Ереван, 18.Май.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ВАЖНО


«Այս մարդը և իր թիմը գիտակցաբար լուծարում են Հայաստանի երրորդ հանրապետությունը՝ առանց չորրորդ հանրապետություն ստեղծելու երաշխիքների». «Փաստ»

ИНТЕРВЬЮ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Նոր Սահմանադրությունն ամենաքննարկվող թեմաներից մեկն է: Իսկ Հայաստանն ունի՞ նոր Սահմանադրության կարիք:

«Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանն ասում է՝ եթե այլ՝ հավասար պայմաններում լինեինք, պետք է քննարկեինք այլ հարց: «Կրիտիկական պահերին 2015 թ.-ին ընդունված Սահմանադրության մեխանիզմներն իրենց այնպես դրսևորեցի՞ն, որ դա չխաթարեր մեր թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին անվտանգությունը: Պառլամենտարիզմը զարգացման ներկա փուլում գտնվող Հայաստանի համար կառավարման լավագո՞ւյն մոդելն էր: Եթե սկսենք սրա մասին զրուցել, կստացվի, որ բովանդակային քննարկման մեջ ենք մտնում իշխանությունների հետ, իսկ դա այն է, ինչ իրենք ուզում են ստանալ: Մեր Սահմանադրությունն ունի բազմաթիվ խնդիրներ, առավել ևս, որ 2015 թ.-ին այն փոփոխվել էր՝ ելնելով կոնկրետ մեկ անձի և քաղաքական թիմի քաղաքական այժմեական անհրաժեշտությունից: Տրամաբանական է, որ այդ Սահմանադրությունը բազմաթիվ խութեր ունի, տրամաբանական է, որ այն պետք է փոխվի: Բայց խնդիրն այն է, որ իշխանությունների նպատակը Սահմանադրության լավարկումը չէ կամ, ելնելով պատերազմական իրավիճակում կառավարման խնդիրներից, ցանկությունը՝ կառավարման մոդելը փոխելու և այլն: Կա կոնկրետ արտաքին պահանջ, իշխանություններն այդ արտաքին պահանջով են գնում այդ փոփոխությանը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մաթևոսյանը:

Ընդգծում է՝ շատերը կարծիք են հայտնում, որ 2018 թ.-ից այս կողմ Հայաստանի կառավարման ղեկը Ալիևի կամ Էրդողանի ձեռքում է: «Համաձայն եմ, բայց եթե նախկինում դա չերևացող էր, ապա հիմա բաց տեքստով այս ամենը բոլորիս ասվում է, և շատ թափանցիկ գործընթաց է գնում: Սահմանադրական փոփոխությունները պետք է առաջին հերթին դիտարկել այս տրամաբանության մեջ: Որպես ազգ, որպես քաղաքական միավոր՝ տալի՞ս ենք Ալիևին մանդատ Հայաստանը ղեկավարելու: Ակնհայտ է, որ այս փոփոխությունների պատվիրատուն նա է: Նա ներթափանցում է ներհայաստանյան հարցերի մեջ: Սա ամենամեծ հարվածներից մեկն է, որ կարող է լինել մեր կամ ցանկացած այլ պետության ինքնիշխանությանը: 2018 թ.-ին ասում էին՝ ինքնիշխանությունն ենք վերականգնելու, հիմա սա՞ է ինքնիշխանությունը: Որքան էլ կան բովանդակային ու քաղաքական բազմաթիվ հարցեր, սահմանադրական փոփոխությունները պետք է հետևյալ տրամաբանության մեջ դիտարկենք. մենք՝ որպես բազմադարյա և բազմաչարչար պատմություն ունեցող ժողովուրդ, մեր երկրի կառավարման ղեկը տալի՞ս ենք Ալիևին, թե՞ ոչ: Մնացած խոսակցություններն ուղղակի քաղաքական շահարկումներ են լինելու»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Հայաստանի իշխանություններն ասում են՝ ուզում են փոխել Սահմանադրությունը, որ այն համապատասխանի ներկա մարտահրավերներին և այլն: Ինչպե՞ս են ժողովրդին մատուցելու Սահմանադրության փոփոխության անհրաժեշտությունը: «Եթե փորձենք բանաձևով ներկայացնել, ապա իրենց ասածը հետևյալն է՝ «դու՝ հայ ազգ, որպես հավաքական միավոր, ստանում ես հարվածներ, երբ լինում ես հայ, երբ չես հրաժարվում քո ինքնությունից, պատմությունից և այլն»: Առաջարկում են դրանից հրաժարվել: Դրա համար եմ ասում, որ երկրի և ազգի ապագան կառավարելու մանդատը հանձնում են Ալիևին: Իսկ ինչպե՞ս են սա ներկայացնում ժողովրդին: Տեսնում եմ երկու ուղերձ, որոնց շուրջ իշխանությունները կարող են կառուցել սահմանադրական փոփոխությունների նախընտրական քարոզարշավը, գոնե այն կտրվածքով, որ մարդկանց բերեն ընտրատեղամաս: Երևանի ավագանու ընտրությունները ցույց տվեցին, որ նույնիսկ մարդկանց ընտրատեղամաս բերելու հետ կապված իշխանությունները խնդիրներ ունեն: Երկու հիմնական թեզ է լինելու: Առաջին՝ եթե չփոխենք Սահմանադրությունը, մեզ պատերազմ է սպասվում: Փաշինյանի հարցազրույցը Հանրային ռադիոյում հենց դրա մասին էր, նա մեր ժողովրդի վրա վախ էր «վաճառում»:

Երկրորդ՝ The Telegraph-ին տված իր հարցազրույցում Փաշինյանն այն թեզն է առաջ քաշում, որ պատրաստ ենք ԵՄ-ին մոտ լինել այնքան, որքան ԵՄ-ն դա հնարավոր կհամարի: Ասելու են՝ փոխում ենք Սահմանադրությունը, հրաժարվում ենք խորհրդային ժառանգությունից, մեր պատմական իղձերից և այլն, դրա փոխարեն հնարավորություն ենք ստանում ԵՄ-ի հետ մերձենալու, առավել ևս, որ, ըստ «շիրինյանախզմալ յանական» տրամաբանության, Հարավային Կովկասն արդեն ԵՄ-ի տարածաշրջան է: Այսինքն, եթե փոխենք Սահմանադրությունը, կմերձենանք ԵՄ-ի հետ, այլ կերպ ասած, հնարավոր է, որ ԵՄ-ի հետ վիզաների պարզեցման ռեժիմ ստանանք:

Իշխանություններն ասում էին, որ բանակցություններ են վարում այս ուղղությամբ: Փորձելու են մարդկանց վրա «վաճառել» վախը և վիզաների ազատականացման ռեժիմի հետ կապված հնարավոր զարգացումները: Եթե սա քննարկենք՝ ասելով, որ, օրինակ՝ վիզաների ազատականացման ռեժիմը դեմոգրաֆիական փոսում գտնվող Հայաստանի համար հղի է շատ լուրջ վտանգներով, ուղղակի «կդատարկվենք», կարող ենք Ուկրաինայի, Վրաստանի, Մոլդովայի օրինակները բերել, այն, ինչ ԵՄ-ից խոստացել էին, մարդիկ ոչինչ չստացան, բայց ունեցան կորուստներ, մտնելու ենք բովանդակային քննարկման մեջ, բայց բարդ է պատկերացնել, թե ինչպես կարելի է բովանդակային քննարկման մեջ մտնել մի իրավիճակում, երբ «խաղասեղանին» դրված է Հայաստանի ապագայի հարցը հետևյալ կերպ՝ Ալիևը ղեկավարելո՞ւ է Հայաստանը, թե՞ ոչ»,-ընդգծում է քաղաքագետը:

Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանություններն իրար նամակներ ու առաջարկություններ են փոխանցում, զանգահարում: Հայաստանի իշխանությունը կատարում է ադրբեջանական կողմի պահանջները: Ադրբեջանը ի պատասխան ոչինչ չի անում: Ինչո՞ւ Հայաստանը չի վերցնում, օրինակ՝ դադար բանակցություններում, եթե դրանք, իհարկե, կան, և չի պահանջում երաշխիքների տրամադրում Ադրբեջանից, տարածքային ամբողջականության ճանաչում և այլն:

