի չէ այնպիսի զարգացման թափ հավաքել, ինչպես տեղի ունեցավ ճապոնական տնտեսական հրաշքի տարիներին։ Բազմաթիվ զարգացած երկրներ ժողովրդագրական խնդիրները մեղմելու նպատակով փորձում են բնակչության թվի հիմնահարցը լուծել ներգաղթի կազմակերպման միջոցով։ Բայց այլ երկրներից ներգաղթն իր հերթին այլ խնդիրներ է ստեղծում այդ երկրների համար՝ փոխելով բնակչության համամասնությունը։ Պատահական չէ, որ եվրոպական երկրներում միգրացիայի սահմանափակման ու միգրանտներին չընդունելու հարցերը դարձել են քաղաքական առաջնահերթ թեմաներ։ Եվ ժողովրդագրական խնդրի հիմնական լուծումը դիտարկվում է բնակչության բնական աճը խրախուսելու տարբերակում։

Ծնելիության ցածր մակարդակի և արտագաղթի բարձր տեմպի հետևանքով Հայաստանի բնակչությունը ևս նվազում ու ծերանում է: 2011 թվականին Հայաստանի մշտական բնակչության թիվը եղել է 3 018 854, 2001 թվականին՝ 3 213 011 մարդ։ Իսկ 2022 թվականին անցկացված մարդահամարի արդյունքներով՝ Հայաստանի մշտական բնակչությունը կազմել է 2 մլն 638 հազար 917՝ նախորդ մարդահամարի համեմատ նվազելով շուրջ 90 հազարով։ Թերևս բնակչության նվազման միտումը շարունակվում է նաև այս տարի։ Ընդ որում, Հայաստանի բնակչության թվի նվազումը ոչ միայն ծնելիության ցածր ցուցանիշների, այլև արտագաղթի բարձր տեմպերի արդյունք է։ Պաշտոնական վիճակագրությունը վկայում է, որ այս տարի ևս Հայաստանից մարդկանց արտահոսքի տեմպերը պահպանվել են։ Այս տարվա ինը ամսվա արդյունքներով, երկրից դուրս եկածների թիվը 10 հազար 634-ով ավելի է մուտք գործողների թվից։ Իսկ եթե Հայաստանի դեմոգրաֆիկ խնդիրները չեն լուծվում, ապա ժամանակի ընթացքում Հայաստանը դառնում է ոչ մրցակցային՝ ընդունակ չլինելով դիմագրավել ժամանակակից մարտահրավերներին։

Փոքր բնակչության թիվը նաև անվտանգային միջավայրի վրա է ազդում։ Օրինակ՝ իրավիճակը բոլորովին այլ կլիներ, երբ Արցախում բնակչության թիվը մի քանի անգամ ավելի լիներ։ Ադրբեջանը լուրջ դժվարություն կունենար Արցախի հայաթափումն իրականացնելու հարցում։ Իսկ եթե Հայաստանի բնակչության թիվը մեծ լիներ, ապա մեր երկիրը առավել մեծ ներուժ կունենար անվտանգային սպառնալիքներին դիմագրավելու համար։ Ճիշտ է՝ պետությունը որոշակի մեխանիզմներ է մշակել ծնելիության աճը խթանելու համար, սակայն դրանք բավարար չեն։ Համակարգային մոտեցում է անհրաժեշտ։ Երեխաների ծննդի դեպքում միայն որոշակի գումարի տրամադրմամբ հնարավոր չէ հարցը լուծել։ Պետք է նախ պայմաններ ստեղծվեն ամուսնությունների թվի աճն ու բազմազավակությունը խթանելու համար։ Իսկ դրա համար պետք է ստեղծել համապատասխան ենթակառուցվածքներ և քաղաքացիներին ապահովել աշխատանքով, որպեսզի նրանք չլքեն երկիրը։

