Երևան, 18.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՀՐԱՏԱՊ

«Կեն­ցա­ղա­յին պատ­կե­րա­ցում­նե­րը հա­կադ­րու­թյան մեջ են մտնում պե­տա­կան մտա­ծե­լա­կեր­պի հետ»

ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ

Քաղաքական օրակարգում կրկին նկատելի էր հասարակության շրջանում բաժանման, տարանջատման գծերն ավելի խորացնելու միտումը, բայց գոնե պատերազմական պայմաններում «նախկիններ», «ներկաներ» գծերն ընդհանրապես պետք է բացառվեին: Այս կարծիքին է «Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանը:

Կենցաղային պատկերացումների խնդիրը

«Մենք տեսանք, որ մի կողմից կային քաղաքական ուժերի հստակ ձևակերպումները, համաձայն որոնց՝ ռազմական խնդիրների պարագայում իրենք միասնական են, կանգնած են բանակի և պետության կողքին, մյուս կողմից՝ իշխանական պատգամավորներն ասում էին՝ «մենք պատերազմում ենք երկու ճակատով», «բոլորդ մի տեղ հավաքվեք, բոլորիդ հարցերը լուծենք»: 

Մենք ձեզ հետ զրույցներում ևս բազմիցս խոսել ենք իշխանությունների՝ կենցաղային պատկերացումներ ունենալու խնդրի մասին: Եվ այս պարագան ևս բացառություն չէ: Արտաքին թշնամու դեմ պայքարը դիտարկում են նախկինների հետ հակադրվելու տրամաբանության մեջ՝ հիմքում ունենալով «մենք հաջողություն ենք գրանցում, ու դա դրական է ոչ թե պետության տեսանկյունից, այլ այն, որ նախկինում դուք ձախողումներ եք ունեցել» համատեքստը: 

Մեծ հաշվով, կենցաղային պատկերացումները պետական մտածելակերպի ու պատկերացումների հետ հակադրության մեջ են մտնում: Մինչդեռ, երբ սահմանին բախումներ սկսվեցին, իշխանություններն առնվազն երեք խորհրդարանական խմբակցությունների հայտարարությունը պետք է նախաձեռնեին՝ հետևյալ բովանդակությամբ. 

«Ճիշտ է, տարբեր քաղաքական մոտեցումներ ունենք, բայց արտաքին թշնամու դեմ պայքարի շրջանակներում միասնական ենք ու պատրաստ ենք մեր ուժերը զորաշարժել մեր ընդհանուր հաղթանակն ապահովելու համար»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց քաղաքագետը՝ շեշտելով, որ ցանկացած երկրում քաղաքական դիսկուրսի գլխավոր ճարտարապետն իշխանությունն է:

Արտաքին քաղաքական օրակարգ սպասարկելու տրամաբանության մեջ

Անդրադառնալով սահմանային լարված օրերին ընդգծված միասնականության ֆոնին ներքին օրակարգեր առաջ բերողներին, մասնավորապես «ներքին թշնամիներ» փնտրող, թշնամանք հրահրող կոնկրետ շրջանակներին՝ Բ. Մաթևոսյանը շեշտեց. 

«Ես կկենտրոնանայի այդ շրջանակների ոչ թե ներքաղաքական դաշտում ինչ-որ գործողություններ անելու, այլև արտաքին քաղաքական օրակարգ սպասարկելու տրամաբանության ուղղությամբ: Նրանք սահմանային բախումները նույնպես այդ նույն տրամաբանության մեջ են փորձում օգտագործել:

 Միայն այս իրադարձությունների մասին չէ խոսքը. առհասարակ Հայաստանում, ցավոք, կան մարդիկ, որոնց գործունեության տրամաբանությունը կոնկրետ համընկնում է թուրքադրբեջանական շրջանակների գործունեության տրամաբանության հետ: 