«Հարցը փորձում եք մեղսունակության կանխավարկածով վերլուծել, բայց խնդիրը լրիվ այլ է: Պնդում եմ, որ այս մարդը և իր թիմը շատ պարզ և գիտակցաբար լուծարում են Հայաստանի երրորդ հանրապետությունը, առանց չորրորդ հանրապետություն ստեղծելու երաշխիքների: Մեզ հետ ուզում են անել այն, ինչ 2023 թ.-ի սեպտեմբերի 28-ին արեցին Արցախի Հանրապետության հետ: Երրորդ հանրապետության լուծարումը կհանգեցնի նրան, որ կոչնչանա այն հայցվորը, որն ապագայում կարող է ինչ-որ հայց ներկայացնել Նիկոլ Փաշինյանի և իշխող թիմի դեմ: Հայցվոր ասելով՝ նկատի ունեմ Հայաստանի Հանրապետությունը: Որպես հավաքական քաղաքական միավոր՝ շատ նատուրալիստական ժողովուրդ ենք: Այնքան ժամանակ, մինչև Փաշինյանը Պրահայի դավադրությունից հետո բաց տեքստով չհայտարարեց, որ Ադրբեջանի 86,6 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածքի մեջ մտնում է նաև Արցախի Հանրապետությունը, նույնիսկ ընդդիմադիր դաշտում կային քննարկումներ առ այն, որ Փաշինյանը ժամանակ է ձգում և այլն: Բայց արդեն Պրահայից պարզ էր, որ շատ լուրջ խնդիր ունենք Արցախը փրկելու:

Արցախը ոչնչացավ, դրանից հետո մարդիկ ասում են՝ եկեք ինչ-որ քայլեր ձեռնարկենք, Արցախը փրկենք, արցախցիներին վերադարձնենք այնտեղ և այլն: Կողմ եմ, որ պայմաններ լինեն, և արցախցիները վերադառնան, բայց ասում եմ՝ լինում է խնդիր, ուշացած ենք դրան արձագանքում: Պրահայում տեղի ունեցած դավադրությունից հետո ինձ համար ակնհայտ էր, որ Հայաստանի Հանրապետությունն է արդեն վտանգի տակ: Բայց սպասեցինք մինչև Արցախը ոչնչացավ, հայաթափվեց, անցավ Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, նոր այստեղ սկսեցինք ինչ-որ շարժումներ Հայաստանն ու Հայաստանի Սահմանադրությունը փրկելու, Արցախի հարցը բարձրացնելու համար:

Մի քանի տարի ուշացել ենք այն ամենից, ինչը պետք է անեինք: Սա նատուրալիստական մոտեցում է, մեզ մատնանշում են խնդիրը, նոր սկսում ենք դրանով զբաղվել: Սահմանադրական փոփոխությունների մասին Ալիևն առաջին անգամ բաց տեքստով ասել է 2021 թ. սեպտեմբերի 27-ին՝ պատերազմից մեկ տարի անց: Քաղաքական դասը փաստացի երեք տարի ուներ, որ նախապատրաստվեր սահմանադրական փոփոխություններին, իր քայլերը մշակեր, ժողովրդի հետ որոշակի կոմունիկացիայի մեջ մտներ, բացատրեր, թե դա ինչ վտանգներով է հղի, բայց ոչ ոք ոչինչ չարեց: Հենց Փաշինյանը դաշտ նետեց այս թեզը, քանի որ ժամանակն է տնային առաջադրանքը կատարելու, սկսեցինք սա քննարկել: Սա, մեղմ ասած, հանցավոր անփութություն է»,-ասում է մեր զրուցակիցը:

Հայաստանի իշխանությունները դեռ ամիսներ առաջ հայտարարում էին նաև արտաքին քաղաքական վեկտոր փոխելու մասին, սակայն հստակ քայլեր, կարծես թե, չարվեցին: Ի վերջո, կողմնորոշվեցի՞ն՝ դեպի Արևմուտք են գնո՞ւմ, թե՞ Ռուսաստան: «Հայաստանի իշխանությունները վաղուց կողմնորոշված են, այդ կողմնորոշումը ոչ թե դեպի Արևմուտք է, այլ դեպի Թուրքիա: Հեքիաթները ԵՄ-ի և այլնի մասին ավարտվելու են թուրքական շքամուտքի առաջ: Նիկոլ Փաշինյանը դա շատ լավ հասկանում է, միայն թուրքական ուղղվածություն ունեցող, թյուրքական աշխարհի մաս կազմող Հայաստանում ինքը և իշխող քաղաքական թիմն ունեն քաղաքական ապագա: Այլ հավասար պայմաններում իրենք Հայաստանում քաղաքական ապագա չունեն: Իրենց մոտ երկընտրանքը հետևյալն է՝ կամ ոչնչացնել հայցվորին, որ նա հետագայում հայց չներկայացնի իրենց դեմ, կամ հայցվորին ինտեգրել թյուրքական աշխարհի մեջ և դրանում որպես վիլայեթի ղեկավար, այն էլ Ադրբեջանի վիյալեթի ղեկավար, շարունակել Հայաստանում պաշտոնավարել: Ոմանց գուցե սա ծայրահեղական մոտեցում թվա, բայց կարծում եմ, որ այս ուղղությամբ ենք գնում: Իրենց ուղղվածությունը դեպի Թուրքիա է, մնացածը ծխածածկույթ է դա թաքցնելու համար»,-եզրափակում է Բենիամին Մաթևոսյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

