Խլել, խլել մինչև... ո՞ւր. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Սեփականության իրավունքը ժամանակակից պետականության, իրավական համակարգի և շուկայական տնտեսության չափազանց կարևոր անկյունաքարն է, որն ապահովում է երկրի ընդհանուր տնտեսական կայունությունը, խթանում ներդրումների ներգրավումը և ամրապնդում օրինականության հիմքերը: Լինելով անձի՝ իր գույքը տիրապետելու, օգտագործելու և տնօրինելու հիմնարար հնարավորությունը՝ այն ստեղծում է կանխատեսելի ու անվտանգ միջավայր տնտեսվարողների համար, մոտիվացնում է ռեսուրսների արդյունավետ ու խնայողաբար տեղաբաշխումը և հնարավորություն է տալիս ձևավորելու երկարաժամկետ կապիտալ, որը ծառայում է որպես ֆինանսական համակարգի զարգացման ու վարկավորման հուսալի երաշխիք:

Ինչպես տեղական, այնպես էլ օտարերկրյա ներդրողների համար սեփականության անձեռնմխելիությունն ու պետության կողմից դրա անշեղ պաշտպանությունը հանդիսանում են առաջնային նախապայման, քանի որ ապօրինի միջամտության կամ գույքի կորստի ռիսկերի նվազեցումը էապես բարձրացնում է երկրի տնտեսական վարկանիշը և խրախուսում խոշոր, երկարաժամկետ ենթակառուցվածքային ու տեխնոլոգիական ծրագրերի ֆինանսավորումը:

Միևնույն ժամանակ, սեփականության իրավունքի պաշտպանվածությունն անմիջականորեն փոխկապակցված է իրավունքի գերակայության և դատական համակարգի անաչառության հետ, քանի որ հստակ իրավական ընթացակարգերն ու արդարացի վեճերի լուծումը բացառում են պետական ապարատի կողմից կամայականությունները և բարձրացնում հանրային վստահությունը պետական ինստիտուտների նկատմամբ: Վերջապես, այս իրավունքը երաշխավորում է շուկայական հարաբերությունների բնականոն զարգացումը և պաշտպանում քաղաքացիների հիմնարար ազատությունները, քանի որ տնտեսական անկախությունը քաղաքացուն տալիս է իրական ինքնավարություն՝ լիարժեք իրացնելու իր քաղաքական, սոցիալական ու քաղաքացիական իրավունքները, ինչն էլ իր հերթին ձևավորում է կայուն միջին դաս և ապահովում հասարակական համերաշխություն:

Սակայն վերջին տարիներին (առավել ևս՝ վերջին մեկ տարում) Հայաստանում ձևավորվել է մի արատավոր երևույթ, երբ կամայական ու քաղաքական դրդապատճառներով տեղի է ունենում մասնավոր ունեցվածքը խլելու քաղաքական խայտառակ գործընթաց։ Հասկանալի է, որ սեփականազրկման սուր դանակի տակ են հայտնվում այն անձինք, որոնք ընդդիմադիր գործունեությամբ են զբաղվում կամ էլ անհամաձայնություն են հայտնում իշխանությունների կողմից վարվող քաղաքականությանը։ Սեփականազրկման գործընթացը գնալով ծայրահեղ դրսևորումներ է ստանում և ոտնահարում է ժողովրդավարության ու իրավական պետության բոլոր սկզբունքները։

Ավելին, հիմա արդեն իշխանությունները նույնիսկ ջանք չեն գործադրում երկար-բարակ բացատրություններ ներկայացնելու հանրությանը կամ անգամ տեղի ունեցողին «օրենսդրական փաթեթավորում» ապահովելու, ուղղակի գրչի մի հարվածով խլում են մասնավոր անձանց պատկանող սեփականությունը: Այսինքն, օրվա իշխանությունը բացահայտ գործում է կամայականորեն, բացահայտ ցույց է տալիս, որ այս հարցում ևս իրեն ոչինչ կանգնեցնել չի կարող, այդ թվում՝ օրենքն ու Սահմանադրությունը, էլ չենք խոսում միջազգային իրավունքի մասին։ Ու այս ամենը տեղի է ունենում կոնկրետ մեկ անձի քմահաճույքով ու ցուցումով։ Իսկ այդ անձը՝ Նիկոլ Փաշինյանը, նույնիսկ չի էլ թաքցնում, որ այդպիսով պատժում է այն մարդկանց, ովքեր չեն քայլում իր կողմից գծված արահետով։ Երբ Փաշինյանը հայտարարում է, թե այս կամ այն անձի սեփականությունը պետք է անցնի պետությանը, ապա ընդամենը րոպեներ անց սկսվում է համապատասխան գործընթաց՝ առանց իրավական հիմնավորումների, առանց օրենքի։ Հենց այդպես էլ Գագիկ Ծառուկյանին պատկանող մի շարք հայտնի ձեռնարկություններ և գույքեր, այդ թվում՝ «Մուլտի Վելնես» համալիրը, «Արարատցեմենտ» գործարանը և Երևանի «Արարատ» կոնյակի-գինու-օղու կոմբինատը, 2026 թվականի հուլիսի վերջին անցան պետության կամ Երևանի քաղաքապետարանի կառավարմանը։ Դրանից առաջ էլ գրեթե նույն սցենարով իրականացվեց ՀԷՑ-ի խլման գործընթացը։

