«Ցան­կա­նում են և՛ խրա­խու­սել, և՛ օրի­նա­կա­նաց­նել կրթու­թյան ոլոր­տում վատ իրա­վի­ճա­կը»

ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորներ Սիսակ Գաբրիել յանը և Լիլիթ Մակունցը շրջանառության մեջ են դրել օրենքի նախագիծ, որով առաջարկվում է եկամտահարկից փոխհատուցել աշխատող ուսանողների ուսման վարձը, ընդ որում՝ ոչ միայն հիմնական աշխատողների, այլ նաև քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ծառայություններ մատուցող ուսանողների վարձավճարները:

Նախագիծն առաջիկայում քննարկվելու է կառավարությունում, այնուհետև Ազգային ժողովում, գուցե լինի նաև հանրային քննարկում ոլորտի մասնագետների հետ: Եվ եթե այն ընդունվի և Հարկային օրենսգրքում լրացումները կատարվեն, ապա պետությունը կպարտավորվի վճարել նաև միջնակարգ մասնագիտական և տեխնիկական ուսումնական հաստատությունում վճարովի սովորող և աշխատող ուսանողների վարձավճարները: Գումարները կվերադարձվեն ուսումնական տարվա կիսամյակի ավարտից հետո յուրաքանչյուր ուստարվա համար սահմանված ՄՈԳ-ի շեմը հաղթահարելու դեպքում:

Կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը նշում է, որ կրթության ոլորտում կայացված որոշումների մեծ մասը անշրջելի են, և առաջին հայացքից բարի այս մտադրությունը նաև ռիսկեր է պարունակում:

«Եթե խոսում ենք կրթության ոլորտի մասին, առաջին խնդիրը որակի հարցն է: Հայաստանում այսօր ուսանողների զգալի մասն աշխատում է, և քանի որ այդ աշխատանքը հաճախ նորմավորված չէ, մեր համալսարանները տարբեր ժամերի՝ երեկոյան, ցերեկային, առավոտյան, դասընթացներ չեն առաջարկում, հաճախ այդ աշխատանքներն ուսանողները կատարում են դասերի հաշվին: Դասի գալիս են անվճար սովորողները և, ասենք, շատ ապահով ընտանիքների ուսանողները, որոնց ծնողներն ունեն բավարար եկամուտ և երեխային ասում են՝ դու մի աշխատիր, այլ սովորիր: Մյուս հարցն էլ այն է, որ աշխատանքի պատճառով բացակայող ուսանողներին համալսարանները չեն կարողանում հեռացնել, որովհետև նրանց թիվն այնքան շատ է, որ հեռացնելու դեպքում կոլապս կլինի: Մի տեսակ ծուղակային վիճակ է: Եթե փորձես կրթության շահերը պաշտպանել, բացականերին բուհից հեռացնելով պատժել, կկորցնես քո եկամտի զգալի մասը: Այս օրինագծով ցանկանում են այս վատ իրավիճակը և՛ խրախուսել, և՛օրինականացնել», - «Փաստի» հետ զրույցում ասում է կրթության փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը՝ նշելով, որ նախքան օրենքում նման փոփոխություն կատարելը պետք է մի քանի հարակից հարց լուծել:

«Համալսարանները պետք է ավելի խիստ լինեն: Այսինքն՝ այն ուսանողներին, որոնց եկամտահարկը պետք է փոխանցվի որպես ուսման վարձ, պետք է խիստ պահանջներ ներկայացվեն: Ենթադրենք, նա իրավունք չունենա 100 ժամից ավելի բացակայել: Եթե հանկարծ բացակայի, եկամտահարկի գանձումը հաշվի չեն առնելու: Կամ ներկայացնի փաստաթուղթ, որ իր աշխատանքային ժամերը դասերի ժամին չեն», - կարծում է փորձագետը:

Խաչատրյանը նշում է, որ այս նախագիծը մղելու է նաև մնացած ուսանողներին ևս աշխատանք գտնել: «Այս պարագայում ստացվում է ՝ բարձրագույն կրթություն՝ աշխատանքի դիմաց: Գնում ենք, աշխատում, գումարը վճարում ենք որպես ուսման վարձ և դիպլոմ ենք գնում: Եթե ֆինանսների նախարարությունը համարում է, որ այնքան փող կա, որ եկամտահարկը կարելի է այդ նպատակով օգտագործել, գուցե այլ կերպ վարվեն. այն փոխանցվի բյուջե, և դրա հաշվին ավելանան բուհերում անվճար տեղերը», - նշում է Խաչատրյանը:

Կարծիք կա, որ այս նախագծով պետությունը հարկային դաշտ է բերում տնտեսվարողներին: Կրթության փորձագետը նշում է, որ այսօր շատ ուսանողներ անօրինական են աշխատում՝ առանց պայմանագրի: «Եթե եկամտահարկի այս արտոնությունը լինի, ուսանողն արդեն աշխատանքային պայմանագիր կպահանջի՝ այդ արտոնությունից օգտվելու համար: Դա ճիշտ է և հնարավոր: Բայց այս դեպքում էլ գործատուն կարող է պայմանագիր կնքել, սակայն աշխատավարձի չափը նվազեցնել: Եթե նա ուսանողին վճարում էր, ասենք, 50 հազար դրամ աշխատավարձ, ապա այս դեպքում նա ուսանողի հետ պայմանագիր կկնքի, բայց նույն 50 հազարի մի մասը կտա եկամտահարկ, իսկ մյուս մասը՝ որպես մաքուր աշխատավարձ», - ասում է փորձագետը՝ միևնույն ժամանակ ընդգծելով, որ որոշ՝ շատ քիչ թվով ուսանողների համար սա իսկապես օգտակար որոշում է:

«Որոշ ուսանողներ և՛ սովորում են, և՛ աշխատում են, ընդ որում՝ աշխատանքը և ուսուցումն իրար օգնում են, բայց նման ուսանողների թիվը քիչ է: Մենք խնդիր ունենք բուհերում դասաժամերին ուսանողների ներկայություն ապահովելու: Առանց չափազանցնելու, հատկապես բարձր կուրսերում ունենք 50 տոկոսից ավելի բացակայություն: Սա լուրջ խնդիր է: Եթե ուսանողներն այս կերպ անցկացնեն իրենց ուսանողական տարիները՝ աշխատեն, դասերի չհաճախեն, այդ գումարով վարձը վճարեն, վերջում ունենալու ենք շատ ցածր որակի աշխատուժ, և տնտեսական փոփոխություններ արդեն չեն լինի, որովհետև ցածրորակ աշխատուժը ինչպե՞ս կարող է տնտեսություն զարգացնել», - եզրափակում է մեր զրուցակիցը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