Շա­րու­նա­կա­կա­նու­թյան խզու­մը և «սե­փա­կան կե­տից» սկսե­լու վտանգ­նե­րը

Ժամանակակից աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացները դառնում են ավելի բարդ և փոխկապակցված։ Եվ աշխարհի որևէ կետում տեղի ունեցող միջադեպերը կարող են այլ կետերում ևս ռեզոնանսներ առաջ բերել։ Եվ այս առումով հատկապես լուրջ է հարցը տարածքային հակամարտությունների պարագայում, որոնք տարածաշրջանային և գլոբալ անկայունության մեծ պոտենցիալ են պարունակում իրենց մեջ։

Եվ այս առումով բացառություն չէ նաև արդեն տասնամյակներ ձգվող Արցախյան հակամարտությունը։ Այս հակամարտությունն այնպիսի յուրահատկություն ունի, որ ցանկացած պահի կարող է ուղղակի պայթել, որի արդյունքում իրավիճակը կընթանա դեպի էսկալացիա և ռազմական բախումներ։ 

Միևնույն ժամանակ Արցախյան հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորմանը հասնելու հարցում գործում է միջազգային գործուն ներգրավվածություն և բանակցային ձևաչափ՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության ինստիտուտի հովանու ներքո։

 

Տարիների ընթացքում հակամարտող կողմերի միջև հանդիպումներ և բանակցություններ են տեղի ունեցել, որոնց ընթացքում քննարկվել են լուծումների հնարավոր տարբերակներ։ Եվ, ըստ այդմ, ձևավորվել են կարգավորման սկզբունքները, որոնց հիման վրա էլ հակամարտության կողմերը փորձում են առաջ տանել իրենց դիրքորոշումները։

Եվ պարզ է, որ Արցախյան հիմնախնդրի լուծմանը հասնելու համար երկարատև ժամանակ և համապատասխան պայմաններ են պետք։ Իսկ հայկական կողմի գլխավոր խնդիրը հակամարտության հնարավորինս հայանպաստ լուծման հասնելն է, որի համար շատ կարևոր է ապահովել կարգավորման գործընթացի շարունակականությունը և բանակցային դաշտում ամրացնել սեփական դիրքերը։ 

Սակայն վերլուծելու և հասկանալու կարիք կա, թե բանակցային գործընթացի առումով մենք այսօր որ կետում ենք գտնվում և ի՞նչ նպատակների ենք ցանկանում հասնել։ 

Եվ այս տեսանկյունից հատկանշական է, որ 2018 թվականին տեղի ունեցած իշխանափոխությունից հետո նոր իշխանությունների կողմից ակտիվ առաջ էր մղվում այն մոտեցումը, թե բանակցությունները նախկինում ճիշտ ուղղությամբ չեն տարվել, ուստի անհրաժեշտ է այն սկսել զրոյական կետից։

Արդյունքում ի՞նչ տեղի ունեցավ։ Նույնիսկ այն դիրքային առավելությունները, որոնք հայկական կողմն ունեցել էր տևական բանակցային գործընթացի արդյունքում, վերջին երկու տարվա ընթացքում ուղղակի անտեսվեցին, ինչպես օրինակ՝ Վիեննայում և Սանկտ Պետերբուրգում սահմանային հետաքննությունների մեխանիզմների ներդրման մասին պայմանավորվածությունները։

Սակայն Տավուշում հայ-ադրբեջանական սահմանում տեղի ունեցած բախումներից հետո երկրի վարչապետը սկսել է Հայաստանի դիրքորոշման մեջ առանձին կարևորություն տալ միջազգային մոնիթորինգի և հետաքննության մեխանիզմների ներդրման հարցին։ 

Եվ այնպիսի իրավիճակ է ստացվում, որ ներկայիս իշխանությունները կամաց-կամաց վերադառնում են նախկինում Հայաստանի ունեցած դիրքորոշմանը, իսկ այն բանաձևը, որ առաջ էր քաշվում Փաշինյանի կողմից, թե հակամարտության լուծումը պետք է ընդունելի լինի նաև Ադրբեջանի համար, չի աշխատում, քանի որ Արդրբեջանի ղեկավարությունն ու ժողովուրդը ագրեսիվ և դեստրուկտիվ են տրամադրված և հակամարտության միակողմանի լուծում են ցանկանում։

Եթե բանակցությունները սկսվում են զրոյից, ապա ընդհանրապես պետք է հասկանալ, թե ի՞նչն է դրա հիմնավորումը, ինչի՞ ենք ցանկանում հասնել։ Դրա արդյունքում այսօր ունենք մի իրավիճակ, որ «Ղարաբաղի ադրբեջանական համայնքի» ներկայացուցիչները ցանկանում են խցկվել բանակցային օրակարգ։ 

Մեծ հաշվով, ներկա պահին բանակցային գործընթացը սառեցված վիճակում է, սակայն պետք է նկատել, որ ամենավատ բանակցությունները ավելի լավ են, քան պատերազմը։ 

Ու առկա իրավիճակը ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ պետք էր ապահովել բանակցային գործընթացի շարունակականությունը՝ սկսած առաջին, երկրորդ, երրորդ նախագահներից մինչև ներկա իշխանություններ, այլ ոչ թե ինքնանպատակ ձևով սկսել սեփական կետից, որի հետևանքները կարող են լինել անցանկալի, ինչու չէ, նաև անկանխատեսելի։

Հատկանշական է, որ երկրորդ նախագահը մի քանի հեռուստաընկերությունների իր տված հարցազրույցում, տարբեր հարցեր շոշափելով, հատուկ անդրադարձավ նաև բանակցությունները սեփական կետից սկսելու խնդրին և դրա վտանգներին։

Եվ գոնե Հայաստանի համար շատ նուրբ նշանակություն ունեցող այս հարցում իշխանությունները և անձամբ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բանակցային հարթության մեջ քայլեր ձեռնարկելուց առաջ պետք է լսեին, խորհրդակցեին նախկին նախագահների հետ, ովքեր շատ ավելի լավ են տիրապետում բանակցային գործընթացի էվոլ յուցիային և առկա նրբություններին։ 

Նրանք ի վերջո պետք է հասկանան, որ սովորելն ամոթ չէ, ամոթ է չիմանալը, որը վտանգավոր հետևանքներ կարող է ունենալ նաև պետության համար: Եվ ոչ միայն այս հարցում:

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