Տարածաշրջանային նախագծերի միջոցով թուրքական ազդեցության ներթափանցման վտանգը․ «Փաստ»
ЭКОНОМИКА
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Արցախյան պատերազմը որոշիչ նշանակություն ունեցավ տարածաշրջանային կոնյուկտուրայի վրա։ Խնդիրն այն է, որ հայկական կողմի պարտությունը փոխել է տարածաշրջանային ուժերի դասավորությունը և դարձել նոր ստատուս քվոյի առաջացման պատճառ։ Ճիշտ է՝ ներուժի տեսանկյունից դեռևս տևական ժամանակ կշեռքի նժարը թուրք-ադրբեջանական տանդեմի կողմն էր թեքված, բայց պատերազմը նրանց հնարավորություն տվեց առաջխաղացում ունենալ նաև աշխարհագրական և աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից։ Իսկ այս նոր ստատուս քվոն ձևավորվում է հայկական կողմի դիրքերի հաշվին, բայց թուրքական ծրագրերն ավելի հեռու են գնում, քան կարելի է պատկերացնել։ Թուրքիան ձգտում է վերածվել հատուկ նշանակության խաղացողի, որը Արևելքն Արևմուտքին կապող կարևոր հանգույց կդառնա։ Եվ այս իմաստով պատահական չէ, որ Անկարան մեծապես շահագրգռվածություն է ցուցաբերում, որպեսզի տարածաշրջանային խոշոր նախագծերում յուրահատուկ ազդեցություն ունենա։ Առաջին հերթին դրանք էներգետիկ նախագծերն են, ինչպես օրինակ՝ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը, մի քանի գազատարներ ընդգրկող Հարավային գազային միջանցքը, «Թուրքական հոսք» գազամուղը և այլն։
Բացի սրանից, Անկարայի նպատակների մեջ են մտնում Արևել յան Միջերկրականի ածխաջրածիններով հարուստ հատվածի վրա վերահսկողություն հաստատելը և մեծ ներդրում ունենալն այն հարցում, որ Միջին Ասիայի էներգետիկ ռեսուրսները, մասնավորապես գազն ու նավթը, հենց Ադրբեջանի ու Թուրքիայի տարածքով հասնեն Եվրոպա։ Այս հարցում Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հեռահար նպատակների մեջ է մտնում նաև Հայաստանի տարածքով, մասնավորապես Սյունիքով, էներգետիկ նախագծերի անցկացումը, որով Ադրբեջանի տարածքը կկապվի Նախիջևանի ու Թուրքիայի հետ, ինչն էլ ավելի կմեծացնի թուրքական ազդեցության գործոնը։ Մյուս կողմից էլ՝ Թուրքիան ձգտում է Ադրբեջանի միջոցով առանցքային տրանզիտային օղակ դառնալ Միջին Ասիայի և Հարավային Ասիայի միջև։ Սրանով Թուրքիան փորձում է լուծել ոչ միայն պանթուրքական ծրագրերի իրականացման, այլև իր դաշնակից Պակիստանի հետ անմիջական կապի ապահովման խնդիրը։ Պատահական չէ, որ ակտիվորեն խոսվում է Ստամբուլ-ԹեհրանԻսլամաբադ բեռնատար գնացքի երթուղու շահագործման ուղղությամբ աշխատանքներն այս տարի ավարտելու մտադրության մասին։
Հենց այս նախագծի իրագործմամբ Նախիջևանի հետ 11 կմ երկարությամբ սահմանի միջոցով Թուրքիան անխափան երկաթուղային հաղորդակցություն հաստատելու հնարավորություն կստանա Ադրբեջանի, թյուրքական աշխարհի և Պակիստանի հետ: Գրեթե կասկած չկա, որ թուրք-ադրբեջանական տանդեմը փորձելու է իր այս նախագծերի իրականացման համատեքստում օգտագործել Սյունիքով կառուցվելիք երկաթուղին, որն, ըստ իրենց ծրագրերի, կապող օղակի դեր պետք է կատարի Ադրբեջանի, Նախիջևանի ու Թուրքիայի միջև։ Բայց այստեղ հարցն այն է, որ տարածաշրջանում տրանսպորտային ուղիների ապաշրջափակման և թուրքական նախագծերի հետ միասին ակտիվորեն ներթափանցելու է թուրքական ազդեցությունը, որի արդյունքում Հայաստանը կհայտնվի թուրքական ազդեցության գոտում և վերջնականապես կկորցնի իր սուբյեկտայնությունը։ Պատահական չէ, որ մարտի 31-ին թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդի հերթական նիստին Իլհամ Ալիևը հայտարարել է, թե «Զանգեզուրի միջանցքը թյուրքական աշխարհի համախմբման գործում կարևոր դեր է ունենալու»։ Իսկ այսպիսի աշխարհաքաղաքական դասավորության պայմաններում Հայաստանը պետք է անցնի ակտիվ քայլերի ձեռնարկմանը։
Խոսքը, մասնավորապես, տարածաշրջանում ներկայացված երկրների՝ առաջին հերթին Ռուսաստանի, Իրանի ու Վրաստանի, ու թուրքական ազդեցության ընդլայնմամբ մտահոգված այլ երկրների հետ ակտիվ աշխատանքի մասին է, որի արդյունքում հնարավոր կլինի թուրքական ազդեցությունը շրջանցող նախաձեռնություններով հանդես գալ։ Օրինակ՝ Իրանի ու Վրաստանի շահերից է բխում, որ Հայաստանի միջոցով Պարսից ծոցը Սև ծովի հետ կապող միջանցք ստեղծվի։ Բայց այս հարցում ևս Հայաստանը թերացել է։ Չնայած Փաշինյանի աշխարհացունց խոստումներին, մինչ այժմ չենք կարողացել ավարտել Հյուսիս-հարավ մայրուղու կառուցումը։ Էլ որ մի երկիրը լուրջ կընդունի մեր կողմից տարածաշրջանային նախագծերի վերաբերյալ նախաձեռնությունների կյանքի կոչումը։
Ու ընդհանրապես, ներկայիս իշխանություններից ակնկալիքներ ունենալն անիմաստ է, քանի որ նրանց կողմից տարվող քաղաքականությունը վկայում է նրա մասին, որ նրանք համակերպվել են այն մտքի հետ, թե խոստացվող ապաշրջափակման դիմաց Հայաստանը վերածվելու է թուրքական գործոնից կախված վիճակում գտնվող մի երկրի։
Արտակ Գալստյան
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
«Другу» срочно нужны деньги! IDBank предупреждает об эксплуатации доверия в социальных сетях
«Россия с вами» — помощь, которую ждут
Пустые дома, исчезнувшие субсидии. «Паст»
Пашинян втягивает Армению в очень опасную «игру». «Паст»
«Когда соответствующие органы годами закрывают на всё глаза» «Паст» 
Ужас на дорогах Армении. «Паст»
Ucom представляет услугу виртуального облачного сервера VPS
Джей Ди Вэнс рассказал, почему считает временное перемирие с Ираном «хрупким»
IDBank представил инновационные решения для сектора МСП на региональной конференции Союза банков Армении
Армения–Иран. Сильное партнёрство государств и общность ценностей народов. Арман Варданян
Генпрокурор РА и временный поверенный в делах США обсудили возврат средств от продажи особняка экс-министра финансов
В Армении повысят уровень защиты прав потребителей: Обсуждение законодательного пакета
Минтруда Армении представило на общественное обсуждение проект жилищного обеспечения многодетных семей
Армянский национальный конгресс: С усилением Ирана мир наступает и для Армении
Цены на газ в Европе упали на 18,5% на фоне временного перемирия между США и Ираном
Женщина сорвала джекпот в 1 млн. долларов, используя одну и ту же комбинацию чисел на протяжении многих лет
Трамп принял 10 требований Ирана перед двухнедельным перемирием
До 25% idcoin при покупке авиабилетов с премиальными картами IDBank
NHK: негативное влияние ситуации в Персидском заливе на экономику сохранится
Армения приветствовала резолюцию ГА ООН о создании, реализации и пересмотре мандатов
На дороге Сисиан-Горис грузовик вылетел в кювет
IDBank и Idram рядом с НПО «Матемик»
IDBank — участник региональной конференции Союза банков Армении
Юнибанк примет участие в выставке Leasing Expo 2026
АНО «Евразия» подвела итоги двухлетней работы и открыла прием заявок на премию 2026 года
Разве никто не знал закон,порядок и правила? «Паст»
Почему не позволили выступать с произведениями Арама Хачатуряна? «Паст»
В Азербайджане готовятся к горнодобывающему буму, а у нас?.. «Паст»
Поздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю праздника Материнства и красоты
Ось консолидации: «Сильная Армения»: на политической арене формируется новый центр. «Паст»
Армянская Апостольская Церковь подвергается давлению. Армянский народ обращается во Всемирный совет церквей (видео)
Экс-министр: Проведение саммита Европейского политического сообщества в Ереване становится риском
Глава МВД Армении не нашла минуту, чтобы ответить на волнующий общественность вопрос об арестованном школьнике
Премьер Японии хотела бы переговорить с лидерами США и Ирана в ближайшие дни
Лукашенко: ОДКБ надо быть очень аккуратной в работе с Арменией
«Open banking» в Армении: И.о. главы ЦБ представил плюсы запланированных нововведений
Reuters: Иран не откроет Ормузский пролив в обмен на временное прекращение огня
Армянская церковь под давлением. Армяне обращаются во Всемирный совет церквей
Поздравление лидера движения «Всеармянский фронт» генерал-майора Аршака Карапетяна с Пасхой
IDBank предоставит стипендии на сумму 35 миллионов драмов 103 арцахским студентам Ереванского государственного университета
ВТБ (Армения) упростил процесс автокредитования на первичном рынке
Геополитическое балансирование — на «нитке». «Паст»
Одним из главных рисков выборов является распыление голосов. «Паст»
С кем же на самом деле встретился Никол Пашинян? «Паст»
Власти уже «цепляются за соломинку». «Паст»
А где же человечность? «Паст»
Жители Тигранашена не имеют права собственности и живут в постоянном ощущении угрозы (Видео)
Арман Царукян сделал громкое заявление насчет своего будущего
Армия Ирана пригрозила отбросить военных США в период до каменного века
Юнибанк присоединился к Партнерству по финансовому учету углеродных выбросов (PCAF)