Իրենք ավելի շատ իրենց խաղն են խաղում՝ սպասարկելով վերոնշյալ տանդեմի շահերը: Այս իրադարձությունների ժամանակ այդ շրջանակների կողմից փորձ արվեց արտաքին քաղաքական ինչ-որ շղարշ դնել այս ամենի մեջ: 

Այս առումով մենք աբսուրդի հասնող հայտարարություններ էինք տեսնում: Ասում էին՝ «հիմա էլ պատրաստ ենք առաջ գնալ, բայց Ռուսաստանը խանգարում է», դրա հետ մեկտեղ «չնկատելով», որ Թուրքիան ակնհայտորեն ագրեսիվ քաղաքականություն է դրսևորում Հայաստանի դեմ, իսկ Ռուսաստանը շատ կոնկրետ քայլեր արեց Էրդողանի ակտիվությունը ծածկելու համար: 

Մեծ հաշվով, այդ շրջանակները կատարում են ոչ միայն ներքաղաքական պայքարում գույները խտացնելու, հասարակության մեջ սևերի ու սպիտակների բաժանումը խորացնելու դեր, այլև կոնկրետ քայլեր են իրականացնում, որոնք ակնհայտորեն բխում են վերոնշյալների շահերից: 

Որովհետև այս պայմաններում, հատկապես վերջին բախումներից հետո չգիտակցել, որ Ռուսաստանի ներկայությունը մեր տարածաշրջանում բխում է մեր շահերից և թույլ է տալիս մեզ չպատերազմել երկու ճակատով՝ առնվազն քաղաքական անմեղսունակություն է, եթե չասենք, որ տեղավորվում է 5-րդ շարասյան գործողություններին բնորոշ տրամաբանության մեջ»: 

Նման դրսևորումները առնվազն չեզոքացնելու խնդիրը, ըստ մեր զրուցակցի, կապված է քաղաքական իշխանությունների քաղաքական կամքի, վճռականության և այն հանգամանքի հետ, թե նրանք ինչ ուղենիշ են վերցնում հետագա գործողություններն իրականացնելու համար. 

«Հիմա շատ է խոսվում այն մասին, թե ինչո՞ւ ԱԱԾ-ն չի զբաղվում այդ շրջանակների գործունեությամբ: 

Բայց ինչպե՞ս կարող է զբաղվել այդ մարդկանց գործունեությամբ, եթե, օրինակ՝ վարչապետը հանդիպում է «Սասնա ծռեր» խմբավորման ներկայացուցիչների հետ, որոնք խիստ ծայրահեղ հակառուսական քաղաքականության դրսևորումներ ցուցաբերեցին նաև պատերազմական օրերին:

Կամ՝ ինչպես կարող են հատուկ ծառայությունները գործողություններ իրականացնել, եթե, այսպես կոչված, անկախ պատգամավորները համաճարակի պայմաններում պետպատվերի շրջանակներում կարողանում են քաղաքական ակցիաներ իրականացնել նախագահի նստավայրի դիմաց: Իշխանությունների կողմից առնվազն նրանց հետ համագործակցելու քաղաքական կամք կա, դրա համար էլ ոչինչ չեն անում: 2018-ին իրականում այս ամենը բացառելու շանս էլ ենք ունեցել: 

Եթե իշխանությունը առողջ լիներ, և այդ շանսը ճիշտ օգտագործվեր, նման ուժերի, անհատների գործունեության դրսևորումներ մեզ մոտ չէին լինի: Առհասարակ, կարծում եմ, պատմությունը սիրում է Նիկոլ Փաշինյանին այն առումով, որ նա, որպես գործիչ, հայկական ամբողջ ներուժը կոնսոլիդացնելու և այն ի նպաստ երկու հայկական պետությունների օգտագործելու տեսանկյունից որոշակի շանսեր է ունենում: Մեկը 2018թ. իշխանափոխությունն էր: 

