«Պետք է շարունակական և հետևողական աշխատանք տանենք հանքարդյունաբերության ոլորտի ներուժն օգտագործելու համար»

Ապրիլի առաջին կիրակին ընդունված է նշել որպես երկրաբանի մասնագիտական տոն՝ Երկրաբանի օր, ինչը խորհրդանշում է երկրաբանական արշավների և դաշտային աշխատանքների սկիզբը: Այսօր ԵՊՀ աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետում տեղի ունեցավ Հայաստանում երկրաբանության զարգացման մեջ մեծ ավանդ ունեցող Գագիկ Կարապետյանի անվան ինտերակտիվ լսարանի բացումը, իսկ հանդիսավոր նիստի ժամանակ՝ ֆոտոգրքի շնորհանդես, հուշամեդալների և շնորհակալագրերի հանձնում։ Երկրաբանի օրվան նվիրված ողջույն խոսքով հանդես եկան ԵՊՀ ռեկտոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը, ԵՊՀ աշխարհագրության և երկրաբանության ֆակուլտետի դեկան Սարգիս Քելյանը, Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի ղեկավար Հովհաննես Մարտիրոսյանը և այլք: Նիստի ընթացքում զեկույց ներկայացրեց ԶՊՄԿ գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալ, Հայաստանի հանքագործների և մետալուրգների միության նախագահ Վարդան Ջհանյանը: Նա նշեց, որ համաշխարհային տնտեսական աճը և համաշխարհային տնտեսությունն առանց հանքարդյունաբերության անհնար է: «Երկրաբանի մասնագիտությունը, երևի թե, ամենահին արդյունաբերական մասնագիտություններից է, առանց որի չէր լինի մարդկության զարգացումը: Այն կարևոր է մեր տնտեսության համար, որովհետև առանց դրա մեր տնտեսության ամենագլխավոր ճյուղը՝ հանքարդյունաբերությունը, չէր կարող զարգանալ և ընդհանրապես լինել։ Սա ներուժ ունեցող այն ճյուղերից է, որը թույլ կտա զարգանալ տնտեսությանը»,-ասաց Ջհանյանը:

Հավելում է՝ բոլոր կանխատեսումներով մտնում ենք պղնձի դարաշրջան: «Եթե վերջին 100 տարին մարդկությունը և համաշխարհային տնտեսությունը ապրել է նավթի դարաշրջանում, վերջին մի քանի տարիներին ականատես ենք լինում մեծ փոփոխության, երբ նավթի դարաշրջանն իր տեղը զիջում է ալտերնատիվ վերականգնվող էներգետիկայի դարաշրջանին, իսկ այն, առանց հանքարդյունաբերության և կարևորագույն մետաղների, ինչպիսին նաև պղինձն է, անհնար է կյանքի կոչել: Ըստ բոլոր կանխատեսումների՝ պղնձի պահանջարկը շատ մեծ աճ է գրանցելու: Կանխատեսումների համաձայն՝ էկոլոգիապես մաքուր էներգետիկայի անցնելու, ուրբանիզացիայի տեխնոլոգիական առաջընթացի և համաշխարհային տնտեսության աճի շնորհիվ մինչև 2035 թ.-ը պղնձի պահանջարկը կկրկնապատկվի։ S&P Global-ի կանխատեսման համաձայն՝ 2035 թ.-ին շուկայում պղնձի դեֆիցիտը կարող է կազմել մոտ 1,5 մլն տոննա՝ բարձր արտադրանքի սցենարի դեպքում, և մինչև 9,9 մլն տոննա՝ ցածր արտադրանքի սցենարի դեպքում։ Սա նշանակում է, որ մետաղի շատ բարձր գներ են սպասվում: Պղնձի դերը մեծանալու է, իսկ նավթինը՝ փոքրանալու, և, ըստ բոլոր կանխատեսումների, իր դերն ու կարևորությունը կորցնելու է: Երկրորդ կարևորագույն մետաղը, որը Հայաստանում կա, մոլիբդենն է: Թեկուզ այդքան էլ տարածված չէ նրա օգտագործումն աշխարհի արդյունաբերական տարբեր ոլորտներում, բայց այն ոչ պակաս աճ է գրանցելու համաշխարհային տնտեսության մեջ, որովհետև մոլիբդենն էլ համարյա բոլոր նոր էներգետիկ տեխնոլոգիաների մեջ օգտագործվում է՝ սկսած հողմային կայաններից և ավարտած արևային կայաններով: Միջազգային էներգետիկ գործակալության գնահատմամբ՝ մինչև 2040 թ.-ը մոլիբդենի պահանջարկը կավելանա 290 տոկոսով: Այս դեպքում էլ կլինի դեֆիցիտ և կանխատեսվում է մոլիբդենի գնաճ»,-նշում է նա:

Ջհանյանն ընդգծում է՝ մեր ՀՆԱ-ն աճում է. «Հանքարդյունաբերության ոլորտի մասնակցությունը ՀՆԱ-ում կազմում է 2-5 տոկոս: Հանքարդյունաբերության մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում առավելագույնի է հասել 2004-2006, 2011-2012, 2017 և 2021 թվականներին մետաղների գների բարձրացման ժամանակ: ՀՆԱ-յի մասնաբաժնից մոտ երկու անգամ ավելի մեծ մասնաբաժին ունի վճարված հարկերի մասով մեր ոլորտը, այդ մասնաբաժինը հասնում է մինչև 11 տոկոսի: Մեկ հետաքրքիր փաստ կա, որը մշտապես շեշտում ենք: 2000-ական թվականների սկզբին Հայաստանում տարեկան այնքան հարկ է վճարվել, որքան հիմա միայն հանքարդյունաբերություն է վճարում: 2024 թ.-ի խոշոր հարկատուների ցանկում առաջին տեղում Զանգեզուրի պղնձամոլային կոմբինատն է՝ մոտ 102 միլիարդ դրամ վճարված հարկերով»:

Հայաստանի հանքագործների և մետալուրգների միության նախագահի կարծիքով, հանրության մոտ ձևավորված կարծիք կա, թե հանքարդյունաբերությունը շատ տարածված է Հայաստանում, ամեն տեղ հանքեր են: «Իրականում այդքան էլ տարածված չէ: Համաշխարհային բանկը հետազոտություն է կատարել՝ ուսումնասիրելով տարբեր երկրները, ըստ հանքերի հագեցվածության: Հայաստանը նույնիսկ հարյուրյակի մեջ չի մտնում, այսինքն՝ Հայաստանը հագեցած չի հանքերով, ունի ներուժ, մեր ոլորտի դերը կարևոր է, բայց հագեցվածություն չկա: Այսօր մեր պետական պարտքի ցուցանիշը բավականին բարձր է: Մեր կարծիքով, պարտքի բեռը թեթևացնելու ճանապարհներից մեկը արդյունաբերության զարգացումն է Հայաստանում, արդյունաբերության զարգացումն առաջին հերթին հանքարդյունաբերությունն է և էներգետիկան: Հանքարդյունաբերության ծավալը զարգացնելու երեք հիմնական ուղղություն կա: Առաջին՝ այն հանքավայրերը, որոնք պատրաստ են շահագործման, պետք է շահագործել: Օրինակ՝ «Լիդիան Արմենիայի» դեպքում Ամուլսարի հանքավայրի շահագործում: Երկրորդ՝ գործողների արտադրության ծավալների ավելացում, օրինակ՝ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատ, Թեղուտ, Ագարակ և այլն: Համարյա բոլոր հանքավայրերը Հայաստանում ունեն շատ մեծ պաշարներ և կարող են  շահագործվել 50 և ավելի տարիների ընթացքում: Երրորդ՝ նոր հանքավայրերի շահագործում, սա մեր դեպքում բարդ է, որովհետև ԽՍՀՄ տարիներից այս կողմ երկրաբանական հետախուզման աշխատանքներ համարյա կամ բավարար չեն արվել: Եթե հիմա սկսենք նոր ծավալի հետախուզման աշխատանքներ անելը, պահանջվում է մոտավորապես 10-15 տարի այդ աշխատանքները սկսելու պահից մինչև արտադրանք տալը, այսինքն՝ արդեն այդքան հետ ենք մնացել: Երրորդ ճանապարհը պետք է հիմա սկսենք, բայց դրա էֆեկտը գուցե կտեսնի հաջորդ սերունդը։

Շատերի մոտ կարծես լիարժեք պատկերացում չկա մեր ոլորտի կարևորության, ներուժի և նշանակության մասին: Հանրությունը պետք է հասկանա՝ ոլորտները, որոնք զարգացնելու արդյունքում հնարավորություն կա հզոր պետություն ունենալու, քիչ են: Մեկը մեր ոլորտն է, պետք է շարունակական և հետևողական աշխատանք տանենք մեր ոլորտի ներուժը օգտագործելու համար»,-եզրափակեց Վարդան Ջհանյանը:

Լուսինե Առաքելյան