«31-32 տա­րի անօ­թև­ան կամ ժա­մա­նա­կա­վոր կա­ցա­րա­նում մնա­լը կա­րե­լի է հա­վա­սա­րեց­նել խոշ­տանգ­մա­նը կամ կտտանք­նե­րին»

2001 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան հունիսի 20-ը հռչակել է փախստականների միջազգային օր: «Ընդդեմ իրավական կամայականությունների» հ/կ-ի գործադիր տնօրեն, իրավապաշտպան Լարիսա Ալավերդյանը «Փաստի» հետ զրույցում անդրադառնում է Հայաստանում բնակվող փախստականների հիմնական խնդիրներին: Ալավերդյանը 1988 թվականին Ադրբեջանից Հայաստան գաղթած փախստականների մասին խոսելիս զուգահեռ անցկացրեց Սպիտակի երկրաշարժի հետ:

«Այս երկու իրադարձությունները նույն ժամանակում են եղել: Ամեն անգամ, երբ ասում են երկրաշարժից տուժածները, բոլորը կարծում են, որ նոր երկրաշարժ է եղել, այնինչ 31 տարի հետո էլ «պարծանքով» նշում ենք, որ այս տարի, օրինակ, 60 ընտանիք կապահովվի բնակարանով:

Մոտավորապես այդպիսի մի վիճակ ունենք փախստականների դեպքում: Առնվազն մեկ տարի առաջ, եթե չեմ սխալվում, մոտ 2000 ընտանիք սպասում էր բնակարանային կամ մշտական տանիքի հարցի լուծմանը», - ասում է Ալավերդյանը:

Նա նշում է, որ այդ ընտանիքների մեջ կան այնպիսիները, որոնք բավական վատ պայմաններում են բնակվում, օրինակ՝ Արցախի փողոցի վթարային հանրակացարանում բնակվողները:

«Մարդիկ ապրել են 4-րդ կարգի վթարային շենքում, այս տարիների ընթացքում իրենց մշտական տանիքի հարցը չի լուծվել: Որպես միջանկյալ տարբերակ մի քանի բնակիչների առաջարկում են, որ գնան վարձով բնակվեն՝ մինչև շենքի շինարարությունը կավարտվի:

Բոլոր նրանք, ովքեր կարծում են, թե սա շատ լավ լուծում է, թող միայն պատկերացնեն, որ այդ մարդիկ 31 տարի ապրում են ժամանակավոր կացարաններում: Բավականին ծանրագույն վիճակի մեջ են հայտնվել մի քանի հազար փախստականներ, որոնց հարցն այդպես էլ չի լուծվել, որոնք ժամանակին ապրում էին պետական կամ այլ վայրերում՝ բնակելի կամ ոչ բնակելի: Բայց ունեինք և ունենք մի խումբ փախստականներ, որոնք դուրս են մնացել ցանկացած հաշվառումից:

Դրանք այն փախստականներն են, որոնց Հայաստան գալուց հետո օթևան են տվել իրենց ծանոթները, հարազատները», - ընդգծում է իրավապաշտպանը:

Ալավերդյանն ընդգծում է, որ շատերը Հայաստան են եկել՝ չիմանալով հայերեն, ինչի հետևանքով դուրս են մնացել աշխատանքային ակտիվ շրջանակներից, շատ ծրագրեր չեն եղել, որ նրանք ձեռք բերեն նոր ունակություններ:

«Ամենավատ սոցիալական, նույնիսկ աղքատ խավերի մեջ ամենաաղքատը և խոցելին եղել ու մնացել են փախստականները: Խորհրդային Հայաստանը շատ գործ է արել նրանց համար, արվել է աշխատանք և անկախ Հայաստանում, բայց, արդյունքներից դատելով, այդ խնդիրն այդպես էլ չի գտել բավարար լուծում», - ասում է մեր զրուցակիցը:

Հետաքրքրվում ենք, հաշվի առնելով մի շարք հանգամանքներ, արդյոք անհրաժեշտություն չկա՞, որ Հայաստանի ողջ տարածքում կատարվի փախստականների վերահաշվառում՝ միասնական և հստակ պատկեր ունենալու համար: 

«Փախստականները խորշում, բարկանում են այդ հերթական հաշվառումից: Միայն պատկերացրեք՝ 30 տարի իրենց հաշվառում են, ու նրանք մնում են այդ նույն վիճակում:

Բայց հաշվառումն անհրաժեշտ է պետական տեսակետից, որովհետև հասկանում ենք, որ 30 տարվա ընթացքում շարժ է տեղի ունենում, էլ չեմ ասում՝ բնական աճը կամ կորուստը՝ ծնունդները և մահերը:

Շատերը մեկնում են աշխատանքային միգրացիայի, մյուս դեպքում՝ գնում և չեն վերադառնում, կամ էլ գնում ու չեն հայտնում այդ մասին:

Ամենածանր վիճակում հայտնվում են վերջին խմբի մարդիկ: Հաշվառում անելիս տեսնում են՝ այդ մարդը չկա, նրան հաշվառումից հանում են, այնինչ նա որևէ երկրում, հնարավոր է, չի ստացել մշտական բնակարան կամ պատշաճ պայմաններով օթևան: Մի խոսքով՝ մարդիկ ապրում են թե՛ հոգեբանական, թե՛ սոցիալական ծանր պայմաններում: 31-32 տարի անօթևան կամ ժամանակավոր կացարանում մնալը կարելի է հավասարեցնել խոշտանգմանը կամ կտտանքներին: 

Միգրացիայի վարչության ղեկավարի հետ ծանոթ եմ: Կարծում եմ՝ նա ազնիվ մղումներ ունի, բայց սա շատ քիչ է, որովհետև դրանց հետևում, որքան գիտեմ, բյուջետային որևէ հստակեցում չկա», - շեշտում է Ալավերդյանը:

Նա նշում է, որ միևնույն ժամանակ խնդիրներ կան, որոնք հեշտ լուծելի են: «Օրինակ, Քասախում բնակվում են փախստականներ, որոնց բնակարանային պայմանները բավականին լավն են, բայց այդտեղ չի լուծվում տրանսպորտի խնդիրը, որ մարդիկ կարողանան իրենց բնակության վայրից հասնեն այնտեղ, որտեղ աշխատում են:

Սա հատուկ բյուջետային հատկացումներ չի պահանջում, սա ընդամենը պարտականությունների կատարման շրջանակներում է: Որպես կանոն, տեղական ինքնակառավարման մարմինները մերժում են բնակիչների խնդրանքները մի պատճառաբանությամբ՝ չունենք դրա գումարը:

Բայց չէ՞ որ ՏԻՄ-ի գործն այդ գումարը գտնելն է՝ մարդկանց խնդիրը լուծելու համար:

ՏԻՄ-երը մեծ մասամբ մատնված են անգործության, և հարցերը մնում են պետության հույսին: Սակայն համայնքի բնակիչը ապրում է կոնկրետ համայնքում, և այն պետք է հոգա նրա հոգսերը», - եզրափակում է հ/կ-ի տնօրեն Լարիսա Ալավերդյանը:

ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