Նոր Ազգային ժողովը՝ հնի ստվերում. ինչպե՞ս լցնել դատարկությունը.

Երեկ տեղի ունեցավ 7–րդ գումարման Ազգային ժողովի անդրանիկ նիստը: Ըստ սահմանված արարողակարգի, նիստի բացումն անելուց և խորհրդարանի կենտրոնական պաշտոնները որոշելուց հետո, երբ սպառվեց նոր Ազգային ժողովի ձևավորման, այսպես ասած, տեխնիկական կողմը, ժամանակն է արդեն հասկանալ նոր խորհրդարանի բովանդակային ու քաղաքական անելիքը: Բնականաբար որպես ելակետ այդ բովանդակությունը հասկանալու համար չենք կարող վերցնել նախորդ Ազգային ժողովները, որովհետև նորը ձևավորվում է բոլորովին այլ կոնտեքստում, քաղաքական այլ չափանիշների ֆոնին:

Արտահերթ ընտրություններով ու հետհեղափոխական միջավայրում ձևավորված Ազգային ժողովը ինքնին պետք է արտացոլի այն արտահերթությունն ու հեղափոխականությունը, որոնց հիման վրա ձևավորվում է, և որոնք այս պահին հասարակական սպասելիքների հիմնական ուղղություններն են: Մյուս կողմից էլ նոր Ազգային ժողովն ունի այլ, հավել յալ խնդիր ևս՝ այն խորհրդարանական կառավարման մոդելում հանդիսանում է երկրի թիվ մեկ իշխանության թևը, բնականաբար՝ դե յուրե: Այս դերակատարությունը նոր ԱԺ–ն ժառանգել է նախորդից, որտեղ ևս իշխանության թևերից առաջինը լինելու հանգամանքը արձանագրված էր միայն դե յուրե: Ասել է թե, նոր ԱԺ–ն իդեալական պայմաններում պետք է ունենար լուծելու երկու խնդիր: Նախ՝ լինել հեղափոխական սպասումների ու ակնկալիքների, սահմանված նշաձողերի խորհրդարանական հարթակ: Երկրորդ՝ դե յուրե ամրագրված խորհրդարանի առաջնորդության դերը արձանագրել դե ֆակտո: Սակայն, ցավոք, նոր խորհրդարանը այս երկու դերակատարություններից հրաժարվել է անկախ իր կամքից, նախքան իր առաջին նիստը կամ մանդատների ստացման արարողությունը:

«Իմ քայլը» դաշիքի ստերիլ, խիստ յուրայինացված ու «անշառ» ցուցակը, որի հիմնական ազդակն այն էր, որ իշխանությունը մտնում է կոնսերվացման ու բյուրեղացման փուլ, մի կողմ է դնում համաժողովրդական ընդգրկունությունը և նախընտրում է ռիսկերի նվազեցման գնալ՝ դրանից բխող հետևանքներով, այսինքն՝ թիմը հնարավորինս կանխատեսելի դարձնելով: Մյուս կողմից էլ նույն այդ ցուցակագրման պրոցեսից սկսած, քարոզարշավով շարունակվող ու արդեն վերջին շրջանում նորընտիր պատգամավորների կողմից հնչեցվող մեսիջներում ակնհայտ է իրենց դերի երկրորդումը սուպերվարչապետական համակարգին: 

Առաջին դեպքում գուցե ամեն ինչ հասկանալի լիներ, եթե իրավիճակը չլիներ արտահերթ: Իսկ իրավիճակը, ինչպես և ԱԺ ընտրությունները, արտահերթ էին ու են: Արտահերթ չէր, ավելին՝ չափից ավելի «կլասիկ» ու սովորական էր իշխանության վարքը: Նրանք արտահերթ, համաժողովրդական ընդգրկունությանը նախընտրեցին կարճաժամկետ հեռանկարում ավելի պակաս ռիսկային մարտավարություն: Երկրորդ դեպքում էլ տեղի ունեցավ այն, ինչի մասին քանիցս խոսվել էր՝ բացառապես Փաշինյանի հեղինակության հաշվին ցուցակներում, այնուհետ խորհրդարանում հայտնված իշխանական խմբակցությունը իրեն շարունակում է տեսնել որպես գործադիրի կցորդ: Այդպիսին է նոր ԱԺ–ին ու խմբակցությանը տեսնում հենց ինքը՝ Փաշինյանը, երբ խաշի սեղանի շուրջ մերձեցման առավոտներ է կազմակերպում կամ մանդատների հանձնման առաջին իսկ օրով ԱԺ նիստերի մեծ դահլիճում դռնփակ նիստ հրավիրում և վարում այն, ճիշտ կարծես պարտաճանաչ դայակի կամ դաստիարակի պես: 

Տրամաբանական կլիներ, եթե նոր ԱԺ–ն ու նոր իշխանությունները հայտարարեին, որ չեն տեսնում Ազգային ժողովի՝ որպես իշխանության առաջնորդող թևի դե յուրե արձանագրված կարևորության կյանքի կոչումը: Նրանք դա կարող էին անել՝ հիմնավորելով, որ Հայաստանը չունի պառլամենտարիզմի ու կուսակցական համակարգի բավարար ռեսուրս, ու որ նախկին իշխանությունները խորհրդարանական կառավարման մոդելի անցել էին պարզապես վերարտադրվելու համար: Բայց սա ևս նոր իշխանությունները չեն անում, ինչպես որ չեն ձեռնարկում սուպերվարչապետական լիազորությունների նվազեցում Փաշինյանի համար: 

Ցավոք սրտի, նոր խորհրդարանը, անկախ իր երկարակեցության կամ կարճաժամկետության մասին ենթադրություններից, արդեն իսկ դիրքավորվել է այնպես, որ մեկնարկի պահից խաղի մեջ է մտնում սպառված կարգավիճակով: Նախորդ Ազգային ժողովներն այս մեկի հանդեպ ունեին նկատելի առավելություն՝ դրանք ներկայացուցչական էին: Ներկայացնում էին, իհարկե, ոչ թե հանրությանը, այլ վերնախավերի տարբեր շերտեր ու հենց այդ իսկ պատճառով պատահական մարդ չէր հայտնվում, հայտնվողը ներկայացնում էր շատ կոնկրետ խմբի: Նոր խորհրդարանը ներկայացնում է միայն Փաշինյանին, նրա հեղինակությունը: Ստեղծվում է ահռելի դատարկություն, որը լցնելու խնդիրը կրկին վերապահվում է Փաշինյանին: 

Լևոն Մարգարյան