Համաճարակն էլ կարող էր շանս լինել, որ մենք խաչ քաշեինք անցյալի ու ապագայի պայքարի միջև ու կարողանայինք ինչ-որ նոր բան անել: Հիմա սահմանային բախումները ևս ցույց տվեցին, որ երբ մենք տապակվում ենք մեր ներքին խնդիրների մեջ, այդուհանդերձ, միշտ պետք է հասկանանք, որ ունենք թշնամի, որն ամեն վայրկյան ուզում է մեր գլուխները ստանալ: Եթե սրա գիտակցումը լինի և համապատասխան քայլեր ձեռնարկվեն ներքին թշնամության քարոզը դադարեցնելու ուղղությամբ, Ն. Փաշինյանը կհասկանա, որ երկրի ներսում թշնամիներ չունի:

 Քաղաքական հակառակորդներ՝ այո, որովհետև այն ժողովրդավարական պետության զարգացման կանոնն է: Երբ գիտակցի ու համապատասխան քայլեր անի, վստահեցնում եմ՝ շատ հարցեր ինքնըստինքյան կլուծվեն: Ամեն ինչ էլ կարելի է անել փոխշահավետ համագործակցության շրջանակներում»: 

Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով որոշ ուղերձներ ու հայտարարություններ՝ քաղաքագետն այս առումով վերապահումներ ունի: 

«Այս իշխանության պարագայում շատ դժվար է դրական զարգացումներ ակնկալել թե՛ ներքին թշնամանքի դադարեցման, թե՛ արտաքին բալանսավորված քաղաքականություն և թե՛, առհասարակ, երկրի զարգացման հայեցակարգ ունենալու տեսանկյունից»,-ասաց քաղաքագետը՝ շեշտելով որ այս առումով կարևորում է ընդդիմության գործունեությունը: Նրա խոսքով, որքան ընդդիմությունը շուտ կարողանա հստակ ինստիտուցիոնալ տեսք ստանալ, այնքան շուտ հնարավոր կլինի կարգավորել խնդիրները:

Խորհրդարանական դիվանագիտությունն ու կարևոր դիրքորոշումների պակասը

Ինչ վերաբերում է սահմանային լարվածության ֆոնին խորհրդարանական դիվանագիտությանը, այս շրջանում անհրաժեշտ քայլերին, Բ. Մաթևոսյանը նկատեց. «Վերադառնանք այն կետին, որից սկսել էինք զրույցը: Նախ՝ հաշվի առնենք, որ իշխող ուժը երիտասարդ կառույց է: Եվրոպական և, առհասարակ, միջազգային կառույցներում չեն կարողացել ձևավորել խորհրդարանական համագործակցության արդյունավետ ֆորմատներ նաև միջանձնային հարաբերությունների մակարդակով: 

Հաշվի առնելով նաև այս հանգամանքները՝ իրենք ոչ միայն պետք է խորհրդարանական ուժերի համատեղ հայտարարություն նախաձեռնեին, այլև գործողությունների իրականացում՝ նաև արտախորհրդարանական ուժերի հետ: Նրանք պետք է օգտագործեին անգամ ՀՀԿ-ի ներուժը, ու թե՛ խորհրդարանական, թե՛ արտախորհրդարանական ուժերի հետ համագործակցության եզրեր գտնեին: Բայց քանի որ կա կենցաղային մտածողություն, մարդիկ հարցերն ավելի շատ դասում են ներքին քաղաքական տրամաբանության շրջանակներում՝ հավանաբար կարծելով, որ եթե համագործակցեն քաղաքական ուժերի հետ, իրենք ստիպված կլինեն ինչ-որ բան զիջել, իրենց պարտված կհամարեն, հետևաբար, չեն դիմում: 

Սա ևս կենցաղային պատկերացումների դրսևորում է: Մինչդեռ իրենց արդյունքը սահմանափակվեց Գվատեմալայի խորհրդարանի պալատի ղեկավարի հայտարարությամբ, որը վերաբերում էր Ադրբեջանի սադրանքին: 

