Երևան, 23.Մայիս.2024,
00
:
00
1 $ = 0 ֏, 1 = 0 ֏, 1 = 0 ֏
ՀՐԱՏԱՊ


Պելմենի. ռուսակա՞ն, չինակա՞ն, մոնղոլակա՞ն, թե՞... գերմանական ուտեստ. «Փաստ»

ՀԱՆՐԱՀԱՅՏ ՄՈԼՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ցանկացած ֆարշ՝ աղացած միս, ձուկ կամ բանջարեղեն, որը մանրակրկիտ կերպով փաթաթված է խմորի բարակ շերտի մեջ, ավանդական կերակուր է մի շարք ազգերի ազգային խոհանոցներում: Պելմենիի այնպիսի անալոգները, ինչպիսիք են խինկալին, կոլդունները, մանթիները, ցզյաո ցզիները և այլն, վաղուց են հայտնի համաշխարհային խոհարարության մեջ: Այնուամենայնիվ, որտեղի՞ց են առաջացել դրանք: Ո՞ր ժողովրդին է պատկանում դրանց առաջին «հեղինակային իրավունքը»: Այս զարմանալի և այդքան սիրված կերակուրի պատմությունը մնում է մութ և անհասկանալի: Ռուսական և սիբիրյան խոհանոցները վաղուց արդեն պելմենին ճանաչում են որպես իրենցը: Բայց պետք է խոստովանել, որ այդ ուտեստն ի սկզբանե չինական արմատներ ունի: Չինական խոհանոցը իր հինգ հազարամյակի պատմությամբ գրեթե յուրաքանչյուր ժամանակակից ուտեստի անալոգներն ունի:

Պելմենիի պատմությունը հասնում է շատ հեռավոր անցյալ: Չինական պելմենիի խմորը ավանդաբար հունցվել է ալ յուրով և ջրով, իսկ որպես միջուկ ընտրվել են շատ տարբեր մթերքներ՝ միս, բանջարեղեն, ձու, բանջարեղենով միս և այլն: Չինաստանում ամենահայտնի պելմենին է «լոտոսը ջրի մեջ», որը վերաբերում է ամենաբարդ տեսակին, ունի 13 անցք և թխվում է ձեռքով, կամ՝ «կայսրուհի մայրիկը», որը լցոնվում է հավամսով և այնքան փոքր է, որ հիշեցնում է մարգարիտ: Պլատոնի «Խնջույք» տրակտատում (մ.թ.ա. 385-380) նկարագրվում է մի կերակրատեսակ, որը չափազանց հիշեցնում է պելմենին՝ լապշայի մեջ փաթաթված մսի կտորներ: Այդ կերակրատեսակի մասին գրել է նաև հին հռոմեացի Պետրոնիուսը: Իսկ Պլատոնի ժամանակակից Արիստոֆանեսի կատակերգության մեջ ասվում է, որ մի խնջույքի ժամանակ ազնվականությանը հյուրասիրել են տապակած խմորի տոպրակներով, որոնք լցոնված են այլ մթերքով:

Նշենք, որ խոհարարության պատմաբանները համաձայն են, որ հենց Չինաստանն է «լցոնել» Եվրոպան պելմենիներով: Մոնղոլները այն ցեղերն են, որոնք ձիերով շրջել են ողջ հարավային Սիբիրում, Ուրալում, Ասիայում, իհարկե՝ նաև Չինաստանում, և կապել են բոլոր ժողովուրդներին նաև խոհարարության տեսակետից: Քոչվորների համար պելմենին դարձել է հիանալի կիսաֆաբրիկատ, որն իսկական փրկություն է եղել երկարատև արշավների ժամանակ: Մոնղոլները ներկայում էլ շատ կզարմանան, եթե ինչ-որ մեկն ասի, որ պելմենին ուրիշի ազգային ուտեստն է: Այնպես որ, անհնար է ճշգրտորեն ասել, թե ով է հորինել պելմենին: Միսը խմորով փաթաթելու գաղափարը այնքան ակնհայտ է, որ ցանկացած մարդ կարող էր դա իրականացնել՝ չինացին՝ Չինաստանում, ռուսը՝ Ռուսաստանում, հույնը՝ Հունաստանում, մոնղոլը՝ Մոնղոլիայում և անգամ գերմանացին՝ Գերմանիայում:

Ի դեպ, վերջիններս համոզված են, որ պելմենիի հեղինակները բողոքական վանականներ են, և այդ ուտեստը պաշարված բերդերում թույլ է տվել մարդկանց գոյատևել: Ըստ Նախաուրալում բնակվող ֆինն-ուգրական ժողովուրդների, պելմենին իրենց հայտնագործությունն է, և դրա ամենակարևոր ապացույցը «պելմենի» բառն է, որը թարգմանվում է որպես «հաց- ականջ»: Եվ իրոք, պելմենին կարծես ականջ լինի, հիանալի պահվում է սովորական տոպրակի մեջ ձմռանը, եթե մնա ցրտին, նկուղում կամ միջանցքում, պատրաստելն էլ շատ հեշտ է: Ռուսական հողում ևս պելմենիի առաջացման բազմաթիվ վարկածներ կան: Չնայած ռուսները համարում են, որ պելմենին «իսկոննի» ռուսական կերակրատեսակ է, այդուամենայնիվ, մինչ 1820-ական թվականները ռուսական խոհարարական որևէ գրքում պելմենիի մասին հիշատակում չկա: Կարելի է երկար վիճել այն մասին, թե արդյո՞ք պելմենին ավանդական ռուսական ուտեստ է, թե՞ ոչ: Ինչքան մարդ, այնքան կարծիք: Բայց այն փաստը, որ ռուսի համար պելմենին իսկական տոն է, անվիճելի է:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Զբոսաշրջային օպերատորների կողմից ներգնա զբոսաշրջային փաթեթների իրացման նկատմամբ կսահմանվի ԱԱՀ-ի զրոյական դրույքաչափ. «Փաստ»8 ժամ գազ չեն ունենաՔպական պատգամավորը նորից Մոսկվայում անհատական ցուցահանդես է բացել. «Փաստ»Տիգրանաշենո՞ւմ էլ են կադաստրային վկայականները տրվել «ոչ ճշգրիտ տվյալների հիման վրա». «Փաստ»Ինչո՞ւ են անձրևների արդյունքում Երևանում «գետեր» ու «լճեր» առաջանում. «Փաստ»«Բիոլաբորատորիաների գործունեությունը մեծ ռիսկեր ու սպառնալիքներ է պարունակում». «Փաստ»Գազ չի լինելու Թանկարժեք մետաղների գներ եւ փոխարժեքներ. ՀՀ ԿԲ Ակբա բանկը կաջակցի ՓՄՁ-ներին զարգանալ Եվրոպայի և Ասիայի շուկաներումՀԻՄԱ. Բագրատ Սրբազանն ամփոփում է օրը Ինչպե՞ս են զվարճանում ՔՊ-ական պատգամավոր Լիլիթ Մինասյանն ու ԱԳՆ աշխատակից Մերի Ադամյանը ԴուբայումՎերաբացվել է Ամիօ Բանկի «Արմավիր» մասնաճյուղը Հասարակական տրանսպորտի ուղեգծերում հնարավոր են սպասարկման միջակայքերի ժամային խախտումներ, առանձին երթուղիներում՝ շարժակազմերի բացակայություն. Հայկ ԿոստանյանԴրա համար էլ էս վիճակում է․ Սերժ Սարգսյանը՝ Փաշինյանի՝ Իլհամ Ալիևի հետ տետ ա տետ բանակցելու մասին Դանակաhարություն՝ Տավուշում․ քաղաքացին փորձել է ապoրինի փայտանյութ ձեռք բերել Բագրատ Սրբազանի հանդիպումը կրթության, գիտության ոլորտի մասնագետների հետ Ֆրանսահայ մեծ շանսոնյե, գրող և դերասան Շառլ Ազնավուրն այսօր կդառնար 100 տարեկանԿա պատրաստակամություն միասնաբար իշխանափոխության հասնելու. Մենուա ՍողոմոնյանԵթե եկեղեցին կրկին սկսել է զբաղվել քաղաքականությամբ, նշանակում է՝ կրկին ունենք պետականության կորուստ. Գորիսի տարածաշրջանի հոգևոր հովիվՉկա մի կետ, որտեղ Ադրբեջանը կանգնելու է, զիջումների շատ մեծ ցուցակ ունի. Ավետիք Չալաբյան Շտապե՛ք գնել ԱԶԱԼԻԱ ննջասենյակի հավաքածուն՝ ընդամենը 399.000 դրամով Իրանի առաջնորդը հուղարկավորության ժամանակ գրկել է hանգուցյալ նախագահի թոռներին․ հուզիչ տեսարան (տեսանյութ) Հնդկաստանում 179 ուղևորներով ինքնաթիռը բռնկվել է թռիչքի ժամանակ (տեսանյութ) Ուզում են ապացուցել, թե այդ քանակի ցեղասպանություն տեղի չի ունեցել․ Նաիրի ՍարգսյանԻրանի ու Հայաստանի հարաբերությունները հակառակորդներ ունեն․ Ալի Խամենեի Ձայնագրության մեջ լսվող ձայնը Հրաչ Ղևոնդյանինը չէ. հայտարարություն Երևանի քաղաքապետարանի կողմից ձեռնարկվում են բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ հասարակական տրանսպորտի բնականոն աշխատանքը ամենասեղմ ժամկետներում վերականգնելու համար. Հայկ ԿոստանյանԱրարատԲանկը վաղաժամկետ ավարտել է պարտատոմսերի տեղաբաշխումը Հետախուզվում է Ռազմիկ Կարապետյանը Շվեդիան ավելի քան 6 միլիարդ եվրո կհատկացնի Ուկրաինային ռազմական աջակցության համար Արտաշ Ասատրյանի դուստրը ցույց է տվել սկեսուրին. ո՞վ է նա և ի՞նչ տեսք ունի. բացառիկ կադրեր Ռուսաստանի և Ուկրաինայի փոխադարձ գնդակոծությունների հետևանքով կան զոհեր Իշխանությունն արդեն զավթված է. Բագրատ Սրբազան (տեսանյութ) Ձեռք բերեք Afina ննջասենյակի հավաքածուն՝ 299.000 դրամով Հրդեհ է բռնկվել բանտային հիվանդանոցի տարածքում․ ի՞նչ է հայտնի (տեսանյութ) Ամիօ ժամանակաշրջան. ստորագրվել է հուշագիր Վ. Բրյուսովի անվան պետական համալսարանի հետ Մեր համբերությունը պետք է լինի Շարժման՝ ճշմարտության պայքարի ավարտով, Երիքովի պարիսպներն էլ են համբերությամբ փլվել․ Բագրատ Սրբազան «Եղանակային պայմանները նորմալ էին». նոր մանրամասներ` Ռաիսիի ուղղաթիռի վթարից Իշխանությունը զավթելու մեղադրանքով ձերբակալվել է Հրաչյա Ղևոնդյանը Ռուսաստանցիների զանգվածային արտագաղթ Թուրքիայից Ի՞նչ լուրջ հիվանդnւթյամբ է տառապnւմ Ելենա Բորիսենկոն. բացառիկ մանրամասներ ՊՆ նախարարին շտապ տեղափոխել են հիվանդանոց․ La RepubblicaՓոշու կառավարման համակարգը Քաջարանում. պատմում է ԶՊՄԿ կայուն զարգացման գծով տնօրեն Արմեն Ստեփանյանը Ադրբեջանցներն ապամոնտաժում են Ստեփանակերտի բնակելի շենքերը Վթար Աբովյան քաղաքում․ կա տուժած Փարաքար համայնքի «Ապրելու երկիր» խմբակցությունը երեկ նախաձեռնել էր համայնքի ղեկավարի իմպիչմենթի գործընթաց. Մեսրոպ ԱռաքելյանՎրաերթի ենթարկված 26-ամյա աղջիկը մահացել է Թեհրանում սկսվել է Իրանի նախագահի և ավիաաղետի մյուս զոհերի հրաժեշտի արարողությունը (տեսանյութ) Առանց ճանաչման խաղաղությունն անհնար է. Նորվեգիան ճանաչել է Պաղեստինի անկախությունը Մեր ցավակցությունն ենք հայտնել Իրանի բարեկամ ժողովրդին. Ավետիք Չալաբյան