Անծրագիր «վեթթինգի» մեկնարկը

Բարձրագույն դատական խորհրդի գործունեությունն արդեն, կարելի է ասել, կաթվածահար է եղել։ Անցած երկու օրերին հրաժարականներ են տվել ԲԴԽ անդամներ Արմեն Խաչատրյանը, Սերգեյ Մեղրյանը, Արմեն Բեկթաշյաբը։ Այսպիսով՝ ԲԴԽ ինը անդամներից հինգի տեղերը ներկայումս թափուր են, նոր հրաժարականները չեն բացառվում, ու վստահաբար այս մարմինը գտնվում է ինստիտուցիոնալ ճգնաժամի մեջ։

Սրընթաց այս իրադարձությունները զարգացան այն բանից հետո, երբ Նիկոլ Փաշինյանի կոչով արգելափակվեցին դատարանների մուտքերը ու հայտարարվեց վեթթինգ նախաձեռնելու գործընթացի մասին։ Ի՞նչ է վեթթինգը գործնականում՝ առայժմ չի մանրամասնվել ո՛չ Փաշինյանի և ո՛չ էլ նրա թիմի որևէ ներկայացուցչի կողմից։ Մենք լսել ենք միայն տեսական զրույցներ, խոսակցություններ այս կամ այն մոդելի մասին, սակայն դրանց կիրառական հետևանքների մասին, ըստ էության, իրազեկված չենք։ Ավելին՝ նույնիսկ հստակեցված չեն այն ժամկետները, որոնց ընթացքում իրականացվելու է վեթթինգը, չեն ընդունվել օրենսդրական փոփոխությունները, որոնց շնորհիվ հնարավորություն կընձեռվի Հայաստանում ներդնել անցումային արդարադատության ինստիտուտը։

Մյուս կողմից՝ շատ հնարավոր է, որ վարչապետի նախաձեռնած ակցիան ու հնչեցրած հայտարարությունները քաղաքական նապատակ ունեին, ու խնդիրն ամենևին էլ դատական ռեֆորմը չէր՝ օրենսդրական մակարդակով։ Համենայն դեպս, վեթթինգ՝ պայմանական առումով, արդեն կատարվում է, ընդ որում՝ գործընթացն ուղեկցվում է բացառապես քաղաքական բաղադրիչով։ 

ԲԴԽ չորս անդամներ հրաժարականներ են տվել ու, բնականաբար, թափուր տեղերը լրացվելու են օրենսդրության սահմանված ընթացակարգերով։ Դատելով ԲԴԽ անդամի առաջին թեկնածուի մասին ընդհանուր բնույթի տեղեկատվությունից՝ նա խորհրդարանի նախագահի հին մտերիմներից է, այլ խոսքով՝ խորհրդարանական մեծամասնությունը ԲԴԽ է գործուղելու յուրայիններին՝ նրանց միջոցով դատական համակարգը վերահսկելի դարձնելու նպատակով։

Գործող խորհրդարանը երկու անգամ մերժեց նախագահ Արմեն Սարգսյանի առաջադրած թեկնածուներին, ու բոլորիս համար առայժմ անհայտ պատճառներով Սարգսյանն, ի վերջո, առաջադրեց Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը, որը «Իմ քայլը» խմբակցության ու ամբողջ իշխանության նախընտրելի թեկնածուն է։ Դարձյալ պնդեմ՝ խնդիրը Վահե Գրիգորյանի մասնագիտական ու բարոյական որակները չեն, այլ այն հանգամանքը, որ ՍԴ անդամները պետք է լինեն քաղաքականապես չեզոք մարդիկ, ինչն ակնհայտորեն այդպես չէ կոնկրետ թեկնածուի դեպքում։

«Ովքեր ինձ ճանաչում են՝ կոնկրետ քաղաքական մեծամասնության մեջ եղած մարդկանցից, ես իրենց հետ խաշ-խորովածի, քաբաբների սեղանների վրա չեմ ծանոթացել։ Ես էդ մարդկանց հետ բանտերում եմ ծանոթացել, ես եմ բանտում եղել՝ իրենք են զբաղվել, իրենք են բանտերում եղել՝ ես եմ զբաղվել էդ գործերով, և երբ որ մենք իրար հետ ծանոթ ենք եղել, ոչ մի նման իրավիճակի մասին նույնիսկ պատկերացում էլ չի եղել, և իմ՝ իրենց հետ եղած շփումը եղել է բացառապես պրոֆեսիոնալ հողի վրա»,- նախօրեին լրագրողներին ասել է Վահե Գրիգորյանը, ու նա միանգամայն ճիշտ է, սակայն խնդիրը ոչ թե քաղաքական համախոհության ձևավորման հանգամանքներին է վերաբերում, այլ փաստին։ Անկախ այն հանգամանքից՝ որտեղ և ինչ հանգամանքներում են ծանոթացել այսօրվա իշխանության առաջին դեմքերն ու Վահե Գրիգորյանը, փաստ է նրանց քաղաքական համախոհության, նույնիսկ՝ նույն թիմում լինելու հանգամանքը, ու բնավ պատահական չէ, որ այսօր հարգելի փաստաբանը հայեցողական պաշտոն է զբաղեցնում՝ հանդիսանալով վարչապետի խորհրդականը։

Ընդ որում, նույն հարցազրույցում Վահե Գրիգորյանը չի էլ հերքել իր՝ ՍԴ նախագահ դառնալու ցանկությունը, ինչը նույնպես, այսպես կոչված, «հեղափոխական» վեթթինգի դրսևորում է, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ ՍԴ գործող նախագահ Հրայր Թովմասյանը հայտարարել է, որ հրաժարական տալու ցանկություն չունի։

Այսպիսով, վեթթինգն, ըստ էության, մեկնարկել է, ինչի հետևանքով մենք ամենամոտ ապագայում թերևս կունենանք այս իշխանությունների կողմից վերահսկելի ԲԴԽ ու ՍԴ, այսինքն՝ դատական համակարգ։ Ամբողջ խնդիրն այն է, որ իրական վեթթինգի նպատակը իրապես անկախ դատական համակարգ ձևավորելն էր, սակայն այժմ մենք ունենք միանգամայն այլ պատկեր, երբ նախկիններին ծառայող համակարգը փոխակերպվում է՝ դառնալով գործիք ներկաների ձեռքին։ Եթե դա արվում է կոնկրետ քրեական գործերի բերումով ու որոշակի մարդկանց պատժելու նպատակով, պատկերն ավելի մռայլ ու հուսահատեցնող է դառնում։

ՍՈՒՐԵՆ ՍՈՒՐԵՆՅԱՆՑ