Հատկապես լուրջ խնդիր է նաև բնակֆոնդի ապահովման հարցը։ Չեն կառուցվում համապատասխան քանակությամբ բնակարաններ, որոնք կբավարարեն բնակչության կարիքները։ Կառուցվող բնակարաններն էլ գլխավորապես մայրաքաղաքում են կամ էլ անմատչելի են, քանի որ շատ բարձր գին է սահմանված դրանց համար։ Շուկայում որոշակի աշխուժություն էլ ապահովում էր եկամտահարկի վերադարձի «ինստիտուտը», սակայն իշխանությունները ցանկանում են ժամանակի ընթացքում ընդհանրապես բացառել այդ հնարավորությունը։ Բայց նման քայլերի արդյունքում փոքրանում է այն հնարավորությունը, որ իրենց ունեցած եկամուտների պարագայում քաղաքացիները ի վիճակի կլինեն նոր բնակարաններ ձեռք բերել։ Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի բնակֆոնդը հնցած է և թարմացման կարիք ունի։

Բազմաթիվ քաղաքացիներ էլ, ովքեր հեռացել են Հայաստանից, իրենց տները թողել են դատարկ, այն դեպքում, որ կարելի էր դրանք ևս օգտագործել, հատկապես, որ մեր երկրում ընտանիքներ կան, որ բնակարան չունեն։ Մյուս կողմից էլ՝ նկատի ունենանք, որ մարզերում հատուկենտ են բնակարանների կառուցման ծրագրերը կամ էլ ընդհանրապես բացակայում են։ Երկրի բնակչությունը գերկենտրոնացված է Երևանում։ Անհրաժեշտ է ապակենտրոնացման քաղաքականություն վարել և ուշադրություն դարձնել նաև մարզերի առաջընթացի վրա։ Ու հատկապես սահմանամերձ բնակավայրերը պետք է ունենան զարգացման լայն հնարավորություններ։

