Ինչո՞ւ է առաջացել իսլամական ահաբեկչությունը. Խալիֆաթի վերականգնման հնարավորությունն ու սիրիական ճգնաժամը

Մեր հյուրն է աստվածաբան Վարդան Խաչատրյանը.

 

– Այսօր ամբողջ աշխարհը պայքարում է իսլամական ահաբեկչության դեմ: Խորքային առումով այս կազմակերպություններն ինչո՞ւ են ստեղծվում:

 

– Իսլամը իր պատմության ամբողջ ընթացքում հակադրված է եղել քրիստոնեությանը, որովհետև այդպես է եղել բնականոն զարգացումը: Սկզբից իսլամը եկել սեղմել է քրիստոնեությունը, քրիստոնյա ժողովուրդների տարածքների զգալի մասը վերցրել է: Ու քրիստոնեությունը խեղճացել է: Համարյա բոլորը համոզված են եղել, որ հեսա–հեսա իսլամը կհաղթի: Օրինակ՝ 16–րդ դարում Մարտին Լյութերը գրում է` «Ես հիմա ավարտում են Վուլգատան` Աստվածաշնչի գերմաներեն աշխարհաբար թարգմանությունը, բայց վախենում եմ` չհասցնեմ, որովհետև թուրքերը մտել են Եվրոպա, մենք չենք կարողանում հետ քշել նրանց, երևի ժամանակն է, որ Աստված իջնի ու փրկի մեզ»: Բայց հետո դերերը փոխվում են: Տեղի ունեցավ գիտատեխնիկական պայթյուն, ի հայտ եկավ ինդուստրիալ հասարակություն: Եվ իսլամական երկրները հայտնվեցին ոչ շահեկան վիճակում: Սկսվեց իսլամական երկրների գաղութացում: Այս ամենի արդյունքում, մոտ մեկ հազարամյակ դաստիարակված լինելով, որ իրենք են իսլամը աշխարհի թիվ մեկ կրոն դարձնելու ձգտմամբ ընթացող և նվաճողական լիցքով տոգորված մարդիկ, նրանք ձեռք բերեցին կոմպլեքս, որ իրենք անընդհատ պարտվում են: Վերջին հաշվով, հասարակական հոգեբանության մեջ այդ ջիհադի, հակառակորդին դիմակայելու պոտենցիալի զսպանակն սկսեց սեղմվել: Եվ հիմա հարյուրամյակներով սեղմված զսպանակը բացվում է: Մենք դրա ականատեսն ենք:

 

– Շատ պետություններ են փորձում պայքարել իսլամական ահաբեկչական կազմակերպությունների դեմ, բայց առայժմ չեն հաջողում: Ինչո՞ւ:

 

– Կհաջողեն: Ուղղակի խնդիրն այն է, որ փորձում են ստեղծված վիճակն օգտագործել ի շահ իրենց: Իսկ այդ դեպքում, այսպես կոչված, «Իսլամական պետության» կամ ջիհադիստական զանգվածի հնարավորությունները բազմապատկվում են:

 

Բացի այդ, տեղի է ունեցել մի շատ կարևոր և վտանգավոր բան: Իսլամական աշխարհը տեսել է, որ խալիֆաթը կարող է վերականգնվել: Դա ի՞նչ է: Խալիֆաթը գոյություն ունեցող էքստենսիվ բազմության պոտենցիալի միագումարն է հանուն պայքարի: Նրանք մտածում են` մենք չունենք միջուկային արտադրություն, ռումբեր, նոր տեխնոլոգիաներ, որակական այդ թերություններն ինչո՞վ կարող ենք լրացնել` քանակական ճնշմամբ: Որպես այդպիսին` հազարամյակներ եղել է խալիֆաթը, այն համաիսլամական բուրգը, որը հնարավորություն է տալիս բոլորի ճիգերն ուղղել մեկ ուղղությամբ: Հիմա մենք ականատես ենք նաև դրան: Խալիֆաթից հրաման է գնում, և ԱՄՆ–ում ահաբեկչություն է տեղի ունենում, բարում 50 հոգու պայթեցնում են կամ Ֆրանսիայում հոգևորական են մորթում:

 

– Իսկ ինչո՞ւ որպես գործողությունների թատերաբեմ ընտրվեց Սիրիան:

 

– Շատ հանգամանքներ կան: Հայտարարված է` Մերձավորարևելյան տարածաշրջանի միայն երկու պետություններ ունեն պատմական սահմաններ` Իրանը և Եգիպտոսը: Իսկ դա նշանակում է, որ ցանկություն կա փոփոխել մյուս` հարաբերական համարվող սահմանները: Հաջորդը` Բաշար Ասադի հայրը` Հաֆեզ Ասադը, ժամանակին շատ էր ցավացրել ԱՄՆ–ին` ինքնասպանների միջոցով պայթեցվել էր ծովային հետևակի ամերիկյան բազան: 100–ավոր հետևակայիններ զոհվել էին: Դա մնաց որպես ծանր սպի և վրեժխնդրության ցասմամբ լցրեց այդ գերտերության հոգին:

 

 

Հաջորդ հանգամանքն Իսրայելին առնչվող հարցերին Սիրիայի պարբերական միջամտություններն էին, նաև Պաղեստինի հետ կապված հազար ու մի խնդիր, որոնք երկար ժամանակ Սիրիան խթանում էր: Գումարվեց մեկ այլ կարևոր հանգամանք` այդ երկիրն ուներ ներքին խորը դիխոտոնիկ բաժանում: Երկփեղկված էր: Սիրիայում ապրում են շիաներ և շատ ավելի մեծ թվով սուննիներ: Եթե Հաֆեզ Ասադի ժամանակ սուննիներին մի քիչ ավելի էր տեղ տրված, ապա Բաշար Ասադի օրոք նրանց ներկայացվածությունն իշխանության մեջ քիչ էր: Սա ևս օգտագործվեց: Նաև` պատերազմի այդ շրջաբերումը որպես ձագար իր մեջ ներքաշեց շրջակա ժողովուրդներին:

Մեզ համար աննկատելի, մեր բոլոր հարևանները հանկարծ սկսեցին Սիրիայի տարածքներում իրար մորթել, կոտորել: Այն, որ մեր հարևանները` Թուրքիայից սկսած վերջացրած Իրանով, Ռուսաստանից սկսած վերջացրած Լիբանանով, ներքաշված են պատերազմական գործողությունների մեջ, չի կարող չանդրադառնալ տարածաշրջանի հասարակական գիտակցության վրա: Յուրաքանչյուր առանձին երկրի հասարակական գիտակցության մեջ հասունանում և հասունացել է այն գաղափարը, որ խնդիրները լուծվում են արյամբ: Եվ այս առումով շատ սպասելի էր, որ մեզ մոտ էլ պետք է պատերազմ լիներ: Եղավ: Դժվար է ասել, թե հետո ինչ կլինի, եթե այս վտանգավոր զարգացումներն իրենց տեմպը պահպանեն: Նոր պատերազմ չի՞ լինի: Թուրքերը մեծ հաշվով պարտություն են կրել սիրիական թատերաբեմում: Առաջանում է քրդական լիգա: Հիմա` այս առումով մենք մտածելու բան ունե՞նք, երբ որպես բաց դարպաս կա Նախիջևանը, որտեղ թուրքական բանակն է նստած:

 

Արփի Սահակյան

 

Կիսվել