Խնդիր­ներ, որոնք առա­վել ցայ­տուն են երև­ում ար­տա­կարգ իրա­վի­ճակ­նե­րում

Պանդեմիայի պատճառով աշխարհի տարբեր երկրներում արտակարգ դրություն է հայտարարվել: Լիովին հասկանալի է, որ ստեղծված արտակարգ իրավիճակում կառավարությունները միջոցներ են ձեռնարկում մարդկային շփումները նվազագույնի հասցնելու համար։ Մենք էլ, բնականաբար, բացառություն չենք:

Դա ելնում է այն տրամաբանությունից, թե այս պահին ինչքան քիչ լինեն մարդկային հաղորդակցությունները, այնքան արագ հնարավոր կլինի հաղթահարել ստեղծված իրավիճակը։ Այստեղ օգնության են գալիս նաև նորագույն տեխնոլոգիաները, երբ, օրինակ՝ ուսումնական հաստատություններում դասապրոցեսը կարող է առցանց կազմակերպվել։

Նույնը վերաբերում է նաև ֆինանսական ոլորտին։ Դրանով է պայմանավորված, որ ՀՀ կենտրոնական բանկը հորդորում է քաղաքացիներին հնարավորինս լայնորեն օգտվել անկանխիկ վճարամիջոցներից և առցանց բանկային ծառայություններից՝ մասնավորապես մոբայլ բանկինգից։ Իսկ առևտրային բանկերն առավելություններ են սահմանում մոբայլ բանկինգից օգտվողների համար։

Ու սա միայն Հայաստանին չի վերաբերում, այս օրերին բազմաթիվ երկրների կենտրոնական և առևտրային բանկեր հորդորում են բնակչությանն անցնել առցանց և անկանխիկ վճարամիջոցների կիրառմանը։

Անկանխիկ վճարամիջոցները նախընտրելի են համարվում, քանի որ ապահովում են արագ վճարումների իրականացումը` միաժամանակ բացառելով կանխիկի հետ շփումը։ Եվ առաջին հայացքից թվում է, թե բոլոր քաղաքացիների համար պետք է ձեռնտու լինի նման վճարամիջոցներից օգտվելը: Սկզբունքորեն այդպես էլ կա, և ընտրված ճանապարհն անվերապահ ճիշտ է, սակայն այս հարցում մի շարք խնդիրներ կան, որոնք ամենևին կապված չեն ներկա փուլի հետ, պարզապես առավել ցայտուն են դառնում այսպիսի իրավիճակներում։

Երևանում և Հայաստանի որոշ քաղաքներում ձեռնտու է վճարումներ կատարել բանկային քարտով, քանի որ այլևս կարիք չկա կանխիկ գումար վերցնելու, սակայն բանկային քարտով հնարավոր չէ վճարումներ կատարել Հայաստանի փոքր բնակավայրերում, քանի որ առևտրի կենտրոնները և ծառայություններ մատուցող ընկերությունները հագեցված չեն բանկային քարտով վճարումներ ընդունելու համապատասխան սարքավորումներով։

Եվ այս պարագայում տպավորություն է առաջանում, թե մենք անընդհատ խոսում ենք միայն Երևանի և մյուս քաղաքների մասին, քանի որ լիովին տեսանելի է դառնում Հայաստանի տարածքային անհամաչափ զարգացման խնդիրը։ Դրա համար էլ գյուղական համայնքների բնակիչները հիմնականում իրենց անտեսված են զգում։ Ինչ վերաբերում է առցանց վճարումներին կամ մոբայլ բանկինգին, ապա այն շատ հարմար է և արագ, քանի որ հնարավորություն է տալիս գնումներ և վճարումներ կատարել առանց բանկեր կամ առևտրային կենտրոններ այցելելու։

Բայց այս դեպքում պրոբլեմատիկ է այն, որ ոչ բոլոր քաղաքացիներն են, որ օգտվում են այդ ծառայություններից։ Օրինակ՝ բարձր տարիքի մարդկանց մեծ մասը չի կարողանում օգտվել նորագույն տեխնոլոգիաների վերջին նվաճումներից՝ այդ թվում և մոբայլ բանկինգից։ Հիմա այդ մարդիկ նույնպես կարող են իրենց անտեսված վիճակում զգալ, կամ էլ պետք է հատուկ դասընթացներ անցկացվեն նրանց համար։

Մյուս կողմից հաշվի առնենք, որ հաճախ են լինում այն դեպքերը, երբ առցանց վճարումներ կատարողները խաբեության զոհ են դառնում, քանի որ չունեն պատշաճ իրազեկվածության մակարդակ և լիովին չեն տիրապետում վճարումներ կատարելու անվտանգության կանոններին։ Քիչ չեն նաև այն դեպքերը, երբ ցանցահենները, օգտագործելով համակարգչային վիրուսներ և այլ հավելվածներ, կարողանում են հափշտակել քաղաքացիների բանկային տվյալները։

Մեկ այլ խնդիր է այն, որ առցանց և անկանխիկ վճարումների դեպքում քաղաքացիների ֆինանսական տեղաշարժը լիովին վերահսկելի է դառնում, ինչի շուրջ մարդիկ ևս անհանգստություն ունեն։

Նշվածը ցույց է տալիս, որ արտակարգ իրավիճակներում առավել հստակ են երևում առկա խնդիրները: Ուստի հենց այս օրերին է նաև պետք գույքագրել դրանք՝ հետագայում կարգավորելու համար: Արտակարգ իրավիճակին փոխարինելու է բնականոն կյանքը, այդ ժամանակ էլ պիտի հետևողականորեն ուշադրություն դարձնենք այն հարցերին, որոնք ավելի ցայտուն դարձան հիմա:

ԱՐԹՈՒՐ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