Ամենայն հարգանք տածելով Գվատեմալայի նկատմամբ, այնուամենայնիվ, պետք է նշեմ, որ մեր տարածաշրջանում այլ կարևոր դիրքորոշումներ կան: Մեզ համար կարևոր է Ռուսաստանի, ԵՄ երկրների, ինչպես նաև Իրանի դիրքորոշումը, բայց այդ ուղղություններով ոչինչ չարվեց: 

Ընդհանուր առմամբ, այս մարդիկ պարզապես սխալ տեղում են և մինչ օրս էլ ֆեյսբուքյան ու փողոցում պայքարող ակտիվիստից պետական գործչի չեն վերածվել: Չեն վերածվել այնպիսի գործչի, որը երկրի առջև ծառացած խնդիրները կկարողանար օպերատիվ կարգավորել»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

Ուիթքոֆն ու Քուշները Բեռլինում կքննարկեն Կիևի անվտանգության երաշխիքներըԻնչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերինՀամախմբվում ենք ըստ օրակարգի, ճիշտ չի, որ բոլորը նույն կերպ մտածեն, երբեմն դժվար է լինում. ԳրիգորյանՎճռական գործողություններ լինելու են. Լևոն ԱզիզյանՉկա’ մի դեպք, երբ սահմանադրություն չփոխելու համար մի երկիր հարձակվում է մյուս երկրի վրա․ ԳրիգորյանԱյս իշխանության հեռացումից հետո Սահմանադրության փոփոխության հարց պետք է դրվի. Աննա Գրիգորյան44-օրյա պատերազմը ես հաճախ եմ բնորոշել որպես «տարօրինակ». Արմեն ԱշոտյանՆիկոլ Փաշինյանը զբաղված է Հայաստանի ազգային պետության կազմաքանդմամբ․ Լևոն ԱզիզյանԱյս իրավիճակում չի քննարկվում այլ պատասխան քան ոչը․ Արամ Վարդևանյան Հայաստանի եվրոպական ուղին՝ խոստումների և պարտավորությունների միջևՄոսկվա-Երևան տոմսերը կտրուկ թանկացել են․ ի՞նչ արժեն այս պահինՄելիքբեկյանը կողմ է, որ ՖԻՖԱ-ն գլխավորի Դիալլոն․ «Լավ ճանաչում եմ, ունի անհրաժեշտ որակները»ՔՊ-ն մահաբեր իշխանություն է․ Արսեն Գևորգյանն այս իշխանության զոհն է․ մենք շարունակելու ենք պայքարել, մինչև նրա նկատմամբ արդարությունը վերականգնվի. Ուժեղ ՀայաստանՆոյեմբերյանի և Բերդի ճանապարհներին մառախուղ է․ տեսանելիությունը՝ մինչև 50 մետրՄենուա Սողոմոնյանի յուրահատուկ շնորհավորանքը Խաչիկ ԳալստյանինՆոյեմբերի 18-ին, 19-ին և 20-ին ավելի քան 40 ժամ ջուր չի լինելուՄինչև 2026 թ.-ի դեկտեմբերի 31-ը. 3 ժամկետ, որոնք բաց թողնելու դեպքում կարող եք գումար կամ իրավունք կորցնելԻնչպե՞ս է իշխանությունը համարձակվում հրաժարվել Հայաստանի ծննդյան վկայականից՝ երկիրը թողնելով Ադրբեջանի տարածքային հավակնությունների առաջ անպաշտպանԱնձնակազմը զոհվել է․ Ան-12 ինքնաթիռ է կործանվել․ ՌԴ Նախկինում ընդդիմադիր Փաշինյանն այսօր կամաչեր վարչապետ Փաշինյանից. Մարիաննա ՂահրամանյանԴուք կտրված եք ժողովրդից․ հունիսի 7-ին ժողովուրդն իր խոսքը հստակ ասել է․ մենք թույլ չենք տա ալիևյան սահմանադրության ընդունումը․ Շիրազ ՄանուկյանՄհեր Ավետիսյանը՝ ուսանողներին․ «Ուժը ծնվում է գիտելիքից ու խելքից, դուք եք ծնելու այդ ուժը՝ հանուն Հայաստանի»«Մի՞թե Նիկոլին հաջողվել է սպանել նաև միտքը»․ Հայաստանում ներքաղաքական գործընթացներ չկան․ Արտակ ԶաքարյանՎարդան Ջհանյանը՝ հանքարդյունաբերության ոլորտի զարգացման և նոր միասնական ստանդարտների ներդրման մասինԱՄՆ-ը չտեսնված hարված կհասցնի Իրանին՝ Վաշինգտոնի վրա hարձակման դեպքում. Թրամփ Փաշինյանն իր իսկ քննադատության թիրախում. Մարիաննա ՂահրամանյանԿիմ Չեն Ընը բազկաթոռին նստած հետևել է իր դստեր դահուկասահքին Այս մարդիկ ամեն օր խախտում են մեջբերածս ու մի շարք այլ օրենքներ. Աննա ԿոստանյանԸնտրություններում Փաշինյանին ձայն տված մարդկանց զգալի մասն այդ քայլն արել է վախից դրդված. Ավետիք ՉալաբյանՎարորդների համար ստուգման նոր կարգ է նախատեսվում. նախագիծը` ԱԺ-ում Սահմանադրությունը չի փոխվելու. տեսանյութԲժիշկների լիցենզավորման ժամկետները փոխվում են․ նոր որոշում է սպասվում «Քարսիթի» համար 20 հազար դրամ տուգանքը քիչ է․ նոր առաջարկ ԱԺ-ում Ջեյմս Քեմերոնի հետ երևանյան հանդիպումն ու համերգը չեղարկվել են Բիզնեսին կառաջարկվեն էլեկտրական բեռնատարներ Զինծառայությունից ազատվելու նոր հնարավորություն է առաջարկվում 39-ամյա հայրը կծել է իր երեխաներին՝ խաղի ժամանակ իրեն գնդակ չտալու պատճառով. երեխաներին հոսպիտալացրել ենԵրևան-Սևան ավտոճանապարհին բшխվել են «Ford Transit»-ն ու «ԶԻԼ» բեռնատարը. մեկ հոգու տեղում բուժօգնություն են ցուցաբերել Խամենեիի և նրա ընտանիքի սպանության գործով Թեհրանը մեղադրանք է առաջադրել․ մանրամասներ Գույքահարկից մինչև 100 հազար դրամ փոխհատուցում․ դեկտեմբերրի վերջնաժամկետները Երևանում բախվել են «Nissan Rogue»-ը, «Kia»-ն և «Honda»-ն Բռնատիրական կարգերը մեր երկրում երկար դիմակայել չեն կարող. մի օր դա ավարտվելու է. Արեգ Սավգուլյան21-ամյա ուսանողուհի է ընկել 8-րդ հարկիցԳազի սակագնի թանկացումը բացասական է ազդելու Հայաստանի տնտեսության վրա. Արմեն ՄանվելյանՇենգավիթի համայնքային ոստիկանները սրճեփ սարքերից գողության դեպքեր են բացահայտել «Մանչեսթեր Սիթի»-ն Հալանդի համար տրանսֆերային արժեք է սահմանել. El Nacional Ռուբիոն դատապարտել է Իրանի հարձակումները Բահրեյնի վրա Այն ինչ մեզ տրված է ի ծնե, մենք չենք ընտրում, բայց դրան հավատարիմ մնալը մեր ընտրությունն է. Մհեր ԱվետիսյանՍերբիայում ՄիԳ-29 կործանիչ է կործանվել Ալիևին փոխանցեք` հայ ժողովուրդը նրանից ներողություն չի խնդրելու. Արեգա Հովսեփյան