Հասկանալի է, որ եթե այսօր Ծառուկյանն է նշանառության ներքո, վաղը կարող է լինել մեկ այլ սեփականատեր, քանի դեռ այս գործընթացը կանգ չի առել։ Իսկ առկա իրողությունը, բնականաբար, ազդում է երկրի ընդհանուր տնտեսական և ներդրումային միջավայրի վրա։ Փաստացի հատկապես դրսի գործարարարները շահագրգռված չեն լինի Հայաստանում ներդրումներ կատարելու հարցում, իսկ Հայաստանում գործունեություն ծավալող տնտեսվարողներն արդեն շահագրգռված կլինեն իրենց կապիտալը երկրից դուրս բերելու և այլ երկրներում աշխատեցնելու ուղղությամբ, քանզի ոչ ոք ապահովագրված չէ, որ Նիկոլ Փաշինյանը մի «թարս երազ» չի տեսնի ու առավոտյան չի արթնանա այս կամ այն սեփականությունը խլելու ցանկությամբ։

Փաստացի, ստացվում է, որ սեփականության իրավունքի պաշտպանվածության բացակայությունը կաթվածահար է անում բիզնես ակտիվությունը։ Իսկ դրան հետևում է նաև այն, որ միջազգային վարկանիշային կազմակերպությունները իջեցնում են պետության վարկանիշն իր ծանր հետևանքներով։

Անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև այն հանգամանքը, որ իշխանությունը սեփականատիրոջից խլված ընկերություններին, ըստ էության, դատապարտում է ձախողման։ Գաղտնիք չէ, որ պետությունը, մեղմ ասած, բիզնեսի լավագույն կառավարիչը չէ և մասնավոր շահագրգռվածության բացակայության արդյունքում այդ բոլոր ձեռնարկություններն ի վիճակի չեն բարձր արդյունավետություն ապահովել։ Այդ պարագայում, ի՞նչ, պետությունը պետք է նորից դրանք հանձնի կամ վաճառի մեկ ուրիշ մասնավորի՞։ Ստացվում է, որ այդպիսով երկրի տնտեսական հատվածը դրվում է քաղաքական նպատակահարմարության ռելսերի վրա, իսկ դա, ինչպես տարբեր երկրների օրինակն է ցույց տալիս, ձախողման ու քաոսի ամենաուղիղ ճանապարհն է։ Սեփականության քաղաքական վերաբաշխումը միշտ բերում է երկրի համար ծանրագույն հետևանքների: Տնտեսական հետևանքներին, որպես կանոն, հետևում են նաև իրավական և միջազգային հետևանքները։ Կամայական պետականացումներին որոշ ժամանակ անց հետևելու են սեփականատերերի հայցերը միջազգային արբիտրաժային դատարաններում և այլ միջազգային ատյաններում։

Ու դրա արդյունքում մեկ մարդու քմահաճույքի հետևանքով պետությունը ներքաշվելու է արբիտրաժային երկարատև ու թանկարժեք դատական գործընթացների մեջ։ Իսկ այդ գործընթացի հանգուցալուծումն, ըստ էության, լինելու է այն, որ միջազգային դատարանների որոշմամբ պետությունը ստիպված է լինելու հսկայական փոխհատուցումներ վճարել երկրի պետական բյուջեից։ Փաստացի, մեկ մարդու կամայականության պատճառով տուժելու է ողջ պետությունը, այդ թվում՝ քաղաքացիները, քանի որ պետբյուջեի միջոցները ձևավորվում են նրանց վճարած հարկերից։ Մյուս կողմից էլ՝ բացառված չէ, որ մի շարք երկրներ կամ միջազգային կառույցներ, անհանգստացած լինելով նման երևույթներով, կարող են տնտեսական կամ քաղաքական պատժամիջոցներ կիրառել սեփականության իրավունքի ոտնահարումը օրինաչափություն դարձրած պետության դեմ։

Հ.Գ.-Նյութը պատրաստ էր տպագրության, երբ նորընտիր խորհրդարանում բավական ուշագրավ ելույթ ունեցավ ՀՀ ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Ագնեսա Խամոյանը՝ անդրադառնալով այն խայտառակ քայլերին, որոնք իրականացնում են այս իշխանությունները: Կարծում ենք՝ տեղին է որոշ մեջբերումներ անել այդ ելույթից՝ առավել ամբողջական դարձնելով այս անդրադարձը: «Միայն մանդատները գողանալով չեք բավարարվել։ Հիմա էդ մարդուն ունեզրկում եք։ Երբեք Գագիկ Ծառուկյանի քաղաքական ճաշակը չեմ կիսել, բայց այդ մարդու ձայները, մանդատները գողացել եք, հիմա էլ ոտնձգություն եք իրականացնում իր ունեցվածքի նկատմամբ։ Այդ մարդը «Արարատ» անունով ինչ ունի, հիմա վերցնում են։ Վստահ եմ անգամ, որ ունեցվածքը չի հարցը, այլ ցուցանակները»,-ասել է Խամոյանը: Նա նաև նշել է, որ ՔՊ-ն այլևս ժողովրդավարության հետ կապ չունի։ «Դուք ժողովրդավարության հետ կապ ունեք այնքանով, որքանով ընդդիմադիրների վրա հարձակվող կարմիր բերետավորները կապ ունեն դիվանագիտական արվեստի հետ»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում