Երևան, 25.Փետրվար.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Ո՞ւր է մղվում Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը՝ «տարածաշրջանայնացմա՞ն», թե՞ «արևմտականացման»․ «Փաստ»

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

iarex.ru-ն «Ինչու՞ Թուրքիան չի շտապում բացել Հայաստանի հետ սահմանը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի արտաքին գործերի փոխնախարար Մնացական Սաֆարյանը «Խաղաղության խաչմերուկ» համաժողովում ասել է, թե «հույս կա, որ մոտ ապագայում կբացվի հայ-թուրքական սահմանը երրորդ երկրների քաղաքացիների և դիվանագիտական անձնագրեր ունեցող անձանց համար»։ Նա նաև նշել է, որ «հայ-թուրքական սահմանի բացումը վճռորոշ նշանակություն ունի», և, հավանաբար, «մոտ ապագայում այդ շոշափելի քայլը կիրականացվի»։

Մենք ուշադրություն դարձրինք այդ հատվածի վրա հետևյալ պատճառներով: Սաֆարյանը կրկնել է այն, ինչ նախկինում ասել էր Նիկոլ Փաշինյանը խորհրդարանում 2024 թվականի բյուջեի նախագծի լսումների ժամանակ. «Հուսով եմ, որ մոտ ապագայում մենք կկարողանանք կյանքի կոչել Հայաստանի և Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչների բանակցություններից հետո ձեռք բերված՝ երկրների միջև սահմանի բացման մասին պայմանավորվածությունները»։ Ավելի վաղ, ելույթ ունենալով Երևանում ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի նստաշրջանում, նա հստակեցրել էր իր դիրքորոշումը, որ «նախկինում էլ է եղել նման ակտիվ երկխոսություն, չնայած այն հանգամանքին, որ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման առումով հաջողություններ չեն գրանցվել»։

Բայց փաստն այն է, որ Հայաստանի և Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչների՝ երկրների միջև սահմանի բացման բանակցություններից հետո ձեռք բերված պայմանավորվածությունները փաթեթային բնույթ են կրում։ Այդ գործողությունը՝ սահմանի բացումը, պայմանավորված է երկու կողմերի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների վերականգնման մասին համաձայնագրի ստորագրմամբ։ Հիշեցնենք, որ 2023 թվականի փետրվարի 1-ին 35 տարվա մեջ առաջին անգամ սահմանը ժամանակավորապես բացվեց, որպեսզի Հայաստանից մարդասիրական օգնությունը հասնի Թուրքիայի երկրաշարժից տուժածներին։ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը, որն այդ ժամանակ այցելեց Անկարա, վստահեցրեց, որ կողմերը պայմանավորվել են «արագացնել հարաբերությունները կարգավորելու միջոցառումները»։ Դրանից հետո Հայաստանը վերանորոգել և վերազինել է Մարգարայի անցակետը, և նշվել է, որ սահմանը կարող է բացվել 2023 թվականի ամռանը «զբոսաշրջային սեզոնի ամենաթեժ պահին»։ Սակայն երկու երկրների սահմանը դեռ փակ է։

Ըստ Փաշինյանի, ստացվում է, որ Թուրքիան, որը որոշել էր մինչ Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը բացել սահմանը, նահանջել է նախկին պայմանավորվածություններից։ Պաշտոնական մակարդակով Անկարան իր դիրքորոշումը բացատրել է այսպես. «Թուրքիայի և Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորումը, այդ թվում՝ սահմանի բացումը, ամբողջությամբ կախված է պաշտոնական Երևանի քայլերից: Տարածաշրջանում նոր իրավիճակ է ստեղծվել, համագործակցության լայն հնարավորություններ կան։ Եթե խելամիտ մոտեցում լինի, ապա այդ գործընթացում կոնկրետ առաջընթաց կլինի, ընդհուպ մինչև սահմանի բացումը»։ Բայց տարածաշրջանում ի՞նչ «նոր իրավիճակի» մասին են խոսում Անկարայում: Եթե փակագծերը բացենք, մի՞թե խոսքը Ադրբեջանի համար հաղթական երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմի արդյունքների, նախկինում կորցրած շրջաններն իր վերահսկողության ներքո վերադարձնելու, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրման հետ կապված խնդիրների և նույնիսկ, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» վերաբերյալ քննարկումների մասին է։

Համենայն դեպս, հենց այդ համատեքստում է կառուցվում Հայաստանի դիվանագիտությունը թուրքական ուղղությամբ, երբ Երևանը հայտարարում է, որ Հայաստանի հետ սահմանը փակ պահելու որևէ պատճառ չկա։ Սակայն Թուրքիայի դիրքորոշումն է փոխվել: Նախկինում Թուրքիայի և Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորումը, ինչպես նաև տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործընթացը փաստացի տեղի էին ունենում Ռուսաստանի միջնորդությամբ։ Այժմ Թուրքիայի հետ սահմանները բացելու Հայաստանի ցանկությունը պետք է դիտարկել ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Իրանի հետ նրա բարդ հարաբերությունների, ինչպես նաև դեպի Արևմուտք շեղվելու համատեքստում։ Ներկա իրավիճակում, կապված հատկապես Մերձավոր Արևելքում Իսրայելի և Համասի պատերազմի հետ, Թուրքիային ձեռնտու չէ հայկական «խաղաքարտը» խաղարկել Ռուսաստանի և Իրանի դեմ։

Հետևաբար, Անկարան Երևանի բոլոր ակնկալիքները շրջում է ոչ թե դեպի Արևմուտք և ՆԱՏՕ-ի կառույցներ, այլ «3+3» ձևաչափ (Ռուսաստան, Թուրքիա, Իրան, Ադրբեջան, Հայաստան, Վրաստան), ընդ որում՝ առանց որևէ ձևով Արևմուտքի միջամտության։ Հենց այդ ուղու վրա է հնարավոր ստորագրել և՛ խաղաղության պայմանագիր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև, և՛ համաձայնագիր Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ։ Բայց իրադարձությունների այս զարգացումը նախատեսում է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության որոշակի վեկտորների փոփոխություն։

Ի դեպ, Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Յաշար Գյուլերը նոյեմբերի 27-ին Բաքու կատարած այցի ժամանակ ասել էր, որ Հայաստանը չի կարողանում պատշաճ գնահատել տարածաշրջանում խաղաղության և կայունության հաստատման հեռանկարները՝ հավելելով, որ «3+2» հարթակը «լավ ձևաչափ է տարածաշրջանում խնդիրների լուծման և խաղաղության հասնելու համար»։ Նման կարծիք է հնչել նաև Մոսկվայում ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի և նրա ադրբեջանցի գործընկեր Ջեյհուն Բայրամովի հանդիպման ժամանակ։ Ավելին, առաջարկվող նոր աշխարհաքաղաքական մոդելը խոստանում է բաց և տնտեսական համագործակցություն տարածաշրջանի երկրների և համաշխարհային խոշոր խաղացողների, այդ թվում՝ Չինաստանի միջև։ Պատահական չէ, որ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ «Հայաստանը պետք է իր անվտանգությունը փնտրի ոչ թե հազարավոր կիլոմետրեր հեռու, այլ հարևանների հետ համագործակցելով»։

