Երևան, 15.Հուլիս.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Ինչպե՞ս է գազարը դարձել... գազարագույն․ «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ստեպղինը կամ գազարը (լատիներեն՝ Daucus) նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի երկամյա, հազվադեպ՝ միամյա կամ բազմամյա բույսերի ցեղ է։ Հայտնի է նրա մոտ 60, Հայաստանում՝ 1 տեսակ։ Արմատապտուղը մսալի է, գլանաձև, իլիկաձև՝ բութ կամ սուր ծայրով, կարմիր, սպիտակ, դեղին, երբեմն՝ մուգ կապտավուն գույնով։ Այդ արմատապտուղը ավելի քան 5000 տարվա պատմություն ունի: Մարդու կողմից գազար օգտագործելու առաջին տվյալները վերաբերում են մեր թվարկությունից առաջ 3000-ականներին: Ընդ որում, այն ժամանակ օգտագործվող գազարը չի եղել գազարագույն: Հայտնի է, որ առաջինը գազար օգտագործել են Աֆղանստանում: Այն ժամանակ գազարը ներսից դեղին էր, դրսից՝ կարմրավուն: Հին հույները և հռոմեացիները ևս գազար օգտագործել են, բայց հիմնականում բուժական նպատակով. համարվում էր, որ գազարը ուժեղացնում է տղամարդու սեռական պոտենցիան: Գազարը Եվրոպա է բերվել 10-ից 13-րդ դարերում:

Անդալուսացի բժիշկ Իբն-ալ-Ավամը նկարագրել է գազարը՝ որպես կարմիր և դեղին արմատապտուղ: Բյուզանդացի բժիշկ Սիմեոն Սիտը ևս նկարագրել է այդ գույները: Հետագայում՝ 17-րդ դարում, Հոլանդիան է դարձել գազարի ամենամեծ արտահանողը Եվրոպայում: Այդ ժամանակ էլ հենց հոլանդացի հայրենասեր սելեկցիոներների կողմից ստեղծվել է նարնջագույն (նույնն է, ինչ գազարագույն) գազարը՝ ի պատիվ Օրանժ հոլանդական արքայական դինաստիայի: Ներկայիս մշակովի գազարի բոլոր տեսակները կապ ունեն Հոլանդիայում ստեղծված գազարի չորս տեսակների հետ՝ «վաղ կիսաերկար», «ուշ կիսաերկար», «սկարլետ» և «երկար օրանժ»: Հիմա խանութներում արդեն կարելի է հանդիպել նաև այլ գույների գազարների՝ սպիտակ, դեղին, մուգ կարմիր, թանաքագույն և այլն: 1997 թվականին Իսլանդիայում հաջողվել է աճեցնել գազար շոկոլադի համով. նպատակն այն է, որ երեխաները գազար հաճույքով ուտեն:

Մշակովի գազարը մտնում է տնտեսապես ձեռնտու մշակաբույսերի տասնյակի մեջ: Մեկ տարում աշխարհում մոտավորապես արտադրվում է 36-40 միլիոն տոննա գազար: Այդ ամենի միայն կեսը արտադրվում է Չինաստանում: Գազարի արտադրության ավելացումը աշխարհում իրականանում է ոչ թե բերքատվության աճով, այլ մշակելի տարածքների ավելացման հաշվին: Գազարը առանց այդ էլ բերքատու կուլտուրա է, նրա բերքատվությունը մեկ հեկտարից կազմում է 20-ից 80 տոննա:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

ՄԱԿ. Երկիր մոլորակի բնակչությունը 2080-ականների կեսերին կհասնի 10,3 միլիարդ մարդու4 օր շարունակ գազ չի լինի հանրապետության տարբեր շրջանների տասնյակ հասցեներում«Վիրավոր եմ, դաշտում, մենակ»․ Արման Օհանջանյանը մոր հետ էր խոսում, երբ հակառակորդը վերջին հարվածը հասցրեց նրանԴիլիջանի ոլորանների մոտակայքում քաղաքացին սայթաքել և ընկել է մոտակա ձորակըՀայաստանի թիմը հաղթեց ադրբեջանցիներին (տեսանյութ)Սևանում մոտորանավակը խափանվել է. չորս քաղաքացի մնացել են մոտորանավակումՄանրամասներ` Երևանում հնդիկ տղամարդուն խոշտանգելու գործովՃՏՊ Երևան-Երասխ ավտոճանապարհին. կան տուժածներՈղբերգական դեպք՝ Արմավիրի մարզի գյուղերից մեկում. տան նկուղում հայտնաբերվել է տանտիրոջ մարմինը Երեք ադրբեջանցի ամրաններով ծեծելով սպանել են ընտանիքի հորըՔուվեյթը հայտարարել է հսկայական քանակությամբ նավթ հայտնաբերելու մասինՏրանսպորտի ավելացված արժեքի գումարը պետք է տան ապիկար կառավարիչների պարգևավճարներից ու գործուղման ծախսերից. Բաբկեն ՊիպոյանՄոսկվա-Երևան տոմսերը ռեկորդային թանկացել ենԹրամփի վրա մահափորձ կատարած Քրուքսը Փենսիլվանիա նահանգի Բեթել Պարկ քաղաքից էր․ մանրամասներ«Շերեմետևոյում» եղանակի պատճառով թռիչքների սահմանափակումներ ենԼավ ապրելու բանաձևը ո՞րն է, կենդանի լինե՞լն է լավ ապրելու բանաձևը․ Բագրատ ՍրբազանԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ուզրա Զեյան այցելել է Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրՀայաստանի բասկետբոլի կանանց Մ16 հավաքականը հաղթեց Վրաստանին Կախարդական գիշեր՝ հուլիսի 16-ից 17-ը. ցանկություններն ու երազանքները կիրականանանԱՄՆ-ում 4 մարդ է մահացել գիշերային ակումբում տեղի ունեցած հրաձգության հետևանքովՄեր պետությունը պետք է ազատագրվի էս չարիքից. Սրբազանը` ԱբովյանումՄահացել է դերասանուհի Շենեն Դոհերթին Խաղողօրհնեք. ի՞նչ չի կարելի անել տոնից առաջ Բելգորոդի շրջանի ռազմական տեղակայման կետում կրակոցներ են հնչել. կան զոհեր և վիրավորներ Հայկ Մարտիրոսյանը Ֆիշերի շախմատի մրցաշարում զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականըՀՀ ՊՆ- ից տեղեկացնում ենԳլոբայի կանխատեսումները կենդանակերպի 4 նշանների համար՝ հուլիսի 14-ին ՆԳՆ-ն զգուշացնում է չանհանգստանալ Կառավարությունը սկսում է Տավուշի և Լոռու մարզերում ջրհեղեղից տուժած բնակիչների աջակցության ծրագրերը ՌԴ-ն և ԱՄՆ-ն խորը առճակատման փուլում են, ելքը դեռ չի երևում. Պեսկով Որքան է արժեցել Հնդկաստանի ամենահարուստ մարդու որդու հարսանիքը․ լուսանկարներԼոռիում մի քանի տոննա հեղուկ գազ տեղափոխող բեռնատարը դուրս է եկել երթևեկելի գոտուց և մասամբ հայտնվել Դեբեդ գետում Երևանի Բուսաբանական այգում «Կյանքի պուրակի» կառուցման աշխատանքները շարունակվում ենՔՊ-ական պատգամավոր Մարիամ Պողոսյանն ամուսնացել է«Նիկոլ Փաշինյանը մատ թափ տվեց մեր վրա ու ասեց՝ դուք ձեր հալը կտեսնեք». զոհված զինվորի մայրը ապշեցնող դրվագներ է պատմում վարչապետի հետ հանդիպումից «Ատում եմ Թրամփին»․ տեսանյութ՝ մահափորձից առաջ (տեսանյութ) Ջուր չի լինելու. «Վեոլիա Ջուր»-ը տեղեկացնում է «Պատկերացրեք միայն, թե ինչ կլինի Հայաստանի հետ, եթե այստեղ բախվեն Իրանը, Թուրքիան, Ադրբեջանն ու Ռուսաստանը». Արշակ ԿարապետյանԶախարովան մեկնաբանել է Դոնալդ Թրամփի դեմ մահափորձըԴավթաշենում բախվել են «BMW»-ն, 2 «Mercedes»-ներն ու «Toyota»-ն. կան վիրшվորներ «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժումը այսօր հանդիպում կանցկացնի ԱբովյանումElektrum Eesti-ն բացել է իր առաջին արևային մարտկոցների պարկը էստոնական Լուգանուսում Միանգամից 2 երկրաշարժ է գրանցվել ՌԴ տարբեր շրջաններում Փաշինյանն ուղերձ է հղել Հայաստանում Իրանի դեսպանը չափազանց ուշագրավ հայտարարություններ է արել․ իրանագետ Բայդենը զանգահարել է ԹրամփինԵվրոն, ռուբլին թանկացել են, դոլարը նվազել. փոխարժեքն այսօր՝ հուլիսի 14-ին Դիլիջանի ոլորանների մոտակայքում քաղաքացին սայթաքել և ընկել է մոտակա ձորակը Ինչ վիրավորում է ստացել Թրամփը (լուսանկար) Խաշթառակ և Լուսահովիտ գյուղեր տանող կամուրջը երկկողմանի փակ է