ԱՐՏԱԿ ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

«Զենքով դուրս եկան դիմացս»․ ի՞նչ է պատմում գերությունից վերադարձած Նունիկ տատըԳանձ փնտրողները լքված կալվածքում դիակ են հայտնաբերել Արևմուտքի հեռու գնացող ծրագիրը. Թուրքիան տարածաշրջանում կփոխարինի ՌԴ-ին 39-ամյա Տիգրան Ե.-ն ներկայացել է ոստիկանություն Մոզամբիկի մի քանի քրիստոնեական գյուղեր հարձակման են ենթարկվել. տասնյակ քրիստոնյաներ սպանվել են (լուսանկարներ)Օդի ջերմաստիճանը աստիճանաբար կբարձրանա 4-7 աստիճանովՍտամբուլում գազատարի պայթյուն է տեղի ունեցել, վնասվել են շրջակայքի որոշ շինություններ (տեսանյութ)Հունաստանը բացառել է Ուկրաինա զորքեր ուղարկելը Գերմանիայի առողջապահական համակարգը պետք է պատրաստ լինի հնարավոր ռազմական հակամարտությանը․ գերմանացի նախարար Պլանային նորոգման աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով լույս չի լինելուՌուսաստանում գրանցված մեքենաները պետք է լքեն Լիտվան մինչև մարտի 11-ը. մանրամասներՏարածաշրջանային ենթակառուցվածքների ապաշրջափակումը պետք է տեղի ունենա հավասարության և փոխադարձության սկզբունքների հիման վրա․ Միրզոյան (տեսանյութ) Բախվել են «Lexus»-ն ու մի քանի տոննա տրավերտինով բարձված «КрАЗ»-ը․ կան վիրավորներ Պետերբուրգում անօդաչու թռչող սարքը մխրճվել է բնակելի շենքի մեջ. մարդկանց տարհանել են (տեսանյութ)«Սևիլյան» 3-2 հաշվով հաղթեց «Ռեալ Սոսյեդադին» Առջևում դժոխային շոգեր են. անվանվել են այս տարվա ռեկորդային ջերմաստիճան ունեցող երեք շրջաններՈւռուտ գյուղում այրվել է մոտ 50 հա խոտածածկույթ Հայտնի են «Սլավյանսկի բազար 2024» մրցույթում Հայաստանի պատվիրակների անունները Մեր պետությունը կորցրել է ինքնիշխանությունը և կանգնած է անհետացման եզրին․ Աբրահամ Գասպարյան Գերմանիան հետաքննում է Կիևին զենք մատակարարելու մասին զինվորականների միջև ենթադրյալ զրույցի ձայնագրությունը «Աստված ինձ այդպիսին է ստեղծել, չեմ պատրաստվում որևէ բան փոխել »․ Նարե Գևորգյանը՝ հետևորդինՎրաստանը և Ադրբեջանը «Բաքու-Թբիլիսի-Կարս» երկաթուղու կառավարման ձեռնարկություն են ստեղծում Բայդենն իր ելույթում երկու անգամ Գազան շփոթել է Ուկրաինայի հետ Միակ ճիշտ քայլը՝ ինստիտուցիոնալ արագ հակազդեցություն ԱՄՆ-ն մարդասիրական օգնություն է ուղարկել Գազայի հատված 21-ամյա ծննդկանի մահվան մեջ ծնողները մեղադրում են բժիշկներին․ բժիշկներն ասել են՝ ձեր երեխային 10-15 րոպեի կյանք է մնացելՄոհամեդ Սալահը հեռանալու է «Լիվերպուլից». մանրամասներ Որքա՞ն արժե Երևան-Մոսկվա թռիչքի տոմսերն՝ արտագնա աշխատանքի սեզոնին ընդառաջԱրջահովիտ գյուղի վերջնամասում այրվում են տան տանիք և խոտածածկույթ Դարչնագույն զազրախոսությունը՝ որպես երդվյալ նիկոլականների վերջին «փաստարկ»Նշվում է Երուսաղեմի Ս. Հովհան Հայրապետի, Հայոց Ս. Հովհաննես Օձնեցի Հայրապետի, Ս. Հովհան Որոտնեցի և Ս. Գրիգոր Տաթևացի վարդապետների հիշատակության օրը Կապանի օդանավակայանի մոտ բախվել են GAZ և Howo բեռնատարները. վիրավոր կա Պուտինն ու Լուկաշենկոն մոտ մեկ ժամանոց հեռախոսազրույց են ունեցել․ ի՞նչ են խոսելԱլյասկայի ափերի մոտ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Վայոց ձորում BMW մոտոցիկլով ռուսաստանցի ամուսիններ են վթարի ենթարկվել․ նրանց տեղափոխել են հիվանդանոց ՃՏՊ Կապան քաղաքի օդանավակայանի մոտակայքում Մոսկվան սպասում է ՀԱՊԿ-ի վերաբերյալ Երևանի վերջնական որոշմանը․ Լավրով ԵԱՏՄ-ն դեռ պատրաստ չէ միասնական արժույթի տարածք ստեղծելուն. Տիգրան Սարգսյան Հայաստանը փրկե՞ց Ադրբեջանին ռուսներիցԵրևանում շինհրապարակի պատը փլուզվել ու թափվել է բնակչի մեքենայի վրա. վնասվել է գազախողովակը Ուկրաինան հայտարարել է ռուսական Սու-34 կործանիչ խոցելու մասին Փաշինյանի հայտարարությունները, թե ՀԱՊԿ-ը ծանր պահին լքել է Հայաստանը, չեն համապատասխանում իրականությանը․ Լավրով Հայաստանը պատրաստ է Թուրքիայի հետ լիակատար կարգավորման և սահմանի բացման. Ռուբեն Ռուբինյան Իսրայելն ԱԹՍ-ով գրոհել է Լիբանանի տարածքը. երեք մարդ է զոհվել Հայաստանի և Թուրքիայի ԱԳ նախարարների հանդիպումը Արարատ Միրզոյանը հանդիպում է ունեցել Մոզամբիկի ԱԳ նախարարի հետ Խոշտանգել ու ծեծել են հադրութեցի տարեց տղամարդուն, որդուն՝ տանջամահ արել ու հուղարկավորել գյուղում Երշիկեղենի նախահայրը. «սև ապո՞ւր», թե՞ երշիկ․ «Փաստ»Միայն փետրվար ամսին առգրավվել և կամավոր հանձնվել է ապօրինի պահվող 218 միավոր զենք Մտքեր «ՀայաՔվեի» համաժողովից. Գերաշնորհ Տեր Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյան