Զին­վոր-զին­վոր, զին­վոր-սպա հա­րա­բե­րու­թյուն­ներ.բազ­մա­շերտ խնդրի ռե­ալ ու վե­րա­ցա­կան կող­մե­րը

Մեղրիի զորամասերից մեկում տեղի ունեցածը առկա ավելի լայն հարցի՝ բարոյահոգեբանական մթնոլորտի ընդամենը մի դրվագ է: Բարոյահոգեբանական մթնոլորտի առումով քննարկման ավելի մեծ դաշտ կա: Օրինակ, ապրիլ յան պատերազմը ցույց տվեց, որ լարված և ծայրահեղ պահերին բարոյահոգեբանական դաշտում մենք խնդիր չունենք, ինչը դժվար է ասել առօրյայում առկա միջանձնային հարաբերությունների մասին: Թեմայի շուրջ զրուցել ենք ՄԻՊ առընթեր զինծառայողների իրավունքների փորձագիտական խորհրդի անդամ, «Հայոց հզոր բանակ» ծրագրի ղեկավար Կարեն Հովհաննիսյանի հետ, որն այս պարագայում կարևորում է վերացական, զուտ հոգեբանության դաշտ չգնալու հանգամանքը: 

«Նախևառաջ պետք է հասկանանք, թե խնդիրը որտեղ է, որպեսզի կարողանանք լուծում տալ, հասկանալ՝ ով ինչ պետք է անի, որ բանակում միջանձնային հարաբերությունները բերվեն գոնե բարվոք վիճակի: Պետք է ասեմ, որ զինվոր-սպա, զինվոր-զինվոր հարաբերությունների հարցը դեռ մեր բանակի կազմավորման օրերից է գալիս: Այն ժամանակ դրա հիմքը դրեցին սպաները, քանզի որոշեցին, որ զինվորներից պետք է ընտրեն նրանց, որոնք կարող են իշխել մնացած զինվորներին և սպաների բացակայության ժամանակ դե ֆակտո կատարեն նրանց գործառույթները: Այստեղից էլ առաջացավ զինվոր-զինվոր միջանձնային հարաբերությունների բարդ խնդիրը: Այդուհանդերձ, շնորհիվ մեր արդեն գիտակից սպաների, որոշ ժամանակ հետո այդ խնդիրը ոչ թե իսպառ, բայց գոնե տեսանելիորեն վերացավ, իսկ զինվոր-զինվոր հարաբերությունները որոշակիորեն լավ մակարդակի բերվեցին»,-մեզ հետ զրույցում ասաց փորձագետը՝ նշելով, որ նույնը չի կարող ասել զինվոր-սպա հարաբերությունների մասին: 

Նա շեշտեց, որ այս պարագայում ևս ոչ թե պետք է փորձել մեղավորներ գտնել, այլ պետք է հասկանալ խնդիրը:

«Նախ՝ ինչ վերաբերում է սպաներին. քանի որ բանակը կիսափակ հաստատություն է, որոշ սպաներ գերազանցում են իրենց տրված լիազորությունները: Այնպիսի հրամաններ են արձակում, որոնք գոյություն չունեն կանոնադրության մեջ: Եվ այստեղ է, որ կարող է խնդիր ծագել զինվորի և սպայի միջև: Ինչ վերաբերում է զինվորներին, ապա կան այնպիսիք, որոնք հատկապես երիտասարդ սպաների հրամաններին չեն ենթարկվում, և ինչպես իրենց դրսևորել են քաղաքացիական կյանքում, այնպես էլ փորձում են դրսևորել նաև բանակում: Այնպես որ, այստեղ խնդիրը բազմաշերտ է: Պետք է տարանջատել և յուրովի լուծում գտնել»,-նշեց Կ. Հովհաննիսյանը:

Նրա խոսքով, այս հարցում թե՛ հասարակությունը, թե՛ պետությունը անելիք ունեն:

Իսկ թե յուրաքանչյուրն ինչ չափաբաժնով, Կ. Հովհաննիսյանը նշում է. «Ամեն ինչ պետք է սկսել հենց դպրոցից: Ռազմագիտություն առարկայի դասավանդման առաջին ու կարևոր փուլը չպետք է զենք քանդել-հավաքելը լինի: Այդ փուլում ապագա զինվորներին իրենց պարտականություններին, ինչպես նաև ծառայության ընթացքում հնարավոր թե՛ հոգեբանական, թե՛ այլ խնդիրներին պետք է ծանոթացնել: Ապագա զինվորներին պետք է նաև ինտեգրել բանակային կյանքին: Օրինակ, այնպես անել, որ 10-րդ, 11-րդ, 12-րդ դասարաններում ամառային արձակուրդների ժամանակ գոնե մեկ ամսով զորամասերում կարողանան ծանոթանալ, հասկանալ՝ ո՞ւր են գնալու և ինչի՞ համար են գնալու, քանի որ երբեմն տպավորություն է, թե զինվորը գնում է ոչ թե հայրենիքին ծառայելու, այլ ինքնահաստատվելու»:

Մեր զրուցակցի խոսքով, պետության դերակատարությունը հենց վերոնշյալ համատեքստում պետք է լինի:

«Ինչ վերաբերում է հասարակությանը, ապա կան օրինակներ, երբ ծնողների դաստիարակության հիմքում կոմպրոմիսի գնալն ու խնդիրները խոսքով լուծելու հանգամանքը չէ: Ասում են՝ ուժդ չի պատում, խփի՛ր: Ծնողները հաճախ հենց իրենք են ուժի կիրառումը դաստիարակության մեջ մտցնում: Ծնողները ևս պետք է իրենց վրա աշխատեն: Մեծ հաշվով, այստեղ մեկ-երկու հարց չէ, սա լայն խնդիր է, որին պետք է բոլորով կարողանանք լուծում տալ»,-ասաց նա: 

Վերադառնալով զրույցի սկզբում նշված բարոյահոգեբանական դաշտին՝ փորձագետը նշեց. «Եթե զուտ գնում ենք հոգեբանության դաշտ, խնդրին արդեն լուծում չենք տալիս: Այդպես վերացական դաշտ ենք գնում: Պետք է ռեալ նայենք: Օրինակ, եթե զինվորը եկել է զորամաս, և հրամանատարական կազմը տեսնում է, որ զինվորը չի ադապտացվում տվյալ միջավայրին, խնդիրներ է ստեղծում, ապա նրան պետք է հեռացնել այդ միջավայրից և մեկ այլ զորամաս տեղափոխել, մի այնպիսի զորամաս, որտեղ, միգուցե, կադապտացվի: Այսպիսի լուծումներով պետք է առաջնորդվենք և ոչ թե փորձենք զորամասեր հոգեբաններ բերել: Դա այս պարագայում մի քիչ վերացական է, որովհետև եթե զինվորը խնդիր ունի, միևնույն է, երբեք զորամասում հոգեբանի մոտ չի գնա: Այլ զորամասեր տեղափոխելով՝ պետք է հասկանալ՝ որտեղ են ադապտացվում: Մեր բանակը տարբեր ստորաբաժանումներ ունի: Կան այնպիսիք, որտեղ հնարավոր է ծառայությունը կազմակերպել երկու-երեք հոգով: Միգուցե հենց այդ ստորաբաժանումներ պետք է տանել, ինչը խնդրին գոնե որոշ չափով լուծում կտա»:

ԱՆՆԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