Այսինքն, Հայաստանն այժմ չունի որոշումների ընտրության լայն շրջանակ և մղվում է արտաքին քաղաքականության «տարածաշրջանայնացման», այլ ոչ թե «արևմտականացման»։ Եվ այդ ամբողջ ընթացքում Թուրքիայի հետ սահմանը կողպված է մնալու:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Կարեն Խաչանովը՝ Դոհայի մրցաշարի հաղթողՊլանային նորոգման աշխատանքներ իրականացնելու նպատակով լույս չի լինելուԱնկանխիկ վճարում չընդունող տնտեսվարողը պարտավոր է տուգանք վճարելՎթարային աշխատանքներով պայմանավորված ջուր չի լինելուԵրևանում ձյուն կտեղա՞Մայր Տաճարի վերաօծման և Մյուռոնօրհնության արարողությունները տեղի կունենա սեպտեմբերի 28-29-ինԴեռևս չպարզված հանգամանքներում զինծառայող է մահացել․ ՊՆ 41-ամյա Սերյոժա Հ.-ն հետախուզվում էր ծանր մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով «Դոն» մայրուղու վրա բեռնատարների մասնակցությամբ խոշոր վթար է տեղի ունեցել․ վիրավորներ կանՄտահոգիչ եմ համարում հայտրարությունը կապված Ուկրաինական պատերազմի հետ․ նմանատիպ հայտարարությունները կարող են անդառնալի հետևանքներ ունենալ․ Արտավազդ ԱլավերդյանԱրտակարգ դեպք՝ Երևանում. հրդեհ է բռնկվել բնակչի տան խորդանոցում Մոտ 300 բեռնատարներ արգելափակվել են Ռուսաստանի և Ղազախստանի սահմանինՖրանսիան մտադիր է Ուկրաինային մատակարարել նորագույն կամիկաձե անօդաչու թռչող սարքեր Ներկայումս պարեկային ծառայության շարքերում հարյուրից ավելի կանայք կան․ պանելային քննարկում Հայաստանը պետք է կարողանա պաշտպանել իրեն և իր խաղաղ բնակչությանը․ Ֆրանսիայի ԶՈւ նախարար Ամենայն հավանականությամբ, Մբապեն կտեղափոխվի աշխարհի մեծագույն ակումբ․ Լյորիս Հայ Առաքելական եկեղեցին վերահաստատեց իր սկզբունքային դիրքորոշումը՝ ընդդեմ նոր Սահմանադրության Աղջիկս ինձ մահից փրկեց. Հրաչյա Գասպարյանը՝ քաղցկեղով տառապելու և երեխաների մասին Ֆինանսների նախարարությունը Արմավիրի մարզի 5 համայնքում սուբվենցիոն ծրագրերով խախտումներ է արձանագրել Թուրքիայի դպրոցներին սկանդալային հրահանգ է ուղարկվել. Սուրբ ծնունդը եւ Հարության տոնը նշելն արգելվում է 2 տարում ԵՄ-ն Ուկրաինային հատկացրել է ավելի քան 130 միլիարդ եվրո․ Շառլ Միշել Կապանում ձյուն է տեղում, կան փակ ավտոճանապարհներ Աշխարհի գավաթ․ Վահագն Դավթյանը՝ բրոնզե մեդալակիրԿրակոցներ՝ Երևանի էլիտար շենքերից մեկի բակում․ կա վիրավոր Գերմանիայի կառավարությունը հայտնել է, թե որքան է ծախսել Ուկրաինայի վրա Էրդողանը կրկին մեղադրանքներ է հնչեցրել Հայաստանի հասցեին Քասախում 50-ամյա տղամարդուն դաժանաբար կյանքից զրկելու դեպքից մանրամասներ են հայտնի դարձելՄակրոնը չի մասնակցելու G7-ի գագաթնաժողովին Մեծ Բրիտանիայի և Լեհաստանի արտգործնախարարները նշել են Ուկրաինայի բարեկամների 5 առաջնահերթությունը Որքա՞ն արժե Երևան-Մոսկվա թռիչքի տոմսերըՍպանություն Քասախում․ նոր մանրամասներ ողբերգական դեպքից«ԶՊՄԿ» ՓԲԸ կայուն զարգացման գծով տնօրեն Արմեն Ստեփանյանը հյուրընկալել էր Կապանի քիքբոքսինգի «Սյունիք» ակումբի սաներին Հայաստանը որևէ մեկի «ետնաբակը» չէ, այլ բարեկամ երկիր. Ֆրանսիայի դեսպան Վթար՝ Գեղարքունիքում. Nissan-ը դուրս է եկել երթևեկելի գոտուց ու շրջվելԱդրբեջանական ԶՈւ-ն կրակ է բացել հայկական դիրքերի ուղղությամբԱյսօր Կյուրեղ Երուսաղեմի Հայրապետի, Կյուրեղ եպիսկոպոսի և նրա մոր` Աննայի հիշատակության օրն է Սահմանապահ զորքերի N ջոկատում տեղի է ունեցել սահմանապահ 5 նոր ուղեկալների բացման արարողությունՆոր Նորքի ղեկավարի նստավայրի շենքի ուղղությամբ կրակոցներ արձակած անձը հայտնաբերվել է Սարի թաղի թիվ 13 երթուղում «ՊԱԶ»-երի փոխարեն «Ժոնգ-Թոնգ» ավտոբուսներ կգործեն (տեսանյութ) ՀԱՊԿ ԽՎ-ից միայն ՀՀ ներկայացուցիչները որպես դիտորդ ներկա չեն Բելառուսի ընտրություններին ԱՄՆ դեսպանատունն իրազեկում է Իրանում 4,8 մագնիտուդով երկրաշարժ է տեղի ունեցել Անկանխիկ վճարում չընդունող տնտեսվարողը պարտավոր է տուգանք վճարել Երկու տարի առաջ այստեղ մենք թշնամական դեսանտին դիմավորեցինք կրակով․ Զելենսկու տեսաուղերձը՝ Գոստոմելի օդանավակայանից Ադրբեջանի ԶՈւ հատուկ նշանակության ջոկատները հերթական զորավարժություններն են անցկացրել Հայաստանում «աշխարհազոր» չի լինի․ ՊՆ-ն նոր նախագիծ է ներկայացրել, մի շարք փոփոխություններ կկատարվեն Մահացել է երգիչ Համլետ Գևորգյանի հայրը Ուկրաինայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին ոչ թե «եթե»-ի, այլ «երբ»-ի հարց է. Ստոլտենբերգ ԱՄՆ-ն պատժամիջոցների ցանկում ներառել է 16 թուրքական ընկերություն Էկոնոմիկայի նախարարի թեկնածուն Գևորգ Պապոյանն է․ ՔՊ-ն հավանության է արժանացրել