 
Администрация боится реагировать на антиармянские выступления ЛукашенкоУченые выяснили, как возбужденное состояние влияет на зрительное восприятие В республике ожидается переменчивая погода Армянская Апостольская Церковь в это воскресенье отметит праздник Пятидесятницы В «Гражданском договоре» запуганы: ищут мостыКто вы, заявите о своей вере, чтобы мы понимали, христиане вы или нет, скажите, вы господин или госпожа? Аршак КарапетянЗа что ведется борьба? «Паст»Отказавшись от церкви, Конституции, истории, кем мы становимся, на что похож глава государства, который хочет создать новый народ? Аршак КарапетянПытаются найти «альтернативы» и мобилизовать сателлитов: «Паст»Кто взял на себя «покровительство» за агрессивное поведение полиции? «Паст»Стилист Зверев заверил, что Пугачева вернется в Россию Пашинян обеспокоен предстоящим митингомНовое посольство Азербайджана в Иране откроется в «более безопасном месте» Глава МИД Германии призвала передать Украине дальнобойное оружие, чтобы защитить Харьков Члены движения «Во имя Родины» во главе с предстоятелем Тавушской епархии шествием отправились к ЕГУ Цена нефти Brent превысила $83,5 за баррель Архиепископ Баграт: Здесь проблема 2-3 домов или государства? Погода в Армении: снег и заморозки в горах Архиепископ: С представителями Армянского национального конгресса обсудили текущие процессы и их позицию Курсы валют в Армении Для администрации действовать в тайне от общественности превратили в заветную ценностьГаджиев обсудил с чиновниками Госдепа отношения Еревана и Баку Баграт Србазан: Делается попытка переложить ответственность на жителей села, это проблема 2-3 домов или проблема государства? Алиев и Лукашенко посетили район Варанды оккупированного Арцаха Баграт Србазан: Мы встретились с АНК и поговорили о процессах и их позиции (Видео) Губернатор Тавуша проводит встречу с жителями села Киранц Нарек Малян: Вся агентская резидентура Южного Кавказа будет перенесена на территорию Армении Дорога, ведущая в село Киранц, перекрыта полицией, жители перекрыли межгосударственную дорогу АМИО Банк выпустил драмовые облигации Давид Ананян: Пришло время нам под председательством Баграта Србазана проявить решительность и радикальность в наших действиях и решениях Въезд в село Киранц все еще закрыт: жители ночью оставались на трассе Баграт Србазан: Я не отступлю от этой борьбы Администрация разозлилась от слова «просьба»Компания Ucom поздравляет всех с днем телекоммуникаций Имеем дело с марионеточным правительством, управляемым иностранцами, целью которого является идентичность армянского народа: Аршак КарапетянПервый звонок для Мгера ГригорянаУченые обнаружили неожиданную причину глухоты и других заболеваний Бетховена Баграт Галстанян: Либо сегодня, либо никогда «Паст». Труфальдино из Армении или Пашинян «кинет» стороны, либо они «кинут» его Беззубое поведение США по отношению к Азербайджану еще больше обостряет аппетит АлиеваВ Армении семьи без вести пропавших военнослужащих продолжат получать финансовую поддержку еще два месяца Армения утвердила программу обеспечения жильем семей, насильственно перемещенных из Арцаха В Бюраканской школе забастовка: Учителя, ученики и их родители проводят акцию протеста Жители села Киранц не хотят встречаться с правительственным чиновником в Иджеване – пусть сам едет в село Жители села Киранц вновь перекрыли межгосударственную автодорогу Армения-Грузия Шант Арутюнян: Я хочу, чтобы движение «Во имя Родины» увенчалось успехом Некоторые члены движения «Тавуш во имя Родины» отправляются в село Киранц Начальник полиции Тавуша ведет переговоры с жителями села Киранц: он уговаривает их открыть дорогу Экономист: Валютный рынок достаточно чувствителен к политическим процессам В Армении срок погашения кредита на закупку винограда продлен на